Brief wieczorny, piątek, 11 września

Siły Huti zajęły Dhubab i wysadziły bojowników na wyspie Perim. Po wcześniejszym przejęciu Mokki i wysp Hanisz przejęły kontrolę nad jemeńską stroną Cieśniny Bab al-Mandab. Siły jemeńskiego rządu wspierane przez Arabię Saudyjską wycofały się z Perim przed desantem. Saudyjskie lotnictwo uderzyło później w lotnisko w Mokce, a dyplomaci z regionu rozpoczęli rozmowy o utrzymaniu swobody żeglugi handlowej. Donald Trump odrzucił saudyjską prośbę o bezpośrednie amerykańskie uderzenia. Po tej odmowie na Rijad spadła większa część doraźnego ciężaru militarnego.

Rynek zareagował szybko, bo geografia nie wybacza. Perim leży w cieśninie szerokiej na około 20 kilometrów, przez którą przechodzi mniej więcej 12% światowego handlu morskiego. Przepływ ropy przez Bab al-Mandab gwałtownie wzrósł, gdy podczas konfliktu między USA, Izraelem i Iranem osłabł ruch przez Ormuz. Brent i West Texas Intermediate kosztowały ponad 100 dol. za baryłkę, ceny oleju napędowego w Stanach Zjednoczonych pobiły rekordy, a rynki obligacji wyceniły większe ryzyko inflacji.

Traderzy traktują teraz Morze Czerwone nie jak odległą opowieść wojenną, lecz jak ruchomy podatek od frachtu, paliwa i żywności. Analityk IG Tony Sycamore ostrzegł, że konflikt może objąć kolejne szlaki i strony.

Mała wyspa rzadko sama porusza światową gospodarką. Ta ma znaczenie, bo statki, ubezpieczyciele i banki centralne muszą wycenić to samo wąskie przejście.

Anthropic opublikował 154-stronicowy raport o zagrożeniach, w którym opisał pięć incydentów. Użytkownicy próbowali wykorzystywać modele Claude do niebezpiecznych badań biologicznych, w tym prac gain-of-function nad wirusem Chikungunya oraz procedur przystosowywania H5N1 do przenoszenia się między ssakami. Firma podała też, że podmioty powiązane z państwami i cyberprzestępcy w Iranie, Rosji, Chinach i Jemenie używali obejść, takich jak wirtualne sieci prywatne i zagraniczne numery telefonów. Szukali wsparcia w inwigilacji, operacjach wpływu, cyberoperacjach oraz opracowywaniu pocisków lub rakiet.

Raport ukazał się w chwili, gdy osoby z branży AI zaczęły publicznie mówić o prywatnych dotąd obawach. Jacob Coxon odszedł z Anthropic po czterech miesiącach, zrezygnował z udziałów, do których nie nabył jeszcze praw, i powiedział, że czołowe laboratoria pędzą ku systemom, których nie potrafią bezpiecznie kontrolować. Inni pracownicy Anthropic publicznie poparli część jego ostrzeżeń, a członkowie Kongresu zaproponowali wyłącznik uruchamiany przez człowieka, wstrzymanie zaawansowanych sesji treningowych i specjalną komisję ds. AI. Sam Altman z OpenAI osobno powiedział pracownikom, że firma jest gotowa spowolnić prace nad zaawansowaną AI i koordynować premiery z rywalami, choć przyznał, że konkurenci mogą się nie przyłączyć.

Polityka nadal ciągnie w przeciwne strony. Bernie Sanders chce moratorium na zaawansowaną AI i zakazu superinteligencji, podczas gdy Donald Trump odrzucił wezwania do zatrzymania postępu i przedstawił rozwój AI jako strategiczny wyścig, który Stany Zjednoczone muszą wygrać. Ten argument spodoba się jastrzębiom, ale nie rozwiązuje praktycznego problemu: laboratoria już zgłaszają nadużycia ze strony państw, zanim rządy zdążyły ustalić zasady określające, co uchodzi za akceptowalne ryzyko.

Stary pakt branży, zgodnie z którym działa się szybko i łata później, wygląda słabiej, gdy łatki dotyczą patogenów, rakiet i maszyn, które mogą doskonalić same siebie.

Stany Zjednoczone obchodziły 25. rocznicę zamachów z 11 września podczas uroczystości w Nowym Jorku, Arlington i Shanksville. Rodziny odczytywały nazwiska ofiar przy Ground Zero, Donald Trump uczestniczył w ceremonii w Pentagonie, a JD Vance dołączył do czterech byłych prezydentów na Dolnym Manhattanie. Obchody upamiętniały 2977 osób, które zginęły, gdy 19 porywaczy z Al-Kaidy przejęło cztery samoloty i uderzyło w World Trade Center, Pentagon oraz pole w Pensylwanii, po tym jak pasażerowie stawili opór.

Rocznica była obciążona polityką, nie tylko żałobą. Przypominała o aparacie bezpieczeństwa, który powstał później, od wzmocnionych drzwi kokpitów i Administracji Bezpieczeństwa Transportu po wojny za granicą i inwigilację w kraju. Nowy Jork oddał też hołd pokazem dronów i 2977 światłami nad portem, a ratownicy i rodziny starały się sprawić, by w centrum tego dnia pozostały ofiary, nie politycy, którzy dziś tłoczą się na jego obrzeżach.

Hongkong surowiej pokazał, jak rządy zarządzają pamięcią. Sąd skazał Chow Hang-tung, Lee Cheuk-yana i Alberta Ho na kary od pięciu do ponad siedmiu lat więzienia za podżeganie do działalności wywrotowej na mocy ustawy o bezpieczeństwie narodowym. Rozwiązany już Sojusz Hongkoński przez dekady organizował w mieście coroczne czuwanie przy świecach upamiętniające masakrę na placu Tiananmen. Kiedyś przyciągało ono do Victoria Park około 180 000 osób, zanim władze zakazały zgromadzeń i postawiły organizatorów przed sądem.

Tych dwóch historii nie da się zrównać: jedna dotyczy upamiętnienia narodowej traumy, druga kryminalizuje upamiętnianie. Razem pokazują, dlaczego pamięć publiczna ma znaczenie, bo państwa, które kontrolują żałobę, kształtują też to, co obywatele mogą mówić o władzy.

Szwajcarscy śledczy wszczęli dochodzenie techniczne po wypadku holenderskiego autokaru wycieczkowego z 45 dorosłymi pasażerami, który wypadł z drogi i przewrócił się między Susch a Zernez w kantonie Gryzonia. Pięć osób zginęło. Wszystkich 40 pozostałych pasażerów zostało rannych, w tym trzy osoby ciężko. Autobus znajdował się w strefie robót na alpejskiej trasie w kierunku Austrii. Służby ratunkowe wysłały siedem śmigłowców i 13 karetek na miejsce wypadku w odległym rejonie, a holenderscy dyplomaci i biuro podróży OAD skierowali pracowników do doliny Engadyny, by wspierać rodziny.

Na Filipinach zespoły straży przybrzeżnej wydobyły 30 ciał ze spalonego kadłuba MV June Aster po tym, jak toksyczne opary, wysoka temperatura i silne prądy przez około 30 godzin uniemożliwiały ratownikom wejście na statek. Potwierdzony bilans ofiar wzrósł do 35. Uratowano 43 osoby, a 54 wciąż uznaje się za zaginione po eksplozjach w ładowni, od których ogień rozprzestrzenił się po promie u wybrzeży Palawanu. Ocaleni opisywali panikę, gdy pasażerowie skakali do morza, wielu bez kamizelek ratunkowych.

Oba wypadki różnią się przyczyną, terenem i jurysdykcją, lecz w obu o przeżyciu decydował wyścig o dostęp. Systemy bezpieczeństwa liczą się najbardziej wtedy, gdy droga jest odległa, kadłub płonie, a lista pasażerów wciąż nie zgadza się z ludzkim rachunkiem strat.