Brief poranny, sobota, 4 lipca

Iran rozpoczął w Teheranie tygodniowe obrzędy pogrzebowe ajatollaha Alego Chameneiego, wystawiając trumnę 86-letniego najwyższego przywódcy oraz czterech członków jego rodziny w Wielkiej Mosalli Imama Chomeiniego. Władze spodziewają się, że w ciągu trzech dni oficjalnej żałoby do stolicy przybędzie 15–20 mln osób, zanim kondukty przejdą przez Kom, Nadżaf, Karbalę i Meszhed, trasą zaprojektowaną tak, by pokazać zarówno religijny zasięg, jak i żałobę. Delegacje wysyła niemal 100 państw, natomiast kraje europejskie, które poparły wojnę, nie zostały zaproszone.

Choreografia zasłania kruchy moment. Według doniesień amerykańscy urzędnicy ostrzegli Iran, za pośrednictwem rządów regionalnych, że Izrael może próbować zabić irańskich negocjatorów podczas rozmów pokojowych, w tym Mohammada Baghera Ghalibafa i Abbasa Araghchiego. Przecieki sugerują, że Waszyngton traktuje teraz tych ludzi jako konieczne kanały kontaktu, podczas gdy Izrael wciąż wydaje się skupiony na zmianie reżimu. Ten rozdźwięk ma znaczenie, ponieważ Teheran opłakuje przywódcę zabitego w amerykańsko-izraelskim uderzeniu, nawet gdy negocjuje z Waszyngtonem trwalsze porozumienie.

Francja dodała kolejny sygnał ostrożnej deeskalacji. Emmanuel Macron nakazał lotniskowcowi Charles de Gaulle powrót do kraju po memorandum USA-Iran z 17 czerwca, ale pozostawił trałowce, fregaty i samolot patrolowy do działań w Cieśninie Ormuz. Żegluga nadal traktuje ten szlak wodny jak strefę wojny, a amerykański wywiad szacuje, że Iran może mieć tysiące min. Pogrzeb zainscenizowany jako jedność może zamiast tego mierzyć, ile władzy nowe przywództwo Iranu wciąż potrafi utrzymać pod zawieszeniem broni, któremu nie może w pełni ufać.

Francja odnotowała 2025 nadmiarowych zgonów w tygodniu 22–28 czerwca, po tym jak kraj zanotował najgorętszy czerwiec w historii pomiarów. Santé publique France podała, że śmiertelność wzrosła o 29,1% względem poprzedniego tygodnia, i ostrzegła, że bilans jest prawdopodobnie zaniżony, ponieważ elektroniczne akty zgonu obejmują tylko część wszystkich zgonów. Szczególnie gwałtownie wzrosła liczba zgonów w domach, co ponuro przypomina, że upał często zabija ludzi, którzy nie trafiają do szpitali.

Upał nie zatrzymuje się na granicy. Hiszpańska agencja meteorologiczna ostrzegła, że od niedzieli kraj obejmie druga letnia fala upałów, która może podnieść temperatury powyżej 42°C w dolinie Ebro, Estremadurze i Andaluzji. Noce przyniosą niewielką ulgę na południu i wzdłuż Morza Śródziemnego, a zagrożenie pożarowe wzrośnie, gdy nadejdą suche burze i silne porywy wiatru. Poprzednią hiszpańską falę upałów powiązano z około 1000 nadmiarowych zgonów, przez co ta prognoza brzmi mniej jak niedogodność, a bardziej jak ćwiczenie z ochrony zdrowia publicznego.

Portugalia uruchomiła Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i poprosiła Hiszpanię oraz Maroko o samoloty gaśnicze, gdy temperatury sięgnęły 44°C, a pożary lasów rozprzestrzeniły się po kraju. Sam pożar w Vouzela do piątkowego wieczoru strawił szacunkowo 10 000 hektarów, podczas gdy ponad 2800 osób, 864 pojazdy i 32 statki powietrzne walczyły z sześcioma aktywnymi pożarami w całym kraju. Francja także mierzyła się z wczesnymi pożarami na południu, co wymusiło ewakuacje i obciążyło załogi na miesiąc przed zwyczajowym szczytem sezonu.

Światowa Organizacja Meteorologiczna poszerzyła następnie perspektywę, ostrzegając, że El Niño już występuje i powinno szybko przybrać na sile do września. Europa uczy się, że adaptacja nie jest już hasłem na konferencje, lecz grafikiem karetek, punktów chłodzenia, strażaków i sąsiadów sprawdzających, co u sąsiadów.

Pracownicy Mercedes-Benz protestowali w całych Niemczech po tym, jak kierownictwo zaproponowało podniesienie tygodniowego wymiaru pracy z 35 do 40 godzin bez dodatkowego wynagrodzenia. IG Metall podał frekwencję powyżej 33 tys. osób, podczas gdy firma szacowała ją na około 16 tys., ale obie liczby pokazały, że gniew rozlał się od Sindelfingen po Stuttgart-Untertürkheim, Bremę, Berlin, Hamburg, Düsseldorf i Ludwigsfelde. Zarząd powiedział pracownikom, że musi dalej ciąć koszty i obniżać koszt godzin pracy, jednocześnie odkładając lipcową premię dla około 90 tys. ze 108 tys. swoich pracowników w Niemczech.

