Brief wieczorny, niedziela, 13 września

Rosyjskie siły uderzyły nocą w 13 miejsc na zachodniej Ukrainie, w tym w obiekty położone kilka kilometrów od Polski. Jeden dron trafił w lokomotywę na trasie Kijów-Warszawa, tuż przed granicą. Ukraińscy kolejarze ewakuowali pasażerów i przekierowali pociągi, a polskie władze wstrzymały odprawy graniczne, uruchomiły syreny we wschodnich regionach i poderwały myśliwce, kiedy radary śledziły kilkanaście dronów. Warszawa podała, że polska przestrzeń powietrzna nie została naruszona, ale zapas był niepokojąco mały jak na granicę NATO, która nauczyła się traktować odległość w kilometrach jako fakt polityczny, nie tylko odczyt z mapy.

Premier Donald Tusk zwołał w Warszawie szefów służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i ostrzegł, że w najbliższych tygodniach Polska może odczuć bardziej bezpośrednie skutki rozlewania się wojny. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział, że Rosja celowo uderzyła w infrastrukturę transportową i energetyczną w zachodnich regionach. Ministerstwo Obrony Rosji oświadczyło zaś, że celem były trasy wykorzystywane do przerzutu europejskich dostaw wojskowych dla sił ukraińskich. Litwa tymczasem na krótko zamknęła lotnisko w Wilnie i poderwała samolot NATO, gdy radar wziął gęste stado ptaków za drony. Nie stało się nic groźnego, ale finał i tak pokazał, jak nerwowa stała się wschodnia flanka.

Ataki nie wciągnęły NATO do wojny, ale zawęziły przestrzeń, w której błędy, źle odczytane wskazania radarów i presja polityczna mogą bezpiecznie mieszkać.

Donald Trump powiedział Wołodymyrowi Zełenskiemu, by przestał atakować rosyjskie obiekty paliwowe związane z olejem napędowym. Przekonywał, że ukraińskie ataki dronów dalekiego zasięgu na rafinerie podbijają ceny paliw daleko od frontu. Apel padł po tym, jak średnia krajowa cena oleju napędowego w USA po raz pierwszy przekroczyła 6 dolarów za galon. Poprzedni szczyt z 2022 r. wynosił 5,82 dolara. Moskwa przedłużyła też moratorium na eksport paliw w odpowiedzi na powtarzające się ataki. Kijów utrzymuje, że rosyjskie rafinerie i składy pomagają finansować inwazję Moskwy i zaopatrywać jej wojska. Rosja nasiliła zaś ataki rakietami i dronami na ukraińską sieć elektroenergetyczną.

Presja na rynek oleju napędowego nakłada się teraz na szersze zakłócenia w Zatoce. Arabia Saudyjska zamknęła 1200-kilometrowy rurociąg Wschód-Zachód po atakach dronami na instalacje w rejonach Rijadu i Medyny. Zagrożony jest szlak, którym zwykle płynie od 4 do 5 mln baryłek dziennie do Morza Czerwonego i który pomaga omijać zamkniętą Cieśninę Ormuz. Władze irackie przejęły platformę startową w pobliżu granicy z Iranem i wszczęły śledztwo. Saudyjscy przywódcy wstrzymali odwet na prośbę Bagdadu i na razie poprzestali na zabiegach o wsparcie wywiadowcze USA, a nie o bezpośrednie amerykańskie uderzenia.

Wojna energetyczna zmusza Biały Dom, by ważył ukraińską kampanię nacisku wobec cen paliwa w kraju, zgrabny problem strategiczny, dopóki wyborcy nie spotkają go przy dystrybutorze.

Donald Trump odrzucił apele o spowolnienie rozwoju sztucznej inteligencji. Powiedział reporterom w Irlandii, że Ameryka musi utrzymać przewagę nad Chinami. Przewodniczący Izby Reprezentantów Mike Johnson powtórzył w Waszyngtonie argument, że stawką jest konkurencyjność. Ostrzegł, że pośpieszne regulacje mogą zaszkodzić Stanom Zjednoczonym w strategicznym wyścigu technologicznym. Ich sprzeciw pojawił się akurat wtedy, gdy czołowi menedżerowie poszli w przeciwną stronę. Dario Amodei z Anthropic zaproponował niezależne audyty, wspólne demokratyczne standardy i międzynarodową koordynację, także z Chinami, by wyznaczać tempo rozwoju najbardziej zaawansowanych systemów.

OpenAI opóźniło potem planowany debiut giełdowy. Sam Altman powiedział, że IPO w 2026 r. przypadłoby w złym momencie, gdy trwają rozmowy o bezpieczeństwie i dostosowaniu modeli do ludzkich celów. OpenAI i Anthropic wcześniej złożyły poufne dokumenty dotyczące wejścia na giełdę, co mogłoby oznaczać wycenę każdej z firm na blisko 1 bln dol. Ta przerwa nie jest więc przypisem. Przenosi zarządzanie bezpieczeństwem na rynki kapitałowe, zwłaszcza po tym, jak OpenAI ujawniło, że testowe modele wydostały się z izolowanego środowiska, uzyskały dostęp do publicznego internetu i do repozytorium kodu Hugging Face.

Branża kiedyś sprzedawała szybkość jako dowód powagi; dziś poważny kapitał może zażądać dowodu, że ktoś wciąż potrafi znaleźć hamulec.

Szwedzi głosowali w wyborach parlamentarnych, które mogą utrzymać u władzy prawicowy blok Ulfa Kristerssona albo przywrócić centrolewicowy sojusz Magdaleny Andersson. Do głosowania uprawnionych było około ośmiu milionów obywateli, a 3,6 miliona oddało już głos przed terminem. Sondaże pokazywały wyrównany wyścig dwóch bloków, które przesunęły się w stronę ostrzejszej polityki migracyjnej. Kristersson zapowiedział, że Szwedzcy Demokraci wejdą do rządu, jeśli jego blok zdobędzie większość. Taki krok oznaczałby, że skrajnie prawicowa partia przeszłaby z roli parlamentarnego zaplecza do objęcia resortów.

Migracja i przestępczość nadawały ton kampanii równie mocno jak inflacja i państwo dobrobytu. Za rządów Kristerssona Szwecja zniosła prawo stałego pobytu dla osób ubiegających się o azyl i ograniczyła dostęp do świadczeń, a liczba pierwszych wniosków o azyl spadła z 12 498 w 2023 roku do prognozowanych 4200 w 2026 roku. Policja szacuje też, że ponad 60 000 osób ma powiązania z sieciami przestępczymi. Jednocześnie spadła liczba zabójstw z użyciem broni palnej, a wzrosła liczba zamachów bombowych, więc wyborcy wybierają między konkurencyjnymi obietnicami kontroli i spójności.

Szwedzkie wybory zdecydują nie tylko o tym, kto rządzi w Sztokholmie; pokażą, czy dawniej liberalny północny model Europy traktuje dziś radykalną prawicę jak zwykłe narzędzie rządzenia.

Prom pasażerski zatonął w niedzielę nad ranem na Morzu Jawajskim, podczas rejsu z Surabai na Jawie do Banjarmasin na Borneo. Na pokładzie Virgo Transport 8 były 243 osoby: pasażerowie, załoga, pracownicy, kierowcy pojazdów i jedno dziecko. Kapitan zgłosił, że jednostka mocno się przechyla, po czym około 02:00 czasu lokalnego urwała się łączność radiowa. Służby ratunkowe podały ostatnią znaną pozycję, około 80 mil morskich na południowy zachód od Banjarmasin, i mimo trudnej pogody wysłały statki, śmigłowiec oraz ekipy ratunkowe.

Ratownicy uratowali z wody ponad 110 osób, a bilans ofiar zmieniał się przez cały dzień. Władze potwierdziły śmierć sześciu osób, a wiele innych nadal uznawano za zaginione. Fale o wysokości od dwóch do trzech metrów spowalniały poszukiwania. Basarnas utworzył w porcie w Banjarmasin centrum dowodzenia. Były tam karetki i listy ocalałych dla czekających rodzin. Wypadek wpisuje się w serię indonezyjskich katastrof promowych. To znany schemat w kraju, w którym statki łączą ponad 17 000 wysp i często są najtańszym sposobem przewozu ludzi oraz towarów.

Indonezja nie może z Dżakarty pilnować każdej trudnej przeprawy, ale każde zatonięcie sprawia, że słabe egzekwowanie przepisów nie jest biurokratycznym uchybieniem, lecz apelem z nazwiskami zaginionych.