Brief wieczorny, wtorek, 11 sierpnia

Trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,4 nawiedziło w poniedziałek zachodnią Kolumbię i doprowadziło do ogłoszenia czerwonego alarmu w pięciu miastach. Do wtorku bilans wzrósł do co najmniej 132 zabitych, ponad 570 rannych i ponad 2700 zaginionych. Cali znalazło się wśród najbardziej zniszczonych miejsc. Władze podały tam ponad 85 ofiar śmiertelnych, setki rannych i co najmniej 40 zawalonych budynków, a strażacy, żołnierze i rodziny przