Brief poranny, środa, 23 września

Donald Trump zrobił z medialnej awantury test konstytucyjny, gdy odebrał przepustki do Białego Domu CNN, MSNOW i Politico. Potem patrzył, jak ABC, CBS, NBC i Fox News odmawiają filmowania wskazanych wydarzeń z udziałem prezydenta w geście solidarności. Bojkot sprawił, że uroczystość przy lądowisku na Południowym Trawniku była osobliwie niema. Ekip telewizyjnych nie było, a Marine One zagłuszał wypowiedzi prezydenta. Trzy wykluczone redakcje złożyły pozew w sądzie federalnym. Twierdzą, że administracja ukarała je za chronione prawem publikacje i nie zapewniła należytej procedury.

Biały Dom próbował skierować uwagę na Trump TV, stałą transmisję na YouTube, która zapętla oficjalne nagrania dla ponad 3 mln subskrybentów. Na starcie miała jednak tylko około 1500 widzów jednocześnie. Dlatego spór dotyczy nie tyle dostępu do budynku, ile tego, kto filtruje prezydencki przekaz dla opinii publicznej. Sędzia Timothy Kelly, który w pierwszej kadencji Trumpa zablokował podobne cofnięcie przepustki, rozpatrzy w środę pilny wniosek. Sprawa przesądzi, czy prezydent może zrobić z akredytacji prasowych nie narzędzie bezpieczeństwa, lecz test lojalności.

Zgromadzenie Ogólne ONZ w niespełna godzinę stało się areną najostrzejszego na świecie starcia o AI. António Guterres zaapelował do rządów, by nie pozwalały broni autonomicznej decydować o życiu i śmierci. Powołał się na raport naukowy ONZ o ryzyku katastrof. Donald Trump odrzucił potem wielostronne zabezpieczenia jako globalistyczny projekt i zapowiedział, że Ameryka będzie nazywać tę technologię superinteligencją. Do starcia doszło, gdy Rada Bezpieczeństwa przygotowywała posiedzenie o bezpieczeństwie z udziałem OpenAI, Anthropic i chińskich firm AI, w tym Moonshot i DeepSeek.

Amerykańska polityka nie jest tak spokojna, jak sugerował prezydent. Sondaż Reuters/Ipsos wykazał, że 73 proc. Amerykanów obawia się, iż firmy AI nie zrobiły dość, by zapobiec poważnym szkodom, a 55 proc. popiera spowolnienie rozwoju. Trump zaproponował zespół zadaniowy do spraw AI i pełnomocnika do spraw AI, ale Izba Reprezentantów ma przerwę w obradach do listopada. Tymczasem sekretarz skarbu Scott Bessent i chiński wicepremier He Lifeng uzgodnili w Nowym Jorku ustanowienie formalnego dialogu o AI, obejmującego wzajemne powiadomienia, przed szczytem Trumpa z Xi Jinpingiem w Waszyngtonie. Paradoks jest jasny: Waszyngton odrzuca globalne reguły, po czym buduje dwustronne z Pekinem.

Wojna w Jemenie znów sprawiła, że przemieszczanie się stało się warunkiem przetrwania. Agencja ONZ ds. uchodźców podała, że ponad 130 000 osób uciekło z linii frontu w niespełna trzy tygodnie po tym, jak siły Huti rozpoczęły 3 września ofensywę na zachodnim wybrzeżu, a saudyjskie naloty objęły południe Jemenu. Co najmniej 154 osoby zginęły w ostatnich walkach między milicją Huti a wspieranymi przez Saudyjczyków siłami lojalistycznymi. Taiz i Marib przyjęły największe fale wysiedlonych rodzin.

