Brief wieczorny, niedziela, 23 sierpnia

Mark Carney zawiesił rozmowy handlowe z Waszyngtonem, gdy amerykańscy negocjatorzy w ostatniej chwili dorzucili żądania dotyczące kanadyjskiej polityki kulturalnej, kwot w streamingu, subsydiów i dwujęzycznych opakowań. Następnie Donald Trump dopuścił do tego, by 50-procentowe cła objęły kanadyjski eksport wart około 20 mld dol., w tym whisky, meble, cement, odzież i sklejkę. Zwolnień nie dostały nawet towary zgodne z umową handlową USMCA.

Ottawa odpowiedziała od 8 września cłami odwetowymi na amerykańskie towary warte około 20 mld dolarów kanadyjskich. Lista obejmuje stal, nabiał, sprzęt AGD, maszyny rolnicze, celulozę i papier oraz komponenty elektroniczne. Przedstawiciel handlowy USA Jamieson Greer zagroził kolejną rundą ceł, jeśli Kanada zaostrzy działania. Byli negocjatorzy ostrzegli zaś, że inne kraje mogą teraz próbować ponownie negocjować własne umowy z Waszyngtonem, skoro zobaczyły, jak wiele dało się przesunąć w tych rozmowach.

Spór ma znaczenie, bo podważa dawne założenie, że baza produkcyjna Ameryki Północnej pozostanie chroniona nawet podczas politycznych awantur. Samochody, minerały, drewno, żywność i kultura trafiły teraz do tego samego koszyka negocjacyjnego. Producenci muszą więc wyceniać nie tylko metal i pracę, lecz także nastrój prezydenta.

Donald Trump ogłosił nową ofensywę gospodarczą przeciwko Iranowi. Oświadczył, że Teheran zmarnował szansę na porozumienie, a większa presja obejmie teraz kanały handlowe, żeglugę, przepływy walutowe oraz pomoc finansową od stron trzecich. Stany Zjednoczone przedstawiły to posunięcie jako sposób na odcięcie Iranowi pieniędzy na operacje w regionie i prace nuklearne. Irańscy urzędnicy nazwali go gospodarczym przymusem i zasłoną dla amerykańskich problemów z długiem oraz stopami procentowymi.

Mohsen Rezaei, sekretarz irańskiej Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego, zaostrzył ton. Ostrzegł sąsiednie państwa, by nie przyłączały się do kampanii Waszyngtonu. Powiedział, że Iran najpierw będzie zabiegał o rozmowy z rządami w regionie. Zagroził jednak uderzeniem w szlaki naftowe i infrastrukturę handlową, jeśli sąsiedzi pomogą egzekwować sankcje.

Presja już dzieli handel w regionie. Zjednoczone Emiraty Arabskie zawiesiły handel i transakcje finansowe z Iranem. Chiny, które kupują około 90 proc. irańskiej ropy po obniżonych cenach, odrzuciły jednostronne sankcje. Przed wojną przez Cieśninę Ormuz przechodziła jedna piąta światowego tranzytu ropy, więc groźby wokół niej mogą podbić ceny na długo przed tym, zanim zatrzymają się statki.

Ta runda jest nie tyle komunikatem o sankcjach, ile sprawdzianem, kto bardziej przestraszy sąsiadów Iranu: Waszyngton bankami czy Teheran baryłkami.

Wołodymyr Zełenski odrzucił apele o wybory w czasie wojny. Odpowiedział tak na żądanie byłego ministra obrony Mychajły Fedorowa, który domagał się legalnego i bezpiecznego sposobu głosowania. Stan wojenny wyklucza przeprowadzenie wyborów, kadencja Zełenskiego wygasła w maju 2024 r., a ukraińskie sondaże pokazują, że 57% obywateli chce głosowania dopiero po zakończeniu wojny. 15% chce go przed ustaniem walk.

Spór wybucha w chwili, gdy Ukrainę czeka trudniejsza zima. Zełenski powiedział, że Rosja ma 600–630 szybkich pocisków balistycznych i próbuje produkować ponad 100 miesięcznie. Niemiecki minister spraw zagranicznych Johann Wadephul odwiedził zaś Charków po zapowiedzi nowej pomocy humanitarnej w wysokości 50 mln euro i rozmowach o prośbie Ukrainy o 300 pocisków Patriot.

Kijów zaczął też testować europejski alternatywny system łączności satelitarnej, ale nadal korzysta z systemu Starlink firmy SpaceX. Zełenski powiedział, że Rosja i Chiny budują własny odpowiednik i mogą go ukończyć do grudnia 2026 r. To przypomnienie, że odporność na polu walki zależy dziś od sieci orbitalnych równie mocno jak od zapasów artyleryjskich.

Spór o wybory określi, jak Ukraina pogodzi demokratyczną legitymację z przetrwaniem, a w cieniu rakiet nie ma schludnego lokalu wyborczego.

