Brief wieczorny, wtorek, 13 października

Donald Trump sprzedawał rozejm energetyczny tak, jakby porozumienie już zapadło. Wołodymyr Zełenski powiedział, że Ukraina dowiedziała się o rozejmie z mediów. Obiecał go przestrzegać, jeśli zrobi to Moskwa, a potem wyliczył rosyjskie uderzenia w obiekty energetyczne, gazowe i cywilną infrastrukturę paliwową. W nocy Rosja wystrzeliła rakiety balistyczne i drony na Kijów oraz inne miasta. Zełenski oświadczył, że partnerzy nie ostrzegli przed atakiem na Kijów, i oskarżył Moskwę o uderzenia w obiekty energetyczne w 19 regionach po ogłoszeniu rozejmu.

Morze Czarne także stało się bardziej niebezpieczne. Bułgaria podała, że drony uderzyły w dwa statki handlowe w pobliżu jej wybrzeża. Jeden z nich zatonął, a całą 15-osobową załogę należącego do Ukraińców Chelsea 3 uratowano. Sofia poinformowała NATO i UE, zaznaczając, że dowody nie pozwoliły jeszcze wskazać winnych. W Arabii Saudyjskiej trwające kilka dni ataki Huti na lotnisko w Rijadzie zabiły cywilów, wstrzymały loty i wzmocniły wątpliwości, czy królestwo potrafi prowadzić wojnę w Jemenie i jednocześnie udawać zwykły dzień pracy.

NATO próbowało odpowiedzieć na ten sam niepokój w Warszawie, gdzie gen. Alexus Grynkewich opisał plan „blokować, stępić i przełamać” na wypadek rosyjskiego ataku na sojusznika. Plan korzysta z ukraińskich doświadczeń, dronów i precyzyjnych uderzeń, ale w tle jest europejski niepokój o trwałość amerykańskiego wsparcia za Trumpa. Zamki rzadko rozstrzygają współczesne wojny; dziś szlaki żeglugowe, systemy ostrzegania i umowy na olej napędowy decydują, ile zaufania zostało w rozejmie, który i tak miał go niewiele.

Azjatyckie rynki przycięły zakład na AI, a potem zrobiły to ponownie. Południowokoreański Kospi spadł o 7,4%, Samsung Electronics stracił 7,7%, a SK Hynix zniżkował o 8,8%. W Japonii przeceniono też Tokyo Electron, SoftBank i Kioxię. Traderzy wskazywali na doniesienia, że chiński CXMT chce wprowadzić na rynek pamięć serwerową o większej gęstości do końca 2026 r. To zagrożenie uderzyło akurat wtedy, gdy inwestorzy już pytali, czy na rozbudowę AI nie pożyczono za dużo i nie obiecano za wiele.

MFW dołożył do nerwów rynku urzędowy ton niepokoju. W raporcie o stabilności finansowej ostrzegł, że korekta w segmencie AI, skok rentowności obligacji skarbowych albo poważne cyberataki mogą szybko zaostrzyć warunki finansowania. Hiperskalerzy odpowiadają już za 10% globalnej emisji obligacji o ratingu inwestycyjnym, wobec mniej niż 1% w 2024 r. MFW podał też, że okrężne transakcje wokół AI od 2023 r. obejmują około 300 mld dolarów napływów kapitałowych, 650 mld dolarów długu i 1,4 bln dolarów przyszłych zobowiązań dotyczących chmury lub chipów.

W szerszym ujęciu wzrost wciąż wyglądał zaskakująco solidnie. MFW podniósł prognozę globalnego wzrostu na 2026 r. do 3,1%, do czego przyczyniły się wydatki na infrastrukturę AI. Ostrzegł jednak, że wojna na Bliskim Wschodzie, napięcia fiskalne i rewizja oczekiwań co do zysków z AI wciąż mogą zaboleć. Silvana Tenreyro najzgrabniej ujęła ten rozdwojony nastrój.

Boom na AI nie pękł, ale inwestorzy zaczęli sprawdzać instalację, a rury, jak się okazuje, biegną przez akcje producentów chipów, rynki obligacji i kilka bardzo dużych bilansów.

Francuskie supermarkety odkryły, że ryzyko cybernetyczne może pachnieć zepsutym mięsem. Hakerzy w nocy z 11 na 12 października podnieśli na około sześć godzin temperaturę w lodówkach oraz zamrażarkach nawet do 50°C. Według doniesień ucierpiało od 300 do około 500 sklepów sieci takich jak Intermarché, Netto, Coopérative U, E.Leclerc, Carrefour i Monoprix. Jeden z dyrektorów Intermarché powiedział, że jego sklep wyrzucił świeże i mrożone produkty warte około 150 000 euro.

Śledczy nie wskazali sprawcy, a brak żądania okupu zdziwił śledczych. Danfoss podał, że wiele kontrolerów objętych incydentem to starsze urządzenia, które nie dostają już aktualizacji. Eksperci od cyberbezpieczeństwa mówili raczej o słabo zabezpieczonych interfejsach do zdalnego serwisowania niż o popisie geniuszu. Podobne zakłócenia dotknęły Delhaize w Belgii i Albert Heijn w Holandii. Epizod nie wygląda więc na żart, lecz na próbę przed atakami na nudną, lecz niezbędną infrastrukturę handlu detalicznego.

Ostrzeżenie Anthropic nagle dodało temu nudnemu sprzętowi uroku. Zespół Frontier Red Team tej firmy ocenił, że małe modele AI mogą być już za kilka miesięcy zdolne do samopowielania się na tanich urządzeniach internetu rzeczy, takich jak przystawki Android TV, piekarniki i sprzęty inteligentnego domu. Obecne modele wciąż nie radzą sobie z pełną sekwencją, ale badacze zdołali uruchomić model Google Gemma4-26B na 15 bezmarkowych przystawkach Android TV, choć działał powoli, i pokazali, jak większy model rozprzestrzenia się w uproszczonej emulowanej sieci Androida.

Lekcja dla cotygodniowych zakupów jest dość prosta: niezabezpieczone maszyny podłączone do sieci wyszły z serwerowni i siedzą teraz pod groszkiem, obok mleka i za telewizorem.

Węgierski parlament stosunkiem głosów 139 do 51 uchylił przepisy anty-LGBT z ustawy o ochronie dzieci z 2021 r., wprowadzonej za rządów Viktora Orbána. To pierwsze poważne cofnięcie tych ograniczeń od czasu, gdy Peter Magyar objął urząd w maju po zakończeniu 16 lat rządów Orbána. Nowy tekst zastępuje zakazy rozmów o homoseksualności i tożsamości płciowej szerszym zakazem materiałów, które mogłyby poważnie szkodzić dzieciom. Magyar twierdzi, że taka formuła zbliża Węgry do prawa UE.

Kijów zajął się osobnym europejskim zgrzytem. Ukraiński parlament przyjął ustawę o edukacji mniejszości 266 głosami, a Volodymyr Zelensky podpisał ją tego samego dnia. Ustawa tworzy status szkół średnich mniejszości narodowych, w których 50% plus jeden uczniów uczy się w języku urzędowym UE, a ukraiński pozostaje językiem nauczania. Węgry uzależniały postęp w rozmowach akcesyjnych od takich zmian, zwłaszcza w sprawie węgierskiej społeczności na Zakarpaciu.

UE zgodziła się następnie otworzyć dla Ukrainy i Mołdawii klastry 2 i 3, które obejmują rynek wewnętrzny, konkurencyjność i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. Decyzja zapadła po tym, jak w czerwcu Węgry wycofały weto wobec rozpoczęcia negocjacji, choć Budapeszt nadal naciskał na Kijów w sprawie ich wdrożenia. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa przyjął tę decyzję z zadowoleniem i wezwał do jak najszybszego otwarcia pozostałych klastrów.

Oba głosowania pokazują, że rozszerzenie i prawa idą dziś naprzód dzięki praktycznym targom, nie przez wielkie przemówienia. Europejskie centrum nie maszeruje w szyku, ale ciągnie dwa niewygodne wozy kilka metrów dalej w górę drogi.