Kryzys rozgrywa się dziś zarówno w cieśninie Bab al-Mandab, jak i w obozach w Jemenie. Od początku września do Dżibuti dotarło ponad 3000 Jemeńczyków, a ONZ spodziewa się, że napływ wzrośnie, gdy w październiku poprawią się warunki na morzu. W ONZ w Nowym Jorku ministrowie G7 zażądali, by Huti przerwali ataki na żeglugę i wrócili do rozmów. Wielka Brytania zapowiedziała zaś wysłanie samolotu Airbus A330 Voyager do tankowania w powietrzu, aby wesprzeć saudyjskie samoloty. Kontrola Huti nad rejonem Bab al-Mandab oraz irańska presja wokół Ormuzu ograniczyły szlaki transportu energii i żywności. Lokalna wojna stała się przez to problemem dla europejskiej i azjatyckiej żeglugi. Wąska cieśnina niesie dziś szeroki ciężar: uchodźców, ropę, zboże i wiarygodność dyplomacji, która wciąż przychodzi za późno.

Francja wybrała dopłaty zamiast cen maksymalnych. Rząd ogłosił pakiet paliwowy wart 450 mln euro. Rozszerza krąg potencjalnych odbiorców dodatku dojazdowego w wysokości 100 euro z 3 mln do 5,5 mln, przedłuża wsparcie dla rolników, budowlańców i rybaków oraz pozwala pracodawcom oferować wolne od podatku bony paliwowe do 1000 euro. Ministrowie odrzucili zamrożenie cen, choć olej napędowy kosztował średnio ponad 2,40 euro za litr, a paliwa brakowało na znacznej części stacji, zwłaszcza na stacjach TotalEnergies z obniżonymi cenami.

Z rynku ropy przyszły nieco lepsze informacje. Arabia Saudyjska wznowiła pracę ropociągu Wschód-Zachód o długości 1200 km, na razie z niską przepustowością, po atakach dronów, które unieruchomiły przepompownie, w tym poważnie uszkodzoną stację nr 11. Ropa Brent potaniała o ponad 2 proc., do około 97–98 dolarów za baryłkę, choć Saudi Aramco poinformowało część europejskich rafinerii, że nie otrzymają październikowego przydziału ropy, dopóki trwają naprawy. Po pełnym uruchomieniu rurociąg może transportować 4 mln baryłek dziennie, ale Aramco spodziewa się, że dojście do normalnej przepustowości zajmie siedem tygodni. Stacja benzynowa jest dziś miejscem, w którym geopolityka spotyka się z odwożeniem dzieci do szkoły, a rządy mogą jedynie sprawić, by paragon mniej bolał.

Maroko rozpoczęło wybory parlamentarne z długą kartą do głosowania i mizerną dawką napięcia. Około 15,8 mln zarejestrowanych wyborców ma wybrać 395 członków Izby Reprezentantów spośród ponad 7200 kandydatów i 27 partii. Narodowe Zgromadzenie Niezależnych premiera Aziza Akhannoucha oraz koalicjanci bronili większości, obiecując miejsca pracy i infrastrukturę przed mundialem w 2030 r., a islamistyczna PJD próbowała odbudować się po załamaniu z 2021 r.

Trudniejszy bój toczy się z apatią. Bezrobocie młodych wynosi około 27 proc., młodzi dorośli stanowią znacznie mniejszą część zarejestrowanych wyborców niż ludności, a sondaże pokazują głęboką nieufność wobec parlamentu, premiera i partii. Kampania toczyła się też w cieniu presji migracyjnej w Ceucie, gdzie w lipcu dziesiątki tysięcy osób próbowały przekroczyć granicę, oraz protestów pokolenia Z w sprawie kosztów życia, stanu ochrony zdrowia i sytuacji na rynku pracy, po których wszczęto ponad 2400 postępowań karnych.

Król Muhammad VI powoła szefa rządu z partii, która zdobędzie najwięcej mandatów, podczas gdy pałac zachowa decydującą władzę nad obronnością, polityką zagraniczną, religią i sprawami wewnętrznymi. Taki układ stabilizuje państwo, ale odbiera wyborom część znaczenia. Wybory policzą głosy; trudniejsza arytmetyka polega na tym, czy zdołają liczyć się dla pokolenia, które w dużej mierze przestało się pojawiać.