Brief wieczorny, środa, 23 września

Polska poderwała myśliwce po tym, jak rosyjski śmigłowiec wojskowy Mi-8 naruszył polską przestrzeń powietrzną pod Braniewem, na północ od obwodu królewieckiego. Naruszenie trwało 42 sekundy. Maszyna wleciała około 300 metrów w głąb terytorium Polski, po czym zawróciła w stronę Rosji. Polskie radary śledziły całą trasę lotu. Dowództwo Operacyjne w Warszawie uznało incydent za celowy test gotowości, a ambasada Rosji nie odpowiedziała od razu na prośby o komentarz.

Kilka godzin wcześniej Polska poderwała już samoloty bojowe podczas rosyjskich ataków na środkową i zachodnią Ukrainę. Władze krótko wstrzymały loty cywilne na lotniskach w Lublinie i Rzeszowie-Jasionce, rozesłały alerty w województwie lubelskim, a później poinformowały, że podczas tej operacji nie doszło do naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej (9bf08d7e-4a3-a437-7f2d7fe2e808).

Przywódcy państw bałtyckich i Polski wykorzystali tydzień obrad ONZ, by jasno postawić sprawę. Wykluczyli rychły konwencjonalny rosyjski atak lądowy, bo rosyjskie siły pozostają związane walkami w Ukrainie. Ostrzegli jednak, że sabotaż, cyberataki, próby z użyciem dronów i inne operacje hybrydowe nasilają się na wschodniej flance NATO. Estonia, Łotwa, Litwa i Polska budują lub rozbudowują umocnienia graniczne, a jednocześnie zwiększają wymianę informacji wywiadowczych i liczbę ćwiczeń.

Zagrożeniem tej nocy nie jest kolumna czołgów; jest nim nerwowa granica, na której 42-sekundowa pomyłka może zmusić NATO do szybkiej decyzji.

Siły tigrajskie zajęły Międzynarodowy Port Lotniczy Alula Aba Nega w Mekelle i wyparły stamtąd policję federalną. Ethiopian Airlines wstrzymały w odpowiedzi loty do Mekelle, Shire i Aksum. Władze Tigraju oświadczyły, że rozpoczęły wojnę obronną przeciw wojskom federalnym. Getachew Reda, doradca premiera Abiya Ahmeda, oskarżył przywódców TPLF o nieodpowiedzialność i powiedział, że ataki objęły też pozycje w Afarze i Amharze.

Walki wybuchły po utworzeniu sojuszu zbrojnej opozycji złożonego z siedmiu grup. Sojusz deklaruje, że chce usunąć Abiya Ahmeda i powołać rząd przejściowy. Starcia rozszerzyły się na Afar, a rząd zarzucił Erytrei, że finansowo wspiera koalicję. Asmara temu zaprzeczyła. Lokalni urzędnicy poinformowali też, że we wtorek drony uderzyły w dwie szkoły w Alamacie. Zginęło 14 cywilów, 22 zostało rannych. Władze federalne nie skomentowały od razu tego ataku.

Przejęcie lotnisk ma znaczenie, bo węzły transportowe wpływają zarówno na logistykę wojskową, jak i na przetrwanie ludności cywilnej w północnej Etiopii. Analitycy ostrzegają, że kontrola nad obiektami federalnymi daje Abiyowi Ahmedowi pretekst do nasilenia ataków dronami przed ofensywą na większą skalę. Wraca więc obawa, że porozumienie pokojowe z 2022 roku może nie przetrwać. Według mediatora Unii Afrykańskiej Oluseguna Obasanjo w poprzedniej wojnie w Tigraju zginęły setki tysięcy ludzi: w walkach, z głodu i z powodu chorób.

Porozumienie z Pretorii wygląda dziś nie tyle na ugodę, ile na przerwę, którą obie strony wykorzystały na przeładowanie broni.

Donald Trump wykorzystał wystąpienie na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, by zagrozić Teheranowi katastrofalną eskalacją, jeśli nie zaakceptuje porozumienia kończącego wojnę trwającą już prawie siedem miesięcy. Jego język był teatralny nawet jak na standardy nowojorskich szczytów, ale dyplomatyczna machina pracowała w tle. Steve Witkoff i Jared Kushner przez katarskich mediatorów prowadzili trzygodzinne rozmowy z irańskim ministrem spraw zagranicznych Abbasem Araqchim.

Warunki Teheranu obejmowały zakończenie blokad morskich, zniesienie ograniczeń gospodarczych i odmrożenie aktywów państwowych. W tym samym tygodniu w agendzie ONZ znalazły się też Ukraina, Chiny i Arktyka. Wołodymyr Zełenski zaproponował wzajemne wstrzymanie ataków na infrastrukturę energetyczną, a przywódca Chin Xi Jinping przybył przed uroczystą kolacją w Białym Domu po rozmowach przygotowawczych o AI, metalach ziem rzadkich i rozejmie handlowym, który ma wygasnąć w listopadzie.

Waszyngton podpisał też trójstronny pakt bezpieczeństwa z Danią i Grenlandią. Pozwala on na budowę nowej amerykańskiej infrastruktury wojskowej w Narsarsuaq i Mestersvig, pod warunkiem zgody parlamentów w Danii i Grenlandii. Donald Trump przedstawił porozumienie jako trwałą kontrolę nad sprawami bezpieczeństwa Grenlandii, a przywódcy Danii i Grenlandii podkreślali suwerenność oraz ramy NATO.

Trump traktuje dyplomację jak nacisk wywierany na wielu frontach naraz; ryzyko polega na tym, że każdy układ zaczyna zależeć od każdego innego układu.