Włochy odmówiły przyjmowania migrantów odsyłanych z Niemiec na podstawie nowych unijnych zasad azylowych. Przewidują one, że za rozpatrzenie wniosku odpowiada pierwsze państwo nielegalnego wjazdu. Matteo Salvini powiązał odmowę Rzymu z niemieckimi statkami ratowniczymi na Morzu Śródziemnym. Niemieccy parlamentarzyści ostrzegli, że spór może znów pchnąć państwa do kontroli granicznych, zaledwie kilka tygodni po wejściu w życie zreformowanego systemu.

Liczby pokazują, dlaczego Berlin się złości, a Rzym okopał się na pozycjach. Od 2023 r. Włochy odrzuciły około 80 000 wniosków o transfer od europejskich partnerów. Przyjęły tylko 15 osób z Niemiec, mimo około 35 000 niemieckich wniosków. W tym roku przyjęły trzy osoby ze wszystkich państw partnerskich i żadnej z Niemiec.

Hiszpania ma własny punkt zapalny w Ceucie. Alberto Núñez Feijóo wezwał rząd, by rozważył izolację sanitarną po doniesieniach o gruźlicy, świerzbie, ospie wietrznej i ponad 450 przypadkach nieżytu żołądkowo-jelitowego wśród migrantów, którzy utknęli po przekroczeniu granicy 30 lipca. Lokalne władze mówią, że około 10 000 osób pozostaje bez schronienia. Madryt planuje wysłuchania parlamentarne i 25 mln euro nadzwyczajnego wsparcia finansowego dla enklawy.

Europejski układ migracyjny zależy od wspólnych procedur, lecz pierwszy test wytrzymałości już stał się sporem o to, kto zostanie z problemem.

Oliver Blume zaapelował do pracowników Volkswagena o wspólne poparcie tego, co nazwał największym planem transformacji w historii grupy. Operacyjna rentowność sprzedaży koncernu wynosi 3,8%, znacznie poniżej długoterminowego celu zarządu na poziomie 9%. Menedżerowie analizują cięcia kosztów ogólnych, które mogłyby objąć około 50 000 miejsc pracy na świecie.

Volkswagen twierdzi, że pod względem kosztów ogólnych konkurenci mają około 20% przewagi, a koszty osobowe odpowiadają za połowę tych wydatków. Zarząd spotka się z pracownikami na nadzwyczajnych spotkaniach w Wolfsburgu, Emden i Zwickau. Równocześnie przygląda się zakładom, w tym Emden, Hanowerowi, Zwickau i Neckarsulm.

Związki zawodowe nie wierzą w ten cel. Christine Benner z IG Metall uznała marżę na poziomie 9% za nierealną w obecnych warunkach geopolitycznych. Na stół wrócił też szerszy spór o niemiecki 35-godzinny tydzień pracy w przemyśle. Michael Kretschmer z Saksonii nazwał ten standard przestarzałym, ale związkowcy ostrzegli, że wydłużenie umownego czasu pracy zmniejszy zapotrzebowanie na pracowników i pogłębi redukcje etatów.

Problem Volkswagena to nie jeden zły kwartał, lecz stara maszyna przemysłowa, która próbuje finansować oprogramowanie, baterie i rywalizację z tańszymi konkurentami z marży, która ledwie wystarcza na przyszłość.

Cyberatak powiązany z Iranem zmusił pod koniec lipca niewielki brytyjski obiekt wytwarzający energię elektryczną do wyłączenia na cztery dni. To pierwszy odnotowany przypadek, w którym hakerzy związani z irańskim reżimem unieruchomili brytyjski obiekt energetyczny. Władze nie podały nazwy ani lokalizacji zakładu, stwierdziły, że jego produkcja była znikoma, i podkreśliły, że nie doszło do przerw w dostawach dla gospodarstw domowych ani zakłóceń w krajowej sieci.

Do incydentu doszło po szerszej fali prób ataków na infrastrukturę za granicą. 26 i 27 lipca napastnicy uderzyli w ponad 30 lokalnych zakładów wodociągowych w Minnesocie, powodując lokalne podtopienia i spadki ciśnienia. Później działania objęły obiekty wodociągowe w 12 amerykańskich stanach. Władze Stanów Zjednoczonych ostrzegły następnie przed próbami wykorzystania podatności w programowalnych sterownikach logicznych Siemensa używanych w przedsiębiorstwach komunalnych.

Presja w cyberprzestrzeni idzie w parze z logiką wojskowej konfrontacji wokół Iranu. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej ostrzegał, że bazy wspierające operacje przeciwko Iranowi będą uznawane za cele, po tym jak Wielka Brytania pozwoliła amerykańskim samolotom wykonywać loty obronne z brytyjskich baz. Podejrzewane irańskie włamania pojawiły się także w Niemczech, Polsce, Finlandii, Belgii i Albanii.

Brytyjskie agencje mówią, że pracy im nie brakuje. Narodowe Centrum Cyberbezpieczeństwa poinformowało o odparciu ponad 200 cyberataków na krytyczną infrastrukturę państwa w okresie do maja. Po lipcowym incydencie z generatorem urzędnicy odprawili szefów energetyki. Generator był mały, ale lekcja duża: w wojnie regionalnej najtańsze uderzenie przez granicę może nadejść przez panel sterowania.