Ukraina przyjmuje ustawę o edukacji mniejszości, otwierając drogę do dwóch klastrów negocjacyjnych z UE

Ustawa przyjęta w Kijowie

Ukraiński parlament, Rada Najwyższa, przyjął w poniedziałek, 12 października, ustawę o prawach edukacyjnych rdzennych ludów i osób należących do mniejszości narodowych (społeczności) Ukrainy, zarejestrowaną jako projekt nr 16119. Za tekstem głosowało 266 deputowanych, co znacznie przekracza wymaganą większość w 450-osobowej izbie. Przewodniczący Rusłan Stefanczuk podpisał dokument i przekazał go prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu, który podpisał go tego samego dnia. Ustawa wprowadza status szkoły średniej mniejszości narodowej, dostępny tam, gdzie 50% plus jeden uczniów uczy się w języku mniejszości, przy czym dotyczy to wyłącznie języków urzędowych UE. Językiem wykładowym pozostaje ukraiński, co podkreślił przewodniczący komisji Serhij Babak.

Co zmienia ustawa

W klasach nauczanych w takim języku uczniowie i nauczyciele mogą używać go obok ukraińskiego podczas lekcji oraz w codziennej komunikacji na terenie szkoły. Szkoły mogą budować swoje programy wokół historii, kultury, tradycji i symboli swoich społeczności. Rodzice co najmniej dwóch trzecich uczniów w klasie mogą składać pisemne wnioski o rozszerzenie listy przedmiotów nauczanych w języku ukraińskim. Poprawki obejmują również rejestrację dokumentacji szkolnej, egzaminy zewnętrzne oraz specjalny status takich placówek.

Warunek Węgier i historia weta

Węgry uczyniły z tej ustawy jeden ze swoich głównych postulatów. Minister spraw zagranicznych Anita Orban nazwała ją niezbędnym warunkiem kontynuacji rozmów podczas spotkania w Luksemburgu. Spór sięga 2017 roku, kiedy ustawa czyniąca ukraiński głównym językiem nauczania w szkołach średnich skłoniła rząd ówczesnego premiera Viktora Orbana do zablokowania rozmów akcesyjnych Ukrainy. Po objęciu władzy przez proeuropejską większość Petera Magyara, Węgry zniosły w czerwcu weto wobec otwarcia negocjacji, ale nadal zarzucały Kijowowi niewywiązywanie się z zobowiązań wobec społeczności węgierskiej na Zakarpaciu, gdzie mieszka około 100 000 etnicznych Węgrów. Magyar uzgodnił z Ukrainą 11-punktowy plan działania.

Decyzja w sprawie klastrów UE

Irlandzki minister ds. europejskich Thomas Byrne napisał w poniedziałek, 12 października, na platformie X, że wszystkie państwa członkowskie UE zgodziły się na otwarcie klastrów 2 i 3 dla Ukrainy i Mołdawii. Klastry te obejmują rynek wewnętrzny, konkurencyjność oraz wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. Irlandia sprawuje obecnie prezydencję w Radzie UE. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa z zadowoleniem przyjął decyzję i stwierdził, że wspólnota chce otworzyć pozostałe klastry dla obu krajów tak szybko, jak to możliwe. Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos informowała wcześniej, że oba klastry zostaną otwarte we wtorek, pod warunkiem przyjęcia ustawy przez parlament, i określiła Ukrainę oraz Mołdawię jako dwa z czterech krajów przodujących w rozmowach akcesyjnych. Pozostałe klastry to Agenda zielona i zrównoważona łączność oraz Zasoby, rolnictwo i spójność.

Harmonogram rozmów

Sekwencja wydarzeń biegnie od sporu z 2017 roku do głosowania w poniedziałek, 12 października. Klaster 1, Fundamenty, został otwarty dla Ukrainy 15 czerwca po zniesieniu weta przez Węgry, a klaster 6, Stosunki zewnętrzne, otwarto w lipcu. Głosowanie w Radzie i podpis Zełenskiego miały miejsce w poniedziałek, 12 października. Kolejnym krokiem jest formalne otwarcie klastrów 2 i 3 we wtorek, 13 października.

Co dalej

Minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha powiedział, że kraj oczekuje formalnej decyzji UE w sprawie klastrów 2 i 3 we wtorek, 13 października, i podziękował stronie węgierskiej za konstruktywne stanowisko. Spotkał się on z Anitą Orban w Luksemburgu na marginesie posiedzenia Rady do Spraw Zagranicznych UE w poniedziałek, 12 października, gdzie obie strony z zadowoleniem przyjęły realizację ustaleń dwustronnych. Magyar nazwał przyjęcie ustawy dobrym sygnałem, dodając, że wiele pozostaje do zrobienia przed przywróceniem zaufania, choć obaj przywódcy wykonali pierwsze kroki ku rozwiązaniu. Powiedział gazecie Helsingin Sanomat, że planuje spotkać się z Zełenskim, być może w tygodniu rozpoczynającym się 12 października w Brukseli. Spotkanie dwustronne może również odbyć się w czwartek, 15 października, podczas szczytu Rady Europejskiej w Brukseli, co byłoby pierwszym bezpośrednim spotkaniem obu przywódców.