António Guterres otworzył zgromadzenie ONZ apelem o międzynarodowe regulacje AI. Powołał się na naukowy raport ONZ, który ostrzegł przed katastrofalnym ryzykiem stwarzanym przez systemy pozbawione nadzoru. Wezwał około 130 przywódców do stworzenia wielostronnych zasad zarządzania ryzykiem, z niezależnym nadzorem. Najostrzej mówił o broni autonomicznej.

Donald Trump odrzucił ten program niespełna godzinę później. Nazwał międzynarodowy nadzór globalistyczną próbą kontrolowania technologii i powiedział, że Stany Zjednoczone przemianują sztuczną inteligencję na superinteligencję. Wielka Brytania próbowała zająć pozycję pośrodku. Andy Burnham przedstawił Zjednoczone Królestwo jako pośrednika w sprawie globalnych standardów technicznych, zapowiedział Narodowe Centrum Obrony Informacji i powiedział, że brytyjski Instytut Bezpieczeństwa AI będzie zabiegał o pełny wgląd w najbardziej zaawansowane modele z prywatnych laboratoriów.

Polityka dotycząca AI wychodzi z rozmów panelowych i trafia do działań państw. Nastrój podsyciły niedawne ostrzeżenia Jacoba Coxona, Daria Amodeiego, Sama Altmana i Elona Muska. Scott Bessent spotkał się zaś z chińskim wicepremierem He Lifengiem, by rozmawiać o możliwym dwustronnym systemie powiadamiania o incydentach istotnych dla bezpieczeństwa. Chińskie modele mogą ustępować amerykańskim systemom zaledwie o kilka miesięcy, więc Pekin ma niewiele powodów, by godzić się na wolniejsze tempo.

Spór dotyczy nie tyle tego, czy AI jest potężna, ile tego, kto może pociągnąć za hamulec, jeśli ktokolwiek zdąży go znaleźć.

Donald Trump powiedział, że administracja rozważa zakaz eksportu oleju napędowego z USA, bo krajowe ceny wzrosły do 6,53 dolara za galon z 3,69 dolara rok wcześniej. Scott Bessent powiedział, że urzędnicy sprawdzają, czy pełny lub częściowy zakaz dałby się pogodzić z możliwościami rafinerii. W waszyngtońskim żargonie oznacza to prosty problem: więcej paliwa zostaje w kraju, więc ktoś inny dostaje mniej.

Presja na rynku wynika z wojny, przestojów i polityki. Eksport amerykańskiego oleju napędowego wzrósł z 1,1 mln baryłek dziennie przed konfliktem z Iranem do ponad 1,6 mln baryłek dziennie we wrześniu, a zapasy według prognoz mają spaść poniżej 100 mln baryłek. Rafinerie ostrzegają, że embargo eksportowe mogłoby wymusić mniejszy przerób ropy i ograniczyć także produkcję benzyny, więc szybka naprawa mogłaby podciąć podaż.

Europa wybiera inne narzędzia. Francja rozszerzyła dodatek paliwowy w wysokości 100 euro na 5,5 mln kierowców, gdy cena oleju napędowego doszła do 2,34 euro za litr. Senat Włoch zatwierdził zaś ustawę ramową, która ma przywrócić przepisy dotyczące energetyki jądrowej po niemal 40 latach, a centralne miejsce w planie zajmują małe reaktory modułowe. Jedno państwo amortyzuje dzisiejszy wstrząs przy dystrybutorze; drugie próbuje zmienić jutrzejszy miks energetyczny.

Rządy mogą ograniczać rachunki, blokować eksport albo obiecywać reaktory, lecz droga energia wciąż pisze politykę przemysłową w czasie rzeczywistym.

Huragan Polo osłabł z kategorii 5 do kategorii 4, ale Meksyk i tak działał tak, jakby żywioł miał wejść na ląd. Według synoptyków centrum znajdowało się na południe od Zihuatanejo i na południowy wschód od Manzanillo, a maksymalna prędkość stałego wiatru spadła ze 180 mil na godzinę we wtorek do 150 mil na godzinę w środę. Claudia Sheinbaum powiedziała, że modele nie wskazują na bezpośrednie wejście huraganu na ląd, choć wiatry o sile huraganu sięgały 40 mil od centrum, a wiatry burzy tropikalnej 105 mil.

Większym powodem do niepokoju jest woda. Meksykańska Narodowa Komisja Wodna i amerykańskie Narodowe Centrum Huraganów prognozują od 3 do 8 cali deszczu w Guerrero i Michoacán do czwartku, a silne pasma opadów mają sięgnąć Oaxaki, Colimy i Jalisco. Meksykańskie ministerstwo obrony uruchomiło plan kryzysowy DN-III-E, wysłało żołnierzy i oddziały Gwardii Narodowej, przygotowało schronienia i pomagało koordynować ewentualne ewakuacje. Marynarka zamknęła porty w Guerrero i Michoacán, a szkoły zawiesiły lekcje w kilku gminach.

Polo jest trzecim huraganem kategorii 5 na Pacyfiku w tym sezonie, po Genevieve i Lowellu. Dlatego ostatniej aktywności na tym akwenie trudno zbyć jako zwykłego pecha. Dalej na zachód huragan Odalys przybrał na sile, ale nie zagraża lądowi, a osobne zaburzenie na południowy wschód od Hawajów może przynieść od 20 do 30 cali deszczu na Wielkiej Wyspie, jeśli prognozy się sprawdzą.

Huragan może ominąć wybrzeże, a i tak znaleźć słabe punkty: zbocza, porty, drogi i rodziny, które nie mają suchego miejsca na przeczekanie.