Brief poranny, sobota, 15 sierpnia

Donald Trump zaostrzył konfrontację z Iranem, zapowiadając, że wkrótce ogłosi Cieśninę Ormuz terytorium USA. Teheran uznał to za fikcję, a samą tezę trudno pogodzić z prawem morza. Ruch nie zamarł, ale gwałtownie zmalał: Kpler naliczył 3371 przejść statków w ciągu 166 dni od początku wojny, a Reuters podał, że 14 sierpnia przez cieśninę przepłynęły tylko trzy statki, przy przedkryzysowej średniej dziennej powyżej 130.

Wojskowy koszt tej postawy coraz trudniej ukryć. USS Abraham Lincoln pozostaje na morzu nieprzerwanie od ponad 250 dni, w tym ponad 200 dni bez zawinięcia do portu. Członkowie rodzin i parlamentarzyści opisywali racjonowane posiłki, skażoną wodę, zepsute toalety i próby samobójcze na lotniskowcu, którego załoga liczy około 5000 osób. Trump odrzucił skargi, po czym powiedział, że zmierza tam jednostka, która go zastąpi.

Noc była niespokojna także na północnej flance NATO. Włoskie Eurofightery stacjonujące na Litwie zestrzeliły drona nad wschodnią Łotwą po alarmie lotniczym w pięciu regionach. W innych miejscach poderwano rumuńskie, hiszpańskie i tureckie samoloty po incydentach z dronami w pobliżu sojuszniczej przestrzeni powietrznej. Łotewscy urzędnicy powiązali wtargnięcie z rosyjskimi działaniami radioelektronicznymi, choć z doniesień wynikało, że mógł to być ukraiński dron, który zboczył z kursu.

Ormuz sprawdza, czy potęga USA potrafi pilnować wąskiego gardła bez drenowania floty; Łotwa sprawdza, czy sojusznicy potrafią przyjąć zbłąkane skutki wojny, do której nie chcą wejść bezpośrednio.

Hiszpania i Maroko zacisnęły pierścień wokół Ceuty po tym, jak w mediach społecznościowych pojawiły się wezwania do kolejnej masowej próby sforsowania granicy 15 sierpnia, w hiszpańskie święto państwowe. Madryt zwiększył liczbę funkcjonariuszy Policji Narodowej w enklawie do niemal 900 i wysłał ponad 700 funkcjonariuszy Guardia Civil. Maroko skierowało do Fnideq funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa, armatki wodne i łodzie patrolowe oraz postawiło nowe zasieki z drutu ostrzowego.

Język polityki twardniał równie szybko jak ogrodzenia. Prezydent Ceuty Juan Jesús Vivas zwrócił się do hiszpańskiego parlamentu o stworzenie ram prawnych, które pozwoliłyby państwu zawieszać rozpatrywanie wniosków azylowych i szybko odsyłać ludzi do Maroka, gdy masowe przekroczenie granicy zostałoby uznane za naruszenie integralności terytorialnej. Hiszpański rząd i sądownictwo stwierdziły, że każda reakcja nadal musi respektować indywidualne rozpatrywanie spraw i prawa podstawowe.

Skalę kryzysu humanitarnego widać na ulicach. Urzędnicy i organizacje pomocowe różnią się w ocenach, ile osób pozostaje w Ceucie. Jedni i drudzy mówią jednak o tysiącach ludzi, w tym o dużej liczbie małoletnich bez opieki oraz dzieci zagrożonych handlem ludźmi lub wykorzystywaniem. Minister spraw wewnętrznych Fernando Grande-Marlaska ostrzegł osoby rozważające kolejną próbę przekroczenia granicy, że nielegalne przekroczenie granicy nie da im ani prawa pobytu, ani możliwości dalszej podróży do kontynentalnej Hiszpanii.

Enklawa stała się testem wytrzymałości europejskiego kompromisu granicznego: rządy chcą odstraszania, sądy żądają procedur, a dzieci ostatecznie śpią w szczelinie między jednym a drugim.

Rumunia wyłączyła blok 2 w elektrowni jądrowej Cernavoda po tym, jak Dunaj spadł do rekordowo niskiego poziomu. Oba reaktory są więc odłączone od sieci, a kraj stracił źródło, które zwykle dostarcza około jednej piątej energii elektrycznej. Urzędnicy próbowali pogłębiać koryto, wysadzić skalną przeszkodę i zatapiać barki wypełnione kamieniami, by przekierować wodę. Mimo to rzeka opadła poniżej poziomu potrzebnego do bezpiecznego chłodzenia. Węgierska elektrownia Paks, która pokrywa około jednej trzeciej popytu na Węgrzech, mocno ograniczyła produkcję i teraz ma ten sam problem z rzeką.

Hiszpania poszła w przeciwnym kierunku. Rząd przedłużył pracę elektrowni jądrowej Almaraz do czerwca 2030 roku, wskazując na ryzyka związane z paliwami kopalnymi i wojną z Iranem. Podzielił przy tym koalicję rządzącą, której umowa zakładała uporządkowane odchodzenie od atomu. Energia jądrowa dostarczyła dotąd w tym roku 18,3% hiszpańskiej energii elektrycznej. Ustępuje energii słonecznej i wiatrowej, ale jej udział wciąż jest na tyle duży, że jej zastąpienie zapewne oznaczałoby więcej gazu przy niekorzystnych cenach.

Polska i Portugalia sięgnęły zamiast tego po podatki od paliw. Rząd Donalda Tuska obniży VAT na benzynę i olej napędowy z 23% do 8% na dwa tygodnie. Lizbona zwiększyła tymczasowe ulgi w podatkach od paliw, gdy ceny diesla i benzyny wracają w stronę 2 euro za litr albo już przekraczają ten poziom. Obie decyzje mają osłonić kierowców przed tym samym wstrząsem: wojną, ryzykiem na rynku ropy i napiętymi budżetami domowymi.

Europa zwykła traktować bezpieczeństwo energetyczne jak problem zimy; w tym tygodniu problem przyszedł w sierpniu, niesiony przez gorącą rzekę i zablokowany szlak morski.

Amerykańscy konsumenci przynieśli dwie złe wiadomości. Indeks nastrojów Uniwersytetu Michigan spadł na początku sierpnia do 51,0 z 55,2 w lipcu, okazał się gorszy od prognoz i przerwał dwumiesięczną poprawę. Sprzedaż detaliczna spadła w lipcu o 0,6 proc., a sprzedaż bazowa o 0,4 proc. To sugeruje, że gospodarstwa domowe ograniczyły wydatki po tym, jak zwroty podatku, data Prime Day i niższe wpływy ze sprzedaży benzyny zniekształciły wcześniejszy obraz konsumpcji.

Słabość nie rozkłada się równo. Joanne Hsu, kierująca badaniem Michigan, powiedziała, że spadek objął różne grupy demograficzne. Szczególnie mocno nastroje pogorszyły się wśród osób starszych, uboższych i bez dyplomu uczelni. Oczekiwania inflacyjne w perspektywie roku także lekko wzrosły, do 4,3 proc., choć roczna inflacja schłodziła się w lipcu do 3,4 proc. po majowym szczycie, najwyższym od trzech lat.

Rezerwa Federalna ma teraz trudny problem. Bezrobocie pozostaje niskie i wynosi 4,1 proc., ale realne płace spadały przez sześć miesięcy, tempo przyrostu miejsc pracy osłabło, a inflacja nadal przekracza cel 2 proc. Giełdy spadły po danych o sprzedaży detalicznej, ropa podrożała przez obawy o Cieśninę Ormuz, a inwestorzy ograniczyli zakłady na wrześniową podwyżkę stóp, choć nadal wyceniają zaostrzenie polityki w dalszej części roku.

Fed może przez jakiś czas tolerować ostrożnego konsumenta albo uporczywe ceny; gdy dostaje jedno i drugie naraz, polityka mniej przypomina trzymanie kierownicy, a bardziej nawlekanie igły w ruchu ulicznym.

Trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,7 nawiedziło nad ranem 15 sierpnia okolice wybrzeży indonezyjskiej wyspy Flores. Według pierwszych oficjalnych komunikatów zginęły co najmniej dwie osoby, a inne zostały ranne. Płytki wstrząs nastąpił na północny-północny zachód od Ende i spowodował wydanie ostrzeżenia przed tsunami w kilku prowincjach. Władze odwołały je, gdy odnotowano tylko niewielkie fale. Nagrania z Maumere pokazywały walące się budynki. W Ende personel szpitala zapobiegawczo przeniósł na zewnątrz pacjentów, łóżka i butle z tlenem.

Europa przeżywała własny kryzys w środku sezonu urlopowego. Pożar, który wybuchł w pobliżu Lokvy Rogoznicy na adriatyckim wybrzeżu Chorwacji, rozprzestrzenił się w stronę Omisu. Strawił od 900 do 1000 hektarów, zniszczył domy, restauracje, pojazdy i łodzie oraz zmusił do ewakuacji od 1200 do 2000 osób. Policja znalazła jedno ciało. Co najmniej 40 osobom udzielono pomocy medycznej, a kilka, według doniesień, było w stanie ciężkim lub na intensywnej terapii.

Chorwacki pożar wpisuje się w szerszy obraz sytuacji w Europie. Ewakuacje prowadzono w Grecji i Francji, a Copernicus wskazywał skrajne zagrożenie pożarowe w części kontynentu. Chorwacja odnotowała w tym roku około 3900 pożarów lasów, które strawiły niemal 10 000 hektarów. To wzrost o 75 proc. w porównaniu z tym samym okresem w 2025 roku.

Mapy turystyczne pokazują plaże i starówki; mapy kryzysowe pokazują dziś te same miejsca jako drogi ewakuacji, oddziały dla rannych i fronty pożarów.

Francuska Rada Konstytucyjna uchyliła ustawę, która zakazałaby dzieciom poniżej 15. roku życia korzystania z mediów społecznościowych. Uznała, że rozwiązanie zbyt mocno naruszałoby wolność wypowiedzi i komunikowania się. Sąd zakwestionował też mechanizm weryfikacji wieku. Stwierdził, że ustawa nie przewidywała wystarczających zabezpieczeń prywatności przy zbieraniu i przetwarzaniu danych użytkowników. Decyzja zatrzymała rozwiązanie, które parlament przyjął w lipcu i które objęłoby platformy takie jak TikTok, Snapchat, Instagram, X, komunikatory i część gier online.

Emmanuel Macron chciał, by zakaz był gotowy na początek roku szkolnego. Teraz poprosił premiera Sébastiena Lecornu o przygotowanie projektu solidniejszego pod względem prawnym, zgodnego zarówno z zastrzeżeniami sądu, jak i europejskimi ramami prawnymi. Laure Miller, posłanka Renaissance i autorka projektu, powiedziała, że jest rozczarowana. Jej zdaniem orzeczenie przedłożyło formę prawną nad problem zdrowia publicznego, który dostrzega wielu rodziców i lekarzy.

Politycznie wciąż jest wola działania. Australia wprowadziła już zakaz dla osób poniżej 16. roku życia, Ursula von der Leyen zasugerowała, by w Europie opóźnić dostęp do mediów społecznościowych, a według francuskiego sondażu przywołanego przez Arcom ponad dwie trzecie dzieci w wieku od 10 do 14 lat popierało zakaz. Przeszkodą nie jest brak społecznego poparcia, lecz mechanizm, który pozwoli potwierdzać wiek bez naruszania prywatności wszystkich użytkowników.

Macron wygrał spór o to, że dzieciństwo w sieci potrzebuje barierek; nie pokazał jeszcze, że potrafi je zbudować, nie potykając się o konstytucję.