Brief poranny, poniedziałek, 10 sierpnia

Benjamin Netanjahu odrzucił 15-punktowy plan Donalda Trumpa dla Gazy i oświadczył rządowi, że siły izraelskie nie wycofają się, dopóki Hamas nie odda każdej kategorii broni. Plan zakładałby etapowe rozbrojenie Hamasu, wycofanie Izraela i palestyńską administrację przejściową wspieraną przez międzynarodowe siły stabilizacyjne. Benjamin Netanjahu chce jednak najpierw pełnego rozbrojenia, a za jego rządów nie ma być państwa palestyńskiego. Moment tej decyzji wskazuje też na krajową kalkulację: Izrael głosuje 27 października, a prawicowy elektorat niechętnie patrzy na projekt, który nosi nazwisko Trumpa, ale nie zawiera maksymalnych warunków Izraela.

Hamas oświadczył, że pozostaje wierny planowi, i wezwał mediatorów, zwłaszcza Waszyngton, by naciskali na Izrael w sprawie jego wdrożenia. Ta deklaracja ma własne warunki, bo Hamas wiąże przekazanie ciężkiej broni z wycofaniem Izraela i utworzeniem państwa palestyńskiego. Amerykańscy urzędnicy próbowali złagodzić skutki, traktując sprzeciw Benjamina Netanjahu jako przedwyborczą pozę, o ile Izrael nadal robi to, o co prosi Waszyngton. To życzliwa interpretacja, ale pokazuje też, jak bardzo plan zależy od politycznego teatru w Jerozolimie i presji Białego Domu, który zdążył już zetrzeć się z najbliższym sojusznikiem w sprawie Iranu.

Spór ma znaczenie, bo plan pokojowy, który nie potrafi rozpisać zaufania na etapy, nie przetrwa sloganów: Gaza ma teraz plan, ale każda ze stron chce, by pierwszy krok wykonała ta druga.

Iran podał, że porozumienie w sprawie nowych szlaków żeglugowych przez Cieśninę Ormuz, wypracowywane za pośrednictwem Omanu, weszło w końcową fazę. Teheran nadal uzależnia jednak każde ponowne otwarcie od sześciu ustępstw ze strony USA. Żąda odszkodowania za szkody po amerykańskich atakach, końca gróźb wojskowych, złagodzenia sankcji, uwolnienia zamrożonych aktywów, wstrzymania presji na regionalnych sojuszników Iranu oraz zniesienia amerykańskiej blokady morskiej w Zatoce Perskiej. Przedstawiciel USA powiedział, że Waszyngton zniesie blokadę, gdy żegluga handlowa ruszy bez przeszkód, co na papierze brzmi schludnie, a na morzu znacznie mniej. Zanim Iran zablokował cieśninę, przechodziła przez nią około jedna piąta światowych transportów ropy i skroplonego gazu ziemnego.

Rynki bardziej przejęły się zastrzeżeniem niż dyplomacją. Brent wzrósł do 84,79 dol., a West Texas Intermediate do 79,29 dol., bo inwestorzy wyceniali porozumienie, które może otworzyć szlaki, ale też dać Iranowi większą kontrolę nad tym, kto wpływa do Zatoki Perskiej. Donald Trump, który odwołał planowane uderzenia 1 sierpnia, powiedział, że Waszyngton tylko częściowo negocjuje z Teheranem i obserwuje, jak słabnie jego gospodarka. Izrael tymczasem powtórzył, że Iran nie dostanie broni jądrowej, z porozumieniem w sprawie żeglugi albo bez niego. Efekt to znany schemat z Zatoki Perskiej: wszyscy mówią, że chcą deeskalacji, a każda strona trzyma rękę na dźwigni, która może ją uruchomić od nowa.

To ważne, bo Ormuz nie jest tylko drogą wodną, lecz maszyną do wyceny, a nawet częściowe zamknięcie obciąża każdego importera, który musi kupować paliwo na nerwowym rynku.

Rosyjskie uderzenia w nocy spadły na południową i wschodnią Ukrainę, pozbawiły prądu ponad 300 000 gospodarstw domowych w Odessie i raniły co najmniej sześć osób. Do wieczora Ukraina przywróciła zasilanie mniej więcej jednej trzeciej z tych domów, a ekipy naprawcze nadal pracowały. W Charkowie uderzenie w wielopiętrowy budynek mieszkalny zabiło co najmniej jedną osobę i raniło 37, podał mer. Osobny atak zniszczył w Dnieprze magazyn Światowej Organizacji Zdrowia z awaryjnymi zapasami medycznymi dla placówek przy froncie, choć personel przeniósł przed atakiem 130 z około 300 palet.

Ukraina poinformowała też o atakach na rosyjskie systemy obrony powietrznej, w tym pozycję S-400 w pobliżu Gelendżyku, a także zestawy Tor i Pancyr oraz radary na południu Rosji. Wołodymyr Zełenski dodał szersze ostrzeżenie: powiedział, że Rosja zdecydowała się rozmieścić na swoim terytorium od 30 000 do 50 000 żołnierzy z Korei Północnej, po tym jak Phenian wysłał już w 2024 roku szacunkowo 14 000 żołnierzy do obwodu kurskiego. Kijów twierdzi, że północnokoreańskie pociski pojawiły się na ukraińskiej ziemi, a ukraińscy dyplomaci zabiegają o ściślejszą współpracę z Koreą Południową w sprawie obrony powietrznej i dronów.

