Brief wieczorny, poniedziałek, 31 sierpnia

Siły Stanów Zjednoczonych uderzyły w dwie irańskie wyrzutnie rakiet na wyspie Larak w Cieśninie Ormuz. Amerykańscy urzędnicy twierdzili, że jednostki Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej przygotowywały rakiety wyposażone w miny morskie. Irańskie agencje informowały o eksplozjach na wyspie, a Tasnim podała wstępny bilans: dwóch zabitych i dwóch rannych. Waszyngton przedstawił operację jako działanie służące ochronie żeglugi w Zatoce.

Irańskie siły wystrzeliły następnie pociski balistyczne w kierunku instalacji w Jordanii, w tym bazy Króla Husajna i Al-Azraq, a drony poleciały w stronę bazy lotniczej Al Minhad w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Jordania oświadczyła, że obrona powietrzna przechwyciła osiem pocisków balistycznych. Nie odnotowano rannych ani zniszczeń na ziemi. Irańskie media państwowe publikowały groźby Strażników Rewolucji, którzy zapowiadali ukaranie odpowiedzialnych za atak na Larak.

Wymiana uderzeń wojskowych nałożyła się na amerykańską kampanię sankcji. Sekretarz skarbu Scott Bessent zapowiedział, że obejmie ona zagranicznych kredytodawców prowadzących interesy z Iranem. Brent podrożała o 2,22 dol., do 90,32 dol. za baryłkę, a West Texas Intermediate wzrosła o 2,01 dol., do 85,41 dol. To przypomnienie, że nawet ograniczone uderzenia w pobliżu Ormuzu szybko przekładają się na ceny na całym świecie.

Niebezpieczeństwo nie polega na tym, że którejś ze stron brakuje kanałów do sygnalizowania powściągliwości, lecz na tym, że każda kolejna wymiana ognia sprawia, iż cieśnina coraz mniej wygląda jak szlak handlowy, a coraz bardziej jak lont.

Na granicy Nepalu z Chinami załamał się lodowiec. Lód, błoto i woda przetoczyły się przez doliny Bhotekoshi i Trishuli. Zginęło co najmniej 781 osób w Nepalu i 16 w Tybecie, a ponad 3000 nadal widnieje na listach zaginionych. Ratownicy wchodzili do uszkodzonych tuneli hydroelektrowni, żołnierze przerzucali ciężki sprzęt helikopterami, a zespoły medycyny sądowej w Chitwan zaczęły identyfikować ciała zniesione niemal 200 kilometrów w dół rzeki.

W Wielkim Kanionie burze monsunowe podniosły poziom wody w Bright Angel Creek o ponad 5 stóp w mniej niż dziesięć minut. Ściana błota, głazów i drzew przetoczyła się przez wąskie szlaki w pobliżu Phantom Ranch. Służby parku ewakuowały helikopterami 62 turystów pieszych i biwakowiczów, potwierdziły jedną ofiarę śmiertelną i skorygowały liczbę zaginionych do około 15. Uszkodzone kładki i pęknięty wodociąg wymusiły zamknięcie szlaków oraz ograniczenia w dostępie do wody.

Skala obu katastrof jest różna, ale obie pokazują, że systemy ratownicze walczą dziś z geografią równie mocno jak z pogodą. W Nepalu zablokowane drogi i niestabilne zbocza spowolniły poszukiwania. W Arizonie wyschnięty teren kanionu zamienił deszcz w gwałtowne potoki, których infrastruktura parku nie była w stanie wytrzymać.

Lekcja jest brutalna: wstrząsy klimatyczne najgorsze skutki przynoszą tam, gdzie stare drogi, stare rury i wąskie drogi ucieczki zostawiają ludziom minuty, nie plany.

Hiszpania powołała jednolite dowództwo w Ceucie niemal cztery tygodnie po tym, jak 30 lipca ponad 70 000 osób przedostało się z Maroka do enklawy. Ángel Víctor Torres, minister polityki terytorialnej, który kieruje operacją, ostrzegł, że podpalenia namiotów, blokowanie dostaw żywności i gniew w dzielnicach mogą zablokować działania: przenoszenie migrantów do nowych miejsc, badania lekarskie i rozpatrywanie akt.

Polityka pozostaje równie mętna jak liczby. Minister spraw wewnętrznych Fernando Grande-Marlaska powiedział, że około 70 000 osób wróciło do Maroka, a około 2000 pozostało w Ceucie. Prezydent enklawy Juan Jesús Vivas szacował jednak, że w mieście wciąż jest około 6000 niezidentyfikowanych osób, a według lokalnych doniesień liczba ta wynosi blisko 5000.

Pedro Sánchez 3 września będzie odpowiadał w parlamencie na ostre pytania, a opozycja oskarża jego rząd o utratę kontroli w czasie letniej przerwy. Spór obejmuje teraz także szkoły. Nauczyciele wracają 1 września, a urzędnicy planują policyjne eskorty dla transportu uczniów, wzmocnione patrole wokół szkół i wsparcie psychologiczne przed rozpoczęciem zajęć 8 września.

Ceuta sprawdza teraz, czy Madryt potrafi przywrócić porządek publiczny, nie zamieniając humanitarnego zatoru w stały spór o suwerenność, policję i o to, kogo się liczy.

Komisja Europejska zaliczyła ChatGPT, Reddita i Robloksa do najsurowszej kategorii przewidzianej w akcie o usługach cyfrowych. W unijnym rejestrze bardzo dużych platform internetowych i wyszukiwarek jest teraz 28 usług. Regulatorzy uznali ChatGPT za bardzo dużą wyszukiwarkę internetową, ponieważ wyszukuje w sieci w czasie rzeczywistym i podaje bezpośrednie linki. Reddit i Roblox spełniły zaś kryteria platform, które hostują treści podmiotów trzecich.

Liczby wyjaśniają tę decyzję. OpenAI zgłosiło ponad 159 mln aktywnych użytkowników miesięcznie ChatGPT w Unii Europejskiej, Reddit ponad 57 mln, a Roblox 46,6 mln. Wszystkie trzy wyniki przekraczają próg 45 mln, od którego zaczynają obowiązywać najostrzejsze wymogi.

W ciągu czterech miesięcy trzy firmy muszą przygotować oceny ryzyka, uruchomić punkty kontaktu dla regulatorów i użytkowników, uprościć warunki korzystania, zgłaszać przestępstwa, poddać się corocznym audytom oraz udostępnić dane zweryfikowanym badaczom. Naruszenia mogą skutkować karami do 6 proc. globalnego rocznego obrotu, a powtarzające się poważne uchybienia mogą doprowadzić do tymczasowych zakazów działalności w Unii Europejskiej.

Bruksela przeniosła AI z przegródki z błyskotliwymi aplikacjami do przegródki z regulowaną infrastrukturą, czyli dokładnie tam, gdzie firmy najmniej chciałyby ją widzieć.

Islandzcy wyborcy odrzucili wznowienie negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. 52,8 proc. zagłosowało przeciw, a 47,2 proc. za w referendum konsultacyjnym. Frekwencja wyniosła 82,5 proc., co nadało wynikowi polityczną wagę, choć każda ostateczna umowa akcesyjna wymagałaby kolejnego głosowania powszechnego.

Mapa pokazała wszystko. Reykjavik Północ i Reykjavik Południe poparły powrót do rozmów, ale w okręgach peryferyjnych sprzeciw przekroczył 60 proc. Tam kampanię zdominowały kwoty połowowe i kontrola nad wodami terytorialnymi. Rybołówstwo daje bezpośrednio i pośrednio około 15 proc. krajowego produktu brutto i 40 proc. wpływów z eksportu. Dlatego wyborcy z prowincji widzieli w akcesji nie tyle decyzję z zakresu polityki zagranicznej, ile ryzyko dla portfela.

Premier Kristrún Frostadóttir, która prowadziła kampanię za wznowieniem rozmów, zapowiedziała, że rząd uszanuje wynik i pozostawi sprawę akcesji zamrożoną do końca kadencji parlamentu w 2028 r. Bruksela odpowiedziała uprzejmie. Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa oświadczył, że Unia Europejska szanuje decyzję i nadal widzi w Islandii zaufanego partnera w Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Jej rząd poprosił Islandczyków o zgodę, by zapukać do drzwi Brukseli; oni odpowiedzieli, najpierw sprawdzając sieci.

Prezes Volkswagena Oliver Blume powiedział pracownikom, że grupa planuje zlikwidować 25% stanowisk kierowniczych. Wziął udział w dziewięciu nadzwyczajnych zebraniach pracowniczych w całych Niemczech. Załoga w Wolfsburgu przywitała menedżerów buczeniem i gwizdami, a Blume zapowiedział, że kolejny etap restrukturyzacji obejmie najpierw administrację, rozwój techniczny, funkcje centralne i sprzedaż, a nie linie produkcyjne.

Najtrudniejsze pytania dotyczą zakładów, które mocno postawiły na samochody elektryczne. Emden, Zwickau, Hanower i zakład Audi w Neckarsulm nie mają przydzielonych modeli na lata 30. XXI wieku. W Zwickau zatrudnienie spadło już z około 11 000 osób do około 8000, a planowane jest ponad 1000 kolejnych cięć etatów i zamknięcie jednej linii montażowej w 2027 r.

Blume przekonywał, że godzinowe koszty pracy w Niemczech są ponad dwukrotnie wyższe niż w porównywalnych europejskich zakładach motoryzacyjnych. Volkswagen ma też niższe marże na samochodach elektrycznych, a do tego dochodzą amerykańskie cła i kurczący się biznes w Chinach. Związki zawodowe stwierdziły, że spotkania nie dały odpowiedzi na pytania o przyszłość głównych zakładów. Dostawcy spod Zwickau ostrzegali, że ich miejsca pracy zależą wyłącznie od tego, czy Volkswagen utrzyma montaż w regionie.

Volkswagen zbudował niemiecki motoryzacyjny układ na stabilnych miejscach pracy w fabrykach i globalnej skali; teraz musi prosić pracowników, by wierzyli w jedno i drugie, choć z jednego i drugiego wyjmuje części.