Prezydent Prabowo Subianto wysłał dodatkowe siły do walki z pożarami lasów w Indonezji, gdy dym rozlał się nad Singapurem i Malezją. Sekretarz gabinetu Teddy Indra Wijaya powiedział, że w terenie działa ponad 60 000 osób. Władze nie chciały jednak ogłaszać klęski żywiołowej ani prosić o pomoc z zagranicy. W Singapurze indeks jakości powietrza sięgnął 193, czyli poziomu uznawanego przez IQAir za szkodliwy dla zdrowia. Malezja zamknęła szkoły w kilku stanach i zażądała pilnego spotkania ASEAN.

Pożary trudno gasić, bo znaczna część dymu pochodzi z torfu. Indonezja ma około jednej trzeciej światowych torfowisk, a wiele z nich osuszono kanałami pod plantacje. Bogata w węgiel gleba może więc tlić się pod ziemią. Indonezyjska agencja ds. klęsk żywiołowych naliczyła 6811 ognisk pożarów w sześciu prowincjach według stanu na 11 października. Od stycznia do sierpnia spłonęło 1,32 mln hektarów, a dym utrudniał zrzuty wody i zasiewanie chmur w Kalimantanie Środkowym.

Skutki dla ludzi odczuły zarówno wsie, jak i stolice. Pożar na Bangka Belitung strawił prawie 300 domów i zmusił do ucieczki niemal 1000 osób. Mieszkańcy sądzili wcześniej, że ugasili ogień, który wciąż tlił się pod dawnym torfowiskiem. Ekolodzy przenieśli też osiem zagrożonych orangutanów do chronionego lasu w Kalimantanie Zachodnim, po tym jak pożary odcięły korytarze siedliskowe, przez co zwierzęta były niedożywione i odwodnione.

To dawny kryzys zadymienia, dziś z ostrzejszym klimatycznym ostrzem: decyzje o ziemi pod drewno, olej palmowy i mieszkania dryfują teraz przez granice i trafiają do płuc.

Papież Leon XIV trafił do rzymskiego szpitala Gemelli na zabieg usunięcia guzka w płucu, wykrytego podczas rutynowego badania. Watykan podał, że we wtorek po południu zespołem chirurgów klatki piersiowej pokieruje prof. Stefano Margaritora. Włoskie media pisały, że zmiana jest we wczesnym stadium. 71-letni papież powiedział wiernym o guzku w niedzielę podczas modlitwy Anioł Pański na placu św. Piotra. Był to niezwykle bezpośredni sposób przygotowania Kościoła na przerwę z powodów medycznych.

Watykan odwołał wszystkie papieskie audiencje do 20 października i przełożył wydarzenia zaplanowane z udziałem Leona. W poniedziałek papież trzymał się zwykłego planu dnia, w tym spotkań z rzymską organizacją charytatywną i sześciu prywatnych audiencji. Opuścił jednak sesję szczytu o rodzinie, związaną z dziesiątą rocznicą Amoris laetitia. Środowej mszy na placu św. Piotra będzie przewodniczył kardynał Luis Antonio Tagle. Urzędnicy poinformowali też, że zmiany obejmą końcowy raport podsumowujący szczyt.

Kardynał Pietro Parolin powiedział, że komunikat zaskoczył Watykan, ale mówił też o spokojnej rozmowie z papieżem w poniedziałek wieczorem. Japoński kardynał Tarcisio Isao Kikuchi napisał, że Leon powiedział mu, iż zabieg nie jest poważny i chce poddać się mu szybko, aby mogła dojść do skutku planowana podróż do Urugwaju, Argentyny i Peru w dniach 6–17 listopada.

Dla pontyfikatu, który dopiero układa własny rytm, operacja sprawia, że prywatne zdrowie staje się instytucjonalną choreografią, a każda odwołana audiencja przypomina Rzymowi, że nawet urząd o globalnym zasięgu zależy od jednego ludzkiego ciała.