Brief poranny, poniedziałek, 31 sierpnia

Lodowiec przy granicy Nepalu z Chinami osunął się. Lód, błoto i woda runęły dolinami Bhotekoshi i Trishuli, zrównały z ziemią osady i przecięły drogi w środkowym Nepalu. W niedzielę oficjalne bilanse mówiły łącznie o blisko 797 zabitych, a ponad 3000 osób w Nepalu i Tybecie nadal uznawano za zaginione. Ekipy ratunkowe przedzierały się też przez teren zniszczonych obiektów hydroenergetycznych, gdzie po tym, jak woda zalała tunele i obozy budowlane, za zaginionych uznano setki pracowników.

Był też jeden wyrazisty przykład ocalenia. Rajendra Dawadi, dyrektor Tribhuvan Trishuli Secondary School w Nuwakot, ewakuował około 900 uczniów po telefonicznych ostrzeżeniach, że wezbrana woda zniszczyła położone wyżej Betrawati. W ciągu kilku minut fala pogrzebała szkołę i porwała nauczyciela oraz dozorcę, którzy zostali na miejscu.

Nepalscy żołnierze, wspierani przez zespoły z Indii i Chin, pompowali tlen do zablokowanych tuneli hydroelektrowni i kamerami szukali uwięzionych pracowników. W dole rzeki, w Chitwanie, szpitale i zespoły medycyny sądowej z trudem identyfikowały ciała niesione przez powódź niemal 200 kilometrów. Katastrofa odsłania twardą krawędź himalajskiego rozwoju: zapory, drogi i szkoły stoją dziś pod lodowcami, które mogą puścić szybciej, niż systemy ostrzegania zdołają do nich dotrzeć.

Islandzcy wyborcy odrzucili powrót do rozmów akcesyjnych z Unią Europejską. Obóz „nie” zdobył 52,8 proc., przy 47,2 proc. dla „tak” i frekwencji 82,5 proc. Wynik zamraża negocjacje przerwane w 2013 r. i osłabia premier Kristrún Frostadóttir, która przekonywała, że wyborcy powinni sami zdecydować o powrocie do tej sprawy.

Głosowanie podzieliło wyspę po staremu. Reykjavik poparł rozmowy, ale okręgi wiejskie i nadmorskie głosowały zdecydowanie przeciw. W kilku peryferyjnych okręgach sprzeciw przekroczył 60 proc. Spór napędzało rybołówstwo: sektor daje około 15 proc. krajowej produkcji i 40 proc. wpływów z eksportu. Dla wielu wyborców Bruksela była więc nie tyle rynkiem, ile maszyną do kwot wymierzoną w rodzime wody.

Europejscy urzędnicy wybrali powściągliwość. Oświadczyli, że szanują werdykt, i wskazali zarazem na obecne powiązania Islandii z UE w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Na razie taka odpowiedź pasuje obu stronom: Islandia zachowuje dostęp do dużej części rynku wewnętrznego, a UE unika kolejnej kłótni o rozszerzenie, suwerenność, ryby i tożsamość małego państwa. Frostadóttir przetrwała głosowanie, ale jej polityka europejska idzie teraz na smyczy trzymanej przez porty.

Donald Trump powiedział, że wenezuelska ropa z nowego dwustronnego paktu trafi do Strategicznej Rezerwy Ropy Naftowej. 21 sierpnia było w niej około 290 mln baryłek, co oznaczało poziom bliski 44-letniego minimum i mniej więcej 41 proc. pojemności. Zapowiedź padła po uzgodnieniu warunków, które dają Stanom Zjednoczonym większościową kontrolę nad 65 mld baryłek wenezuelskich rezerw, czyli około jedną piątą potwierdzonych zasobów kraju.

Caracas przedstawiło 25-letnie porozumienie jako sposób na przekucie złóż leżących pod ziemią w pieniądze, maszyny i wydobycie. Tymczasowa prezydent Delcy Rodríguez powiedziała, że projekt ma obejmować wydobycie ponad 1,5 mln baryłek dziennie z 17 strategicznych pól naftowych i ośmiu nowych bloków poszukiwawczych. Wenezuelscy urzędnicy szacują wpływy do państwowej kasy na około 209 mld dolarów w scenariuszu bazowym. Demonstranci w Caracas nadal protestowali przeciw amerykańskiej roli w sektorze naftowym.

Polityka wokół tej umowy jest dziwniejsza niż same baryłki. Dwa dni po tym, jak władze Wenezueli potwierdziły pakt z Waszyngtonem, pojawiły się zdjęcia Nicolása Maduro z aresztu na Brooklynie. Stało się to kilka miesięcy po tym, jak siły Stanów Zjednoczonych zatrzymały go w Caracas i przewiozły do Nowego Jorku na proces. Polityka energetyczna, zmiana reżimu i ściganie karne zlały się teraz w jeden targ, a ropa wykonuje dyplomatyczną robotę, do której kiedyś rościli sobie prawo ambasadorowie.

NASA wystrzeliła Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman z Centrum Kosmicznego Kennedy’ego na rakiecie SpaceX Falcon Heavy. Obserwatorium wielkości autobusu leci ku punktowi libracyjnemu L2 układu Słońce-Ziemia, około 1,6 mln kilometrów od Ziemi. Misja, której przygotowanie kosztowało około 4–4,3 mld dolarów, będzie lecieć ponad trzy miesiące. Potem rozpocznie pięcioletni podstawowy przegląd nieba. Zapas paliwa i możliwość dokowania mogą wydłużyć jej czas działania.

Roman zbudowano z myślą o szerokim spojrzeniu, nie o uporczywym wpatrywaniu się w jeden punkt. Jej 300-megapikselowa kamera pracująca w podczerwieni ma pole widzenia 100 razy większe niż Hubble i może przeglądać niebo 1000 razy szybciej. Astronomowie będą więc mapować miliardy galaktyk, zamiast zaglądać w wąskie kosmiczne korytarze. NASA twierdzi, że Roman mógłby zbadać Drogę Mleczną w około miesiąc. Hubble potrzebowałby na to mniej więcej stulecia.

Celem teleskopu nie są tylko ładne zdjęcia. Według modeli kosmologicznych zwykła materia stanowi zaledwie 5 proc. wszechświata, ciemna materia 27 proc., a ciemna energia 68 proc. Roman zmierzy, jak te niewidoczne siły ukształtowały kosmiczną ekspansję. Lustro satelity szpiegowskiego stało się publiczną maszyną nauki, zgrabna amerykańska przemiana: od potajemnego obserwowania Ziemi do jawnego obserwowania wszechświata.