Brief wieczorny, poniedziałek, 28 września

Rosyjski dron uderzył w gmach Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w centrum Kijowa. XIX-wieczny budynek stanął w ogniu, a ludzie musieli wyjść na parapety, zanim dotarli do nich ratownicy. Ukraińscy urzędnicy poinformowali o zabitych i rannych w akademii, a rosyjskie władze twierdziły, że celem były centra łączności obsługujące ukraińskie siły zbrojne. Ta sama fala ataków uderzyła też w placówki medyczne, obiekty paliwowe i telekomunikacyjne w Kijowie. Uderzenia w Dnieprze, Charkowie i Odessie przyniosły kolejne ofiary cywilne i uszkodziły infrastrukturę portową.

Polska odpowiedziała na ten ciąg zdarzeń zmianą zasad działania pilotów we własnej przestrzeni powietrznej. Cezary Tomczyk, wiceminister obrony, powiedział, że załogi myśliwców i śmigłowców zamiast identyfikacji wzrokowej będą stosować identyfikację pozytywną. Dzięki temu ogień będzie można otwierać na podstawie wskazań radaru, informacji od sojuszników i stwierdzenia naruszenia przestrzeni powietrznej, a nie dopiero po wzrokowym rozpoznaniu celu z kokpitu. Decyzja zapadła po niedawnych incydentach przy granicy z Ukrainą, w tym po wlocie rosyjskiego śmigłowca Mi-8 w polską przestrzeń powietrzną oraz kolejnych alarmach dronowych wokół przejść granicznych.

Ta zmiana niesie ryzyko, ale też daje poczucie bezpieczeństwa. Szybsze decyzje mogą chronić pilotów i miasta, lecz zmniejszają margines błędu w zatłoczonym niebie NATO. Granica nie jest już tylko linią na mapie; staje się systemem operacyjnym wojny, która wciąż próbuje się przelać dalej.

Eksport ropy z Bliskiego Wschodu wzrósł we wrześniu do 12,8 mln baryłek dziennie, najwyższego poziomu od wybuchu konfliktu pod koniec lutego. Pomogły naprawy w Arabii Saudyjskiej i wznowienie przepływów rurociągiem Wschód-Zachód. Arabia Saudyjska wysłała we wrześniu 5,4 mln baryłek dziennie, ponad dwa razy więcej niż w sierpniu, a załadunki w Ras Tanura mocno się odbiły. Mimo to region eksportował wciąż o 6 mln baryłek dziennie mniej niż w lutym. To wyjaśnia, dlaczego traderzy potraktowali odbicie jako ulgę, a nie powrót do normalności.

Irak pokazał, jakie szkody w finansach publicznych kryły się za tym ruchem tankowców. Premier Ali al-Zaidi powiedział, że kraj nie może eksportować około 90 proc. ropy. Od początku konfliktu oznacza to lukę w dochodach w wysokości 60 mld dolarów i zagraża budżetowi państwa opartemu na wpływach z ropy. Cena Brent wzrosła do 106,14 dolara za baryłkę, gdy Waszyngton odrzucił ofertę Teheranu. Iran proponował ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz w ciągu siedmiu dni w zamian za złagodzenie sankcji i zakończenie blokady morskiej.

Tymczasem Stany Zjednoczone i Chiny próbowały obniżyć temperaturę gdzie indziej. Opublikowały wzajemne obniżki ceł na niewrażliwe towary o wartości 60 mld dolarów i przedłużyły rozejm handlowy do 10 stycznia. Porozumienie łagodzi część sporów dotyczących dóbr konsumpcyjnych i rolnictwa, ale poza targiem zostawia soję, pierwiastki ziem rzadkich i zaawansowane technologie AI. Rynki potrafią przetrwać częściowe naprawy; gorzej radzą sobie wtedy, gdy główne wąskie gardła świata i rywalizujące potęgi jednocześnie żądają premii za ryzyko.

Brytyjska policja antyterrorystyczna zatrzymała pięciu mężczyzn w pobliżu bazy RAF Fairford w Gloucestershire. Wcześniej miejscowy rolnik zawiadomił o trzech furgonetkach z fałszywymi oznaczeniami firmy paliwowej, które blokowały wiejską drogę. Funkcjonariusze najpierw zatrzymali podejrzanych z Londynu na podstawie przepisów o materiałach wybuchowych, a potem rozszerzyli sprawę o podejrzenie przygotowywania aktu terrorystycznego. Saperzy zbadali pojazdy, ewakuowali ponad 80 gospodarstw domowych i przebadali materiały, które według śledczych mogły służyć do budowy improwizowanych ładunków wybuchowych.

Baza ma znaczenie, bo w RAF Fairford stacjonują amerykańskie bombowce B-1 i B-52, w tym maszyny używane w misjach przeciw irańskim stanowiskom rakietowym po atakach na żeglugę w Cieśninie Ormuz. Brytyjscy i amerykańscy urzędnicy unikali jednoznacznych wniosków, ale śledczy badają możliwe powiązania z Iranem, sabotażem wspieranym przez Rosję i islamistycznymi siatkami ekstremistycznymi. Ambasada Iranu w Londynie zaprzeczyła jakiemukolwiek udziałowi, a Donald Trump powiedział, że podejrzani już wcześniej znaleźli się pod lupą organów ścigania.

Najbardziej uderzający szczegół jest zarazem najbardziej brytyjski: pierwszy sygnał ostrzegawczy nie pochodził z sieci czujników, lecz od mieszkańca, który po spotkaniu próbował wrócić do domu. To nie umniejsza służbom bezpieczeństwa. Pokazuje jednak, jak cienka bywa granica między zwykłym wiejskim życiem a geopolityką zaparkowaną milę dalej. RAF Fairford od dawna służy do projekcji amerykańskiej siły z brytyjskiej ziemi; ta sprawa jest teraz testem tego, jak dobrze Wielka Brytania chroni ciche drogi wokół niej.

Magdalena Andersson zrezygnowała z próby utworzenia szwedzkiego rządu po tym, jak Partia Lewicy poparła urzędującego przewodniczącego Riksdagu Andreasa Norlena, polityka Umiarkowanej Partii Koalicyjnej. Spór zamknął jej kruchą drogę do centrolewicowej większości. Jej sojusz zdobył 176 mandatów, przy 173 mandatach bloku konserwatywnego, ale szwedzka arytmetyka parlamentarna trafia teraz z powrotem do przewodniczącego. Może on wskazać maksymalnie czterech kandydatów na premiera, zanim konieczne staną się nowe wybory. Policja i prokuratura badają też skargi na fałszerstwa wyborcze w Sztokholmie i Borlänge. To pogłębia parlamentarną niepewność o wymiar prawny.

Serbia poszła w przeciwną stronę: Aleksandar Vučić ustąpił z urzędu prezydenta, by ubiegać się o stanowisko premiera w przedterminowych wyborach parlamentarnych 25 października. Ana Brnabić została tymczasową prezydentką, a Vučić ruszył po urząd, który daje kontrolę nad rządem Serbii i bieżącym kierowaniem władzą wykonawczą. Zdecydował się na to po niemal dwóch latach protestów studenckich. Nasiliły się one po zawaleniu dachu dworca kolejowego w Nowym Sadzie, gdzie w 2024 roku zginęło 16 osób.

Francja dała kolejny sygnał politycznego przetasowania. Zjednoczenie Narodowe i jego sojusznicy zdobyli wystarczająco dużo miejsc w Senacie, by utworzyć swój pierwszy klub w izbie wyższej. Partia Marine Le Pen zyska dzięki temu gwarantowany czas na wystąpienia, uprawnienia dotyczące porządku obrad i dodatkowe finansowanie publiczne. Konserwatyści nadal kontrolują izbę, ale skrajna prawica ma już instytucjonalny punkt zaczepienia w organie, który kiedyś chroniły sieci wiejskich merów i stare machiny partyjne. Centrum Europy się nie zawaliło; po prostu coraz więcej czasu poświęca na wynajmowanie rusztowań.

Donald Trump przyjął szefa Anthropic Daria Amodeiego podczas prywatnej kolacji w Białym Domu po miesiącach tarć w sprawie bezpieczeństwa sztucznej inteligencji, Chin i wojskowego wykorzystania Claude’a. Spotkanie odbyło się przed większą naradą w Białym Domu poświęconą AI i po sporach Anthropic z Pentagonem o ograniczenia zastosowań obronnych. Trump przekonuje, że Ameryka musi przyspieszyć rozwój, a nie spowalniać prace nad najbardziej zaawansowanymi modelami, zwłaszcza że, jak twierdzi, przewaga Stanów Zjednoczonych nad Chinami wynosi od około roku do 18 miesięcy.

Bill Gates naciskał na odwrotne rozwiązania. Domagał się federalnych przepisów o AI i odrzucał dobrowolną samoregulację branży. Mniej martwiły go maszyny buntujące się przeciw ludziom niż ludzie o złych zamiarach, którzy używają potężnych narzędzi do oszustw, bioterroryzmu i wyrządzania innych szkód. Gates powiedział, że organy ścigania i politycy muszą współtworzyć zabezpieczenia, nawet jeśli międzynarodowe porozumienie okaże się trudniejsze niż dyplomacja wokół broni jądrowej.

Nvidia pokazała, dlaczego Waszyngtonowi trudno pouczać tę branżę, a jeszcze trudniej ją ignorować. Rada dyrektorów zatwierdziła dodatkowe 150 mld dolarów na skup akcji. Limit skupu, obowiązujący do końca roku fiskalnego 2028, wzrósł tym samym do 235 mld dolarów po tym, jak wolne przepływy pieniężne sięgnęły niemal 70 mld dolarów w pierwszej połowie roku fiskalnego 2027. Kwartalne przychody spółki wzrosły ponad dwukrotnie rok do roku, do 96,22 mld dolarów, a jej wartość rynkowa sięgnęła około 5,43 bln dolarów.

Boom na AI ma teraz dwa zegary: jeden odmierza awarie bezpieczeństwa i geopolityczne przecieki, drugi liczy gotówkę tak wielką, że powściągliwość wygląda dla części Waszyngtonu jak jednostronne rozbrojenie.