Spór trafia w branżę, która już zrzuca balast. Mercedes-Benz poinformował o 17-procentowym spadku zysku w pierwszym kwartale, do 1,43 mld euro, wskazując na trudny rynek chiński. Volkswagen podobno rozważa nawet 100 tys. zwolnień na świecie i zamknięcie czterech niemieckich zakładów, a EY twierdzi, że niemiecki sektor motoryzacyjny stracił w ubiegłym roku prawie 50 tys. miejsc pracy i 111 tys. od 2019 r. IG Metall zapowiada teraz podobne działania u innych producentów samochodów i dostawców, co nadaje konfliktowi charakter raczej pierwszej potyczki niż pracowniczego sporu w jednym zakładzie.

Berlin próbuje złagodzić szersze gospodarcze lądowanie pożyczonymi pieniędzmi. Projekt budżetu Larsa Klingbeila na 2027 r. przewiduje 203,7 mld euro nowego zadłużenia, w tym duże wydatki na obronność, infrastrukturę i neutralność klimatyczną, podczas gdy koszty odsetek rosną do 41,9 mld euro. Państwo może pożyczać, by odbudować zdolności, ale nie może samo zdecydować, ile godzin niemieccy pracownicy mają oddać, by zachować dawne marże. Stary niemiecki układ, krótsze godziny za spokój w przemyśle i siłę eksportu, jest teraz wyceniany na nowo przy bramie fabryki.

Liczba ofiar trzęsienia ziemi w Wenezueli wzrosła do 2645 potwierdzonych zgonów po dwóch wstrząsach, które spustoszyły La Guairę i części Caracas. Władze poinformowały o 12 666 rannych, 15 050 przesiedlonych i 189 całkowicie zawalonych budynkach, a ekipy ratunkowe wciąż kopały ponad tydzień po katastrofie. Pełniąca obowiązki prezydenta Delcy Rodríguez odrzuciła krytykę, że ekipy przybyły późno, choć mieszkańcy mówili, że przez pierwsze 48 godzin przeszukiwali gruz gołymi rękami.

Kryzys zderzył się także z zablokowaną transformacją w Wenezueli. María Corina Machado próbowała wrócić z wygnania, najpierw przez Curaçao, a potem przez Panamę, ale podróż załamała się po tym, jak Waszyngton zasygnalizował, że nie popiera tego ruchu, a linie lotnicze przestraszyły się ryzyka odwetu. Prezydent Donald Trump powiedział, że relacje z tymczasową prezydent Delcy Rodríguez są doskonałe, podczas gdy amerykańscy urzędnicy argumentowali, że pomoc po katastrofie powinna mieć pierwszeństwo przed wrażliwymi posunięciami politycznymi. Machado odrzuciła tę logikę i powiedziała, że jej obecność pomogłaby zorganizować transformację po katastrofie.

Ludzka stawka wciąż przebija się przez polityczny szum. Były baseballista Eliézer Alfonzo przeszukiwał ruiny hotelu w poszukiwaniu żony i nastoletniej córki, czerpiąc nadzieję z odnalezienia żywego rodzinnego szczeniaka w gruzach. W innym kraju byłaby to historia ratunku; w Wenezueli stała się miarą zaufania do instytucji, w które wielu obywateli już wątpi. Katastrofa zamieniła spór o sukcesję w test tego, czy osłabione państwo potrafi jeszcze odnaleźć swoich obywateli, zanim polityka odnajdzie ich pierwsza.

Polska otrzymała powtarzające się amerykańskie ostrzeżenia, że Rosja może rozważać ograniczoną zbrojną prowokację na terytorium Polski lub gdzie indziej na wschodniej flance NATO. Według doniesień możliwe scenariusze obejmują ataki dronów na infrastrukturę krytyczną, symulowane ataki powietrzne oraz incydenty graniczne inscenizowane z Kaliningradu lub Białorusi. Donald Tusk nie umniejszał ryzyka, ale starał się też nie wręczać Moskwie premii za panikę.

To ostrzeżenie pojawia się w chwili, gdy Waszyngton spiera się sam ze sobą o Europę. Marco Rubio zablokował planowane przez Pete’a Hegsetha ogłoszenie dalszych cięć liczebności wojsk USA w Europie, uznając je za przedwczesne, zanim poinformowano sojuszników. Pentagon wycofał już około 5 000 żołnierzy z Niemiec, zawiesił rotację brygady pancernej do Polski i wycofał brygadę piechoty z Rumunii, co wstrząsnęło rządami państw wschodniej flanki. Sześciomiesięczny przegląd rozmieszczenia sił sprawia teraz, że sojusznicy czekają na kolejną amerykańską liczbę, a to rzadko bywa wygodna pozycja.

Spór o pieniądze jest równie ostry. Donald Trump nazwał dotychczasowe wydatki obronne Niemiec śmiesznymi, a Friedrich Merz odpowiedział, że Berlin podwaja budżet obronny w ciągu czterech lat i planuje osiągnąć podstawowy cel NATO na poziomie 3,5% do 2029 roku. Decyzja Litwy, by ponownie rozważyć zakaz rozmieszczania broni jądrowej na swoim terytorium, pokazuje, jak szybko Europa przewartościowuje stare tabu. NATO się nie rozpada; targuje się o to, kto pojawi się pierwszy, gdy zadzwoni alarm.