Brief wieczorny, wtorek, 25 sierpnia

Kanada przeszła od skarg do odwetu. Po załamaniu negocjacji z Waszyngtonem ogłosiła cła na towary z USA warte 27,6 mld dolarów kanadyjskich, czyli około 20 mld dolarów USA. Daniny obejmą ponad 700 pozycji, w tym stal, aluminium, nabiał, sprzęt rolniczy, AGD, elektronikę, odzież i owoce morza. Stawki wyniosą 15 proc., 25 proc. i 50 proc. Ottawa zapowiedziała, że opłaty wejdą w życie 8 września i obejmą tylko towary pochodzące ze Stanów Zjednoczonych. To symetryczna odpowiedź na środki wprowadzone przez Biały Dom po fiasku rozmów o ulgach celnych dla pojazdów ciężkich.

François-Philippe Champagne przedstawił reakcję jako obronę, a nie spektakl.

Spór dotyka teraz fundamentów północnoamerykańskiego przemysłu. Donald Trump zagroził, że 1 stycznia podniesie amerykańskie cła na kanadyjskie samochody, ciężarówki i części do 50 proc., jeśli Ottawa nie przyjmie warunków USA. Mark Carney oskarżył Waszyngton o próbę osłabienia kanadyjskiego sektora motoryzacyjnego, stalowego i aluminiowego. Ottawa dorzuciła ponad 7 mld dolarów kanadyjskich pomocy dla dotkniętych firm i pracowników. Czeki pomocowe nie zastąpią jednak łatwo przewidywalności, której potrzebują transgraniczne łańcuchy dostaw. Spór jest ważny, bo jedną z najbardziej zintegrowanych relacji handlowych świata zamienia w test tego, ile bólu zadadzą sobie dwaj bliscy sąsiedzi, zanim fabryki, ceny i wyborcy zmuszą ich do powrotu do stołu rozmów.

Waszyngton rozszerzył kampanię przeciw Iranowi o operację Economic Outcast, czyli pakiet sankcji wymierzony w eksport ropy, żeglugę, aktywa cyfrowe, złoto, lotnictwo i sieci zakupowe. Departament Skarbu wpisał na listę sankcyjną ponad 60 osób, firm i statków w wielu jurysdykcjach, w tym w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Chinach, Singapurze i Szwajcarii. Scott Bessent ostrzegł, że banki i rządy utrzymujące zakazane powiązania z Teheranem mogą stracić dostęp do rozliczeń dolarowych. Powiedział też, że Waszyngton da instytucjom czas na zakończenie tej działalności, co było rzadkim ustępstwem ze względu na ryzyko, że finansowa terapia szokowa może zaboleć także lekarza.

Bessent opisał cel wyjątkowo dosadnie.

Uderzenie gospodarcze nastąpiło po miesiącach eskalacji militarnej. Walki zaczęły się po amerykańskich i izraelskich nalotach na cele irańskie. Iran odpowiedział atakami na Izrael, regionalne instalacje wojskowe USA i arabskie państwa Zatoki, i jednocześnie zamknął Cieśninę Ormuz, szlak, którym wcześniej płynęło 20% światowych dostaw ropy i skroplonego gazu ziemnego. Donald Trump powiedział, że marynarka wojenna USA usunęła lub zdetonowała irańskie miny w cieśninie, i ostrzegł, że każdy nowy okręt stawiający miny zostanie zniszczony. Irańskie władze nie odniosły się od razu do tego twierdzenia.

Kampania nacisku ma znaczenie, bo próbuje przekuć przewagę z pola walki w izolację finansową. Opór Chin i kruchość samego systemu dolarowego sprawiają jednak, że to nie czysty chwyt za gardło, lecz niebezpieczny ścisk rur, z których korzystają wszyscy.

John Ratcliffe przybył do Moskwy amerykańskim wojskowym samolotem transportowym. W ten sposób otworzył niezapowiedziany kanał wywiadowczy w chwili, gdy formalna dyplomacja między Waszyngtonem a Moskwą utknęła. Dane z serwisów śledzących loty wskazały, że C-17A Sił Powietrznych USA wylądował na Wnukowie po locie przez Rygę, a według doniesień głównym pasażerem był dyrektor CIA. Dmitrij Pieskow powiedział, że Kreml nie ma informacji o samolocie ani o zaplanowanych spotkaniach z amerykańskimi urzędnikami. To zaprzeczenie sprawiło, że wizyta wyglądała albo na bardzo dyskretną, albo na bardzo niezręczną.

Watykan także naciskał na Moskwę. Arcybiskup Paul Richard Gallagher spotkał się z Siergiejem Ławrowem. Były to pierwsze od 2021 r. bezpośrednie rozmowy na szczeblu ministerialnym między Stolicą Apostolską a Rosją. Rozmowa dotyczyła kwestii humanitarnych, w tym ukraińskich dzieci, pomocy medycznej i wymiany jeńców. Gallagher przekonywał, że wojny nie da się zakończyć samą bronią.

Kijów dostał jednak więcej niż modlitwy i ciche kanały. Unia Europejska zatwierdziła 6,1 mld euro nowej pomocy wojskowej na obronę powietrzną, pociski, amunicję i radary. Brytyjski premier Andy Burnham podpisał zaś pakt obronny, który daje Wielkiej Brytanii dostęp do ukraińskiej platformy Avengers AI Labs i umożliwia transfer technologii dotyczących komponentów pocisków Storm Shadow i SCALP. Burnham wykorzystał pierwszą podróż zagraniczną w roli premiera, by wezwać sojuszników do sięgnięcia po własne zasoby obrony powietrznej.

Ma to znaczenie, bo ukraińska dyplomacja biegnie dziś równocześnie po dwóch torach: tajnych rozmów z Moskwą i jawnego wzmacniania zdolności Kijowa do dalszej walki.

Niemieccy śledczy znaleźli kolejnego drona i wojskowy materiał wybuchowy w pobliżu lotniska Lipsk/Halle, co komplikuje śledztwo w sprawie traktowanej już jako poważny atak na infrastrukturę transportową i logistyczną. Lotnisko jest dużym węzłem cargo i obsługiwało ładunki wojskowe związane z Ukrainą. Na początku miesiąca władze znalazły drona z ładunkiem wybuchowym na drodze kołowania, w pobliżu ukraińskiego samolotu Antonow An-124. Po zamknięciu pasa załoga samolotu towarowego DHL zgłosiła kolizję w pobliżu ogrodzenia. Federalni śledczy zabezpieczyli też sprzęt łączności i powiązali DNA z pierwszego drona z materiałem z wcześniejszego incydentu w Lipsku.

Friedrich Merz powiedział, że rząd wkrótce przedstawi ustalenia, kto za to odpowiada.

Słowacja zgłosiła osobną, lecz podobną sprawę. Policja podała, że udaremniła plan podpalenia fabryki bezzałogowych systemów powietrznych na wschodzie kraju. W chwili planowanego ataku w środku miało być około 70 pracowników. Funkcjonariusze zabezpieczyli benzynę zmieszaną z polistyrenem, narzędzia, telefony komórkowe, kamerę sportową i odręczny szkic celu. Dwóch podejrzanych zatrzymano na Słowacji, trzeciego w Niemczech. Słowaccy urzędnicy powiedzieli, że podejrzani działali na polecenie innych osób, ale nie wskazali, kto zlecił atak.

Ten schemat ma znaczenie, bo europejskie zaplecze, lotniska, składy i fabryki, coraz bardziej wygląda jak część pola bitwy, nawet gdy żadna armia nie przekracza granicy.

Oliver Blume stanął w Wolfsburgu przed ponad 10 000 pracownikami Volkswagena i bronił planu restrukturyzacji, który może przynieść redukcję nawet 50 000 kolejnych miejsc pracy na świecie. Nowe cięcia nałożyłyby się na obecny program obejmujący 50 000 etatów. Łącznie do 2030 r. redukcje mogłyby sięgnąć 100 000 miejsc pracy w około 170 podmiotach grupy. Blume mówił, że obecne marże operacyjne, około 3,8 proc., nie sfinansują przyszłości koncernu. Wskazywał na konkurencję ze strony Chin, wysokie koszty w Niemczech i amerykańskie cła importowe. Załoga odpowiedziała buczeniem, gwizdami i transparentami, na których oskarżała zarząd o traktowanie miejsc pracy jak korekty bilansu.

Zarząd analizuje też ograniczenie rocznych mocy produkcyjnych w Europie o 500 000 samochodów. Przyszłość zakładów w Emden, Hanowerze, Zwickau oraz fabryki Audi w Neckarsulm wciąż pozostaje nierozstrzygnięta. Blume powiedział, że zamknięcia to ostateczność, i obiecał przedstawić plany dla zakładów w ciągu sześciu do dwunastu miesięcy. Daniela Cavallo, przewodnicząca rady zakładowej, przekonywała jednak, że cięcia wyglądają na skrojone pod inwestorów, a nie pod przemysł. Dolna Saksonia, która wraz z przedstawicielami pracowników ma prawo weta na mocy ustawy o Volkswagenie, także sprzeciwiła się przymusowym zwolnieniom i zamykaniu zakładów.

Cavallo ujęła relację wprost.

To ważne, bo Volkswagen nie jest w Niemczech zwykłym producentem aut. Jeśli jego elektryczna transformacja stanie się walką między wypłacalnością a pokojem społecznym, berliński model przemysłowy odczuje wgniecenie, zanim kolejny model zjedzie z taśmy.