To ma znaczenie, bo wojna nie tylko pochłania zagraniczną amunicję, lecz także szkoli obce armie, powiększa rachunek dla sojuszników Ukrainy i daje partnerom Rosji praktyczną lekcję nowoczesnej walki.

Europa Zachodnia odnotowała najcieplejszy okres czerwiec-lipiec od początku pomiarów. Średnia temperatura wyniosła 21,62°C, czyli 2,79°C powyżej normy z lat 1991–2020. Sam lipiec był w Europie Zachodniej drugim najgorętszym w historii. Cały kontynent wyglądał mniej skrajnie, bo Europa Wschodnia i Skandynawia miały chłodniejszy okres. Ten kontrast jest słabą pociechą dla rolników, producentów energii i operatorów barek po gorącej stronie tej granicy. Od maja Europa Zachodnia przeszła cztery fale upałów, a susza pogłębiła się na Półwyspie Iberyjskim, we Francji, w Niemczech, Austrii, na Węgrzech i w Wielkiej Brytanii.

Drugą część ostrzeżenia przyniosły oceany. Temperatura powierzchni mórz poza obszarami polarnymi sięgnęła w lipcu 20,96°C, co było rekordem dla tego miesiąca. Silne morskie fale upałów uderzyły w atlantyckie wybrzeże i zachodnią część Morza Śródziemnego. Copernicus wskazał też na bardzo niską wilgotność gleby i słabe przepływy Sekwany, Renu i Dunaju, przez co meteorologia staje się logistyką. Niemieccy przewoźnicy śródlądowi osobno ostrzegli, że wodowskaz na Renie w Kaub może spaść do wartości jednocyfrowych. To praktycznie zamknęłoby rzekę dla żeglugi handlowej i zmusiło do przeniesienia większej części ładunków na drogi i kolej.

Lekcja jest praktyczna, nie poetycka: ryzyko klimatyczne Europy przychodzi dziś jako niedostarczony ładunek, przeciążone uprawy i gorętsze morza, a nie tylko jako niewygodne popołudnia.

Hiszpania i Włochy zrobiły z kryzysu migracyjnego w Ceucie spór o Schengen. Pod koniec lipca dziesiątki tysięcy ludzi przedostały się z Maroka do hiszpańskiej enklawy. Włochy zawiesiły wtedy zasady swobodnego przepływu wobec podróżnych przybywających z Hiszpanii, argumentując, że migranci spoza UE mogą ruszyć dalej do Włoch. Hiszpania odpowiedziała od północy 8 sierpnia kontrolami na lotniskach i w portach wobec podróżnych z Włoch. Mają potrwać do 7 września. Pierwszego dnia hiszpańskie władze skontrolowały 199 osób z 12 lotów i odmówiły wjazdu dziesięciu.

Retoryka twardniała szybciej, niż rosły kolejki na granicach. Antonio Tajani nazwał reakcję Hiszpanii nie do przyjęcia i stwierdził, że to Włochom grozi największe ryzyko dalszego napływu. José Manuel Albares uznał ruch Włoch za atak na hiszpańską godność i europejską jedność. W samej Ceucie protestowano w niedzielę wieczorem. Tysiące osób zebrały się pod hasłem „Dość już. Ceuta się nie poddaje” i zażądały odpowiedzi od władz Hiszpanii i Europy. Frekwencję szacowano od ponad 5000 do ponad 15 000 osób, zależnie od źródła. Wiec ujawnił obywatelski niepokój i polityczną wściekłość po doniesieniach, że podczas przeprawy utonęły dziesiątki osób.

To ważne, bo Schengen rzadko pęka od jednego uderzenia; strzępi się od tymczasowych kontroli, odwetowych zarządzeń i rządów odkrywających, że krajowy poklask niesie się szybciej niż europejska koordynacja.

Tajfun Dolphin w niedzielę dwukrotnie uderzył w ląd w prowincji Zhejiang. Najpierw w pobliżu Yuhuan, ze stałym wiatrem 150 km/h, potem koło Yueqing, zanim w głębi lądu osłabł do burzy tropikalnej. Chińskie władze ewakuowały na wschodzie kraju ponad milion osób, w tym 215 600 w Szanghaju, ponad 900 000 w Wenzhou i blisko 99 000 w Fujianie. Nakazały też powrót do portów 474 jednostkom budowlanym, zawiesiły ponad 200 połączeń promowych i zamknęły atrakcje turystyczne w Szanghaju, w tym części Disneylandu, Legolandu oraz tarasy widokowe na Bundzie.

Transport w regionie zamarł. Szanghaj odwołał około 1400 lotów na dwóch głównych lotniskach, Hangzhou kolejne 270, a Tajwan ponad 180, gdy burza otarła się o wyspę. Najdziwniejszy skutek uboczny pojawił się daleko na południowym zachodzie. Dolphin wepchnął ciepłe powietrze nad Hongkong i podbił tam temperaturę do 36,9°C, najwyższej od początku pomiarów w 1884 roku. Stacja w Sheung Shui zanotowała 39,8°C. Synoptycy ostrzegali, że części Zhejiang i sąsiednich prowincji mogą nadal dostać setki milimetrów deszczu, co zwiększa ryzyko powodzi i osunięć ziemi.

Tajfun ma znaczenie, bo chińskie zarządzanie kryzysowe zadziałało na ogromną skalę. Dolphin pokazał też jednak, jak jeden cyklon potrafi zamknąć lotniska, opróżnić wybrzeża i upiec miasto, zanim deszcz przestanie padać.