Brief poranny, wtorek, 3 listopada

Irańskie media podały, że późnym wieczorem w poniedziałek na wyspie Keszm, wojskowym i portowym węźle koło Cieśniny Ormuz, doszło do pięciu kolejnych eksplozji. Amerykański urzędnik powiedział, że siły USA przeprowadziły uderzenia obronne w cele irańskie. Według niego były to zestawy rakiet ziemia-powietrze zagrażające siłom USA. Inni urzędnicy mówili, że operacja miała ograniczyć zdolność Iranu do atakowania żeglugi handlowej. Do uderzeń doszło po tym, jak Donald Trump zapowiedział, że nie rozpocznie nowych ataków przed wyborami połówkowymi 3 listopada. Dodał jednak, że bombardowania mogą zostać wznowione po głosowaniu.

Doniesienia o uderzeniach pojawiły się w chwili, gdy Teheran wciąż mówi, że droga dyplomatyczna pozostaje otwarta. Rzecznik MSZ Esmail Baghaei powiedział, że Iran mógłby ponownie otworzyć cieśninę w ciągu dwóch dni, gdyby Waszyngton przyjął jego warunki. Chodzi m.in. o zniesienie blokady morskiej, cofnięcie nowych sankcji i przywrócenie uzgodnionych zwolnień z sankcji naftowych. Iran twierdzi, że statki płynęłyby wtedy trasą uzgodnioną z Omanem i pod irańskim nadzorem. Waszyngton nie przyjął tej propozycji.

Ceny ropy i gazu spadły, bo traderzy uznali ofertę za możliwą, choć kruchą, drogę wyjścia z żeglugowego klinczu. ANSA podała, że Brent potaniał o 7,9%, do 104,5 dol. za baryłkę, WTI o 7,3%, do 96,55 dol., a holenderski gaz TTF o 10,2%, do 93,3 euro za megawatogodzinę. Ceny zależą więc teraz od dyplomacji, która dzieli tę samą wąską drogę wodną z nowymi uderzeniami USA.

Ukraińskie władze podały, że rosyjskie naloty trafiły w szkołę wykorzystywaną jako punkt dystrybucji pomocy w Komyszuwasze, około 35 km na wschód od Zaporoża i blisko linii frontu. Wołodymyr Zełenski powiedział, że po pierwszej bombie spadło dziewięć kolejnych na schron, w którym ukryli się ludzie. Ukraińscy urzędnicy nazwali to atakiem z powtórnym uderzeniem. Służby ratunkowe podały później, że bilans wzrósł do co najmniej 26 zabitych. Pięć osób zostało rannych, a gubernator obwodu podał, że 27 uznano za zaginione.

Atak nastąpił po wygaśnięciu sześciodniowego rozejmu humanitarnego wokół Ołeszek w sąsiednim obwodzie chersońskim. Sztab Generalny Ukrainy podał, że Rosjanie wykorzystali przerwę na dozbrojenie i rotację wojsk, podczas gdy siły ukraińskie przestrzegały porozumienia. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powiedział, że przegrupowanie jest w takich sytuacjach czymś zwyczajnym, i stwierdził, że Ukraińcy robili to samo. Według jednego z raportów z zestawu źródeł Moskwa wznowiła następnie walki w sąsiednim rejonie.

Zełenski powiedział także, że według ukraińskiego wywiadu Rosja szykuje większy atak na obiekty energetyczne i logistyczne, gdy uwagę Waszyngtonu pochłaniają wybory w USA. Ukraińskie władze osobno informowały o atakach dronami, w których rannych zostało co najmniej 17 osób. Użytkownicy w Ukrainie i Rosji otrzymali też fałszywe alarmy po włamaniu do rządowych aplikacji mobilnych. Ukraina podała, że aplikacja alarmowa wznowiła działanie po czasowym wstrzymaniu.

Sąd Najwyższy USA odrzucił wniosek administracji Trumpa, która chciała zmusić Kalifornię do wydzielenia około 20 000 kart do głosowania korespondencyjnego dzień przed wyborami śródokresowymi. Departament Sprawiedliwości twierdził, że kart nie należy liczyć, dopóki urzędnicy wyborczy nie potwierdzą, że głosujący są obywatelami USA. Sąd wydał jednozdaniowe postanowienie, bez podpisu, uzasadnienia i odnotowanego zdania odrębnego.

Spór zaczął się, gdy Departament Sprawiedliwości przesłał hrabstwu Los Angeles i sekretarzowi stanu Kalifornii nośnik danych z nazwiskami ponad 20 000 osób rzekomo niebędących obywatelami. Urzędnicy odmówili wydzielenia kart w ciągu 48 godzin. Uznali, że lista jest niewiarygodna, a żądanie zakłóci wybory, które już trwają. Dean Logan, urzędnik hrabstwa Los Angeles odpowiedzialny za rejestry i wybory, powiedział, że departament nie przedstawił dowodów ani metody, na której oparto to twierdzenie.

Sądy niższych instancji wcześniej zablokowały federalną interwencję. Sędzia David O. Carter uznał, że wniosek wywołałby chaos, 9. Okręg stosunkiem głosów 2 do 1 zakazał federalnej ingerencji, a James Boasberg później stwierdził, że władza wykonawcza prawdopodobnie naruszyła konstytucyjną klauzulę wyborczą. Osobno Departament Sprawiedliwości postawił zarzuty kolejnym sześciu legalnym stałym rezydentom w Kalifornii w sprawie domniemanych oszustw wyborczych, informując, że pięciu zatrzymano (bbf70ec3-1769-4387-a526-8f56-5083dc908c43).

Polski spór konstytucyjny przeszedł z policyjnego impasu do liczenia głosów. Ośmioro sędziów mających poparcie koalicji Donalda Tuska zamierza zebrać się 3 listopada, by zatwierdzić budżet Trybunału Konstytucyjnego i rozważyć postępowania dyscyplinarne wobec Bogdana Święczkowskiego oraz Bartłomieja Sochańskiego, uznanych za zawieszonych w pełnieniu funkcji prezesa i wiceprezesa TK. Do ważności posiedzenia potrzeba udziału 10 z 15 sędziów, więc musiałoby w nim wziąć udział co najmniej dwoje sędziów wybranych za poprzednich rządów PiS.

Spór zaczął się od sześciorga sędziów wybranych przez Sejm w marcu 2026 roku. Prezydent Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od dwojga, pozostali złożyli je przed Sejmem, a Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł później, że trzeba dopuścić ich do pracy. Święczkowski nie wpuszczał ich do budynku. Tusk oskarżył Nawrockiego, że wybrał konfrontację, i powiedział, że spór da się rozwiązać, jeśli prezydent uzna sędziów wybranych przez Sejm.

Przed Trybunałem zebrali się politycy opozycji, pojawili się tam Jarosław Kaczyński, Mateusz Morawiecki, Sławomir Mentzen i Grzegorz Braun. Anna Bryłka, wiceprezeska Konfederacji Mentzena, powiedziała, że ugrupowania różni program, ale łączy jeden cel. Policja podała, że w funkcjonariuszy rzucano przedmiotami, a trzy osoby zatrzymano po tym, jak ludzie przeskoczyli przez ogrodzenie.

Minister sprawiedliwości Waldemar Jurek wystąpił o uchylenie immunitetu Święczkowskiemu i jego zastępcy w związku z odsunięciem sędziów. Zgromadzenie ogólne Trybunału może wskazać kierownictwo i powołać komisję immunitetową, ale nie wiadomo, czy będzie kworum.

Cyberatak na systemy chłodnicze supermarketów z osobliwego incydentu informatycznego przerodził się w problem związany z marnowaniem żywności i łańcuchami dostaw. Detaliści w Belgii, Szwecji, Luksemburgu, Estonii, Niderlandach i Irlandii zgłosili poważne nieprawidłowości po tym, jak systemy zawiodły w nocy z niedzieli na poniedziałek. Pracownicy zastali zamrażarki przełączone w tryb rozmrażania. Według doniesień część urządzeń nagrzała się do 50 stopni powyżej zera, a produkty były zepsute już w chwili otwarcia sklepów.

We Włoszech wyraźniej było widać skalę strat na południu. Giuseppe Spadaro, dyrektor generalny grupy Radenza, potwierdził ataki na co najmniej trzy sklepy pod szyldem Coop w Katanii i jeden w Palermo. Powiedział, że atak nastąpił o 4 rano. Adnkronos podała, że awarie wystąpiły w sześciu supermarketach na Sycylii. Kolejne sygnały napłynęły z toskańskiej firmy cateringowej i od producenta mrożonek z Emilii-Romanii. Włoska Narodowa Agencja Cyberbezpieczeństwa poinformowała, że otrzymała jedno formalne zgłoszenie incydentu i wykryła kolejny podejrzany atak.

Specjaliści od bezpieczeństwa wskazują na prozaiczną słabość. Sterowniki chłodni, które kiedyś działały w zamkniętych sieciach, dziś często są dostępne zdalnie. Część wystawiono do internetu. ACN wezwała detalistów, firmy logistyczne i wykonawców obsługi technicznej, by sprawdzili, które urządzenia są dostępne z internetu, wydzielili systemy sterowania w sieci, wzmocnili zabezpieczenia zdalnego dostępu przez VPN i uwierzytelnianie wieloskładnikowe, przejrzeli konta uprzywilejowane i wymienili niewspierane urządzenia. Komisarz ds. rolnictwa Christophe Hansen powiedział, że ataki wyglądają na celową próbę zakłócenia łańcucha dostaw żywności i podważenia zaufania konsumentów.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków zatwierdziła generyczną wersję lenakapawiru, zastrzyku podawanego dwa razy w roku w przedekspozycyjnej profilaktyce HIV. Dr. Reddy's Laboratories i Unitaid poinformowały o decyzji dotyczącej generycznej wersji leku Gilead Sciences, po raz pierwszy zatwierdzonego w USA w czerwcu 2025 r. Zastrzyk zmniejsza ryzyko transmisji HIV o 99,9%. Starsze formy PrEP wymagają codziennej tabletki.

Prawdziwy wstrząs to cena. Według prognoz generyk ma kosztować 40 dol. rocznie na pacjenta w 120 krajach objętych umową licencyjną. To tyle, ile kosztują codzienne doustne tabletki profilaktyczne, ale tu wystarczą dwa zastrzyki rocznie. W USA oryginalny lek Gilead, Yeztugo, ma cenę katalogową 28 218 dol. rocznie przed uwzględnieniem rozliczeń z ubezpieczycielem i nadal jest chroniony patentami, więc generyku nie można tam sprzedawać.

Gilead udzielił licencji na produkcję generyków sześciu producentom leków pod koniec 2024 r., w tym Dr. Reddy's. Unitaid, Wits RHI i Clinton Health Access Initiative dołączyły do porozumienia cenowego we wrześniu 2025 r. Unitaid spodziewa się pierwszych dawek przed końcem 2026 r. i szerszej dostępności w 2027 r. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia przytaczanych w relacjach w ubiegłym roku z HIV żyło 41 mln osób, a 570 000 zmarło z przyczyn związanych z HIV.