Brief poranny, niedziela, 16 sierpnia

Izraelskie samoloty bojowe uderzyły nocą w południowy Liban. Zginęło co najmniej 11 osób, a 19 zostało rannych, podało libańskie Ministerstwo Zdrowia. Był to najkrwawszy dzień od czerwcowego porozumienia ramowego o rozejmie. Libańskie media państwowe podały, że w domu w Ansar zginęło siedem osób, w tym troje dzieci i dwie kobiety. Izraelska armia utrzymywała, że zaatakowała infrastrukturę Hezbollahu w odpowiedzi na działania wymierzone w izraelskich żołnierzy, zaprzeczyła też, by celowo atakowała cywilów. Hezbollah odrzucił porozumienie ramowe jako kapitulację, a libańscy przywódcy oskarżyli Izrael o podważanie wspieranych przez USA starań o stabilizację południa. Premier Nawaf Salam nazwał rzecz po imieniu.

Tymczasem Ukraina przeprowadziła ataki w głębi Rosji, uderzając w centrum Progress Roskosmosu w Samarze oraz bazę lotniczą Savasleyka w Niżnym Nowogrodzie, według prezydenta Volodimira Zelenskiego. Fire Point poinformował, że użyto pocisków FP-5 Flamingo tej firmy, a Rosja utrzymywała, że w nocy zestrzeliła 598 ukraińskich dronów. Kijów przedstawił operację jako karę za rosyjskie ataki na ukraińskie miasta, ale Moskwa nie potwierdziła doniesień niezależnych źródeł o zniszczeniach. Wojna stała się także sprawdzianem zasięgu przemysłu, nie tylko wyniszczającą walką na linii frontu.

Prezydent Donald Trump dorzucił morską dramaturgię: na wiecu powiedział, że po pokonaniu Iranu ogłosi Cieśninę Ormuz terytorium amerykańskim, choć urzędnik Białego Domu stwierdził, że żartował. Irańczyk Kazem Gharibabadi odrzucił tę deklarację i powiedział, że cieśnina pozostanie irańska. Sankcje USA i wyższe ceny benzyny sprawiały, że konflikt pozostawał obecny w amerykańskiej polityce. Wspólnym mianownikiem jest przewaga: każda strona sprawdza, ile bólu zniesie druga, zanim negocjacje przestaną wydawać się tańsze od eskalacji.

Marokańskie siły bezpieczeństwa udaremniły nową próbę masowego przejścia do hiszpańskiej enklawy Ceuty po tym, jak wpisy w mediach społecznościowych wzywały migrantów do szturmu na granicę 15 sierpnia. Policja użyła gazu łzawiącego w pobliżu Fnideq i zatrzymała od 111 do 294 osób, głównie z Afryki Subsaharyjskiej. Marokańskie władze podały też, że w ostatnich dniach aresztowały 61 osób za podżeganie w internecie do nieregularnej migracji. Ta próba różniła się od wydarzeń z 30 lipca, gdy około 72 000 osób przedostało się do Ceuty lądem lub morzem, a około 70 000 później wróciło do Maroka. W mieście zostało około 2000 osób.

Prawny zapalnik nadal ma znaczenie. Orzeczenie hiszpańskiego sądu, opublikowane pod koniec czerwca, dopuściło natychmiastowe zawracanie tylko wobec osób, które pokonały fizyczną barierę. To oznaczało, że pływaków nie można odsyłać w tej procedurze. Nagrania udanych prób przekroczenia granicy zaczęły potem krążyć w internecie, a hiszpańskie związki służb granicznych twierdziły, że ostrzegały Madryt przed narastającą presją. Rachid Sbihi, rzecznik związku zawodowego Guardia Civil w Ceucie, nazwał tę mieszankę łatwopalną.

Maroko nakazało też dziennikarzom z hiszpańskich TVE i EFE opuścić Castillejos, miasto obok Ceuty, gdy relacjonowali działania służb. Dziennikarze twierdzili, że grożono im utratą akredytacji i sprzętu, a rząd Hiszpanii poinformował, że ambasada szuka rozwiązania. Granicą zarządza się dziś nie tylko policyjnymi kordonami i drutem, lecz także kontrolą nad tym, kto może opisać, co się tam dzieje. To sprawia, że kolejnemu kryzysowi łatwiej będzie zaprzeczyć, a trudniej go rozwiązać.

Trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,7 miało płytkie ognisko pod dnem morskim koło Flores we wschodniej Indonezji. Do sobotniego wieczora zginęło co najmniej 47 osób, a 50 zostało rannych. Władze odwołały ostrzeżenie przed tsunami po około trzech godzinach, ale indonezyjska agencja geologiczna odnotowała fale do 1,6 metra i dziesiątki wstrząsów wtórnych, w tym jeden o magnitudzie 6,1. Osuwiska zablokowały drogi, uszkodzone zostały domy i budynki publiczne, a część mieszkańców straciła prąd i łączność. Ratownicy szukali ludzi uwięzionych pod gruzami. Dżakarta wysłała 50 000 pakietów pomocowych, a Czerwony Krzyż przygotował wsparcie dla około 2000 osób w tymczasowych schroniskach.

Hawaje mierzyły się z innym kryzysem na wyspach, gdy huragan Lala wzmocnił się do kategorii 1 w pobliżu Wielkiej Wyspy, z wiatrem utrzymującym się z maksymalną prędkością 75 mil na godzinę. Urzędnicy zamknęli międzynarodowe lotnisko w Hilo, zapowiedzieli zamknięcie lotniska w Kona, wstrzymali pracę portów handlowych na kilku wyspach i otworzyli schrony. Synoptycy ostrzegali przed śmiertelnie groźnymi powodziami, lawinami błotnymi i opadami do 25 cali na wyżej położonych terenach. Do sobotniego popołudnia prądu nie miało prawie 37 000 odbiorców. Gubernator Josh Green ujął to najdosadniej.

Na jeziorze Kariba w Zimbabwe policja wydobyła 22 kolejne ciała po katastrofie promu Mbuya Nehanda. Bilans ofiar wzrósł do 68. Śledczy podejrzewają, że jednostka była przeciążona, gdy podczas rutynowej przeprawy uderzyły w nią silny wiatr i fale. Urzędnicy nadal nie podali, ile osób było na pokładzie ani ile uznaje się za zaginione.

Te kryzysy mają różne przyczyny, ale odsłaniają ten sam słaby szew: odległe społeczności często zależą od skąpej sieci ratunkowej, kruchych połączeń transportowych i pogody, która dziś karze za zwłokę. Planowanie bezpieczeństwa nie jest już papierkową robotą na zapleczu, bo rachunek przychodzi w postaci ciał, zanim papierologia nadąży.

Belgia walczyła z największym pożarem na terenach naturalnych, jaki odnotowano w jej współczesnej historii, po tym, jak ogień objął rezerwat przyrody Hautes Fagnes przy granicy z Niemcami. Pożar zaczął się w piątek około południa. Wieczorem obejmował 80 hektarów, a w późniejszych komunikatach podawano już nawet 2700 hektarów. To znacznie więcej niż podczas pożaru z 2011 roku, który strawił niemal 1400 hektarów. Władze nakazały ewakuację około 600 mieszkańców z części Waimes, Sourbrodt i Buetgenbach, gdy gęstniał dym i zmieniał się wiatr. Rolnicy pomagali ekipom pompować wodę z okolicznych jezior, a strażacy zmagali się z bagnami, wrzosowiskami i lasem sosnowym, gdzie torf podsyca płomienie i unieruchamia pojazdy.

Belgia uruchomiła unijny mechanizm ochrony ludności i sprowadziła śmigłowce i samoloty gaśnicze z Czech, Szwecji i Niderlandów. Do akcji dołączyli strażacy z Niemiec i Luksemburga. Pożar wybuchł po piątej fali upałów tego lata w kraju, gdy temperatury miejscami dochodziły do 37°C. Także w Niemczech wcześniej temperatura dochodziła do 38°C, zanim nadeszły burze i chłodniejsze powietrze. To przypomina, że ulga może nadejść w postaci gwałtownej pogody, a nie łagodnego deszczu. Komisarz UE Hadja Lahbib uznała zasięg pożaru za ostrzeżenie.

Pożar w Hautes Fagnes zbiegł się z pożarami we Francji, Niemczech, Chorwacji, Hiszpanii i Serbii. Samoloty, ekipy i lokalne władze były angażowane po obu stronach granic. Europejska mapa pożarów przez lata wyraźnie przechylała się na południe; teraz torfowiska i lasy dalej na północy wymagają takich samych sił ratowniczych. Lekcja jest niewygodna dla rządów zbudowanych wokół dawnych założeń klimatycznych: sezon pożarów nauczył się wędrować szybciej niż budżety.

Jason Arday, niegdyś fetowany jako najmłodszy czarnoskóry profesor Cambridge, został w piątek znaleziony martwy w południowym Londynie. Miał 41 lat. Policja uznała śmierć za nieoczekiwaną, ale niebudzącą podejrzeń. 5 sierpnia zrezygnował ze stanowiska profesora socjologii edukacji po zarzutach plagiatu oraz pytaniach o kwalifikacje i twierdzenia na temat własnego życia. Cambridge zapowiedział zbadanie okoliczności jego nominacji i pracy na Wydziale Edukacji.

Skandal przybrał wyjątkowo gorzki obrót. Zarzuty plagiatu wysunął Nathan Cofnas, były badacz Cambridge, zwolniony z uczelni w 2024 r. po oskarżeniach o rasizm. Arday przyznał, że w jego pracy akademickiej były błędy, ale zaprzeczał, że jest naukowym oszustem. Prasa kwestionowała m.in. twierdzenia, że do 11. roku życia nie mówił, do 18. roku życia był analfabetą, a także że przebiegł 30 maratonów w 35 dni. Sir Simon Baron-Cohen, dyrektor Centrum Badań nad Autyzmem w Cambridge, powiedział, że rozmawiał z Ardayem rano w dniu jego śmierci. Opisał człowieka, który czuł się zaszczuty.

Rodzina Ardaya oświadczyła, że mierzył się z dezinformacją i nękaniem, a politycy apelowali do komentatorów, by brali pod uwagę ludzką cenę publicznego osądu. Inni twierdzili, że uniwersytety same przyczyniły się do tego spektaklu, zbyt szybko wynosząc na piedestał osobę podatną na zranienie. Cambridge ma teraz dwa zadania naraz: zbadać, jak zawiodły standardy naukowe i procedury zatrudniania, oraz zrobić to, nie czyniąc z martwego człowieka ani symbolu, ani kozła ofiarnego. To trudniejszy test instytucjonalnej powagi niż jakiekolwiek oświadczenie dla prasy.

Tymczasowy rząd Wenezueli ogłosił, że wobec 131 osób przetrzymywanych pod zarzutami politycznymi zastosuje środki inne niż więzienie. Stało się to dwa dni po zakończeniu rozmów między rządem Delcy Rodríguez a delegacją opozycji kierowaną przez Dinorah Figuerę, w których pośredniczyły USA. Foro Penal, organizacja praw człowieka monitorująca zatrzymania polityczne, do piątkowego wieczoru potwierdziła 64 zwolnienia i zaapelowała do rodzin, by czekały na zweryfikowane informacje. Wcześniej w tym tygodniu organizacja doliczyła się 391 więźniów politycznych, a według jednego z szacunków po ogłoszonych zwolnieniach w więzieniach pozostawało około 250 osób. Sekretarz stanu USA Marco Rubio nazwał to istotnym krokiem i powiedział, że od 3 stycznia zwolniono 1046 Wenezuelczyków.

Za częścią nazwisk stały długie historie. Wśród uwolnionych były kobiety z Instituto Nacional de Orientación Femenina, w tym Emirlendris Benítez, zatrzymana w 2018 roku podczas śledztwa w sprawie ataku dronem na Nicolása Maduro, a później skazana na 30 lat więzienia. Organizacje praw człowieka udokumentowały, że torturowano ją w ciąży, straciła dziecko i ma poważnie ograniczoną sprawność ruchową. Sprawa więźniów formalnie nie znalazła się w porządku rozmów, które dotyczyły reformy sądownictwa i zamrożonych aktywów mających pomóc w odbudowie po czerwcowych trzęsieniach ziemi. Szybko jednak stała się miarą, według której oceniany będzie dialog.

Figuera przyjęła zwolnienia z zadowoleniem, ale nie przestała naciskać.

Kolejna runda rozmów jest zaplanowana na wrzesień, a Maria Corina Machado, przebywająca na wygnaniu w Panamie, zapowiedziała, że nie będzie blokować procesu, choć została z niego wykluczona. Zwolnienia dają rządowi dyplomatyczny tlen, ale częściowa wolność wciąż jest walutą, a dialog w Wenezueli będzie oceniany po tym, czy przestanie wydawać więźniów jak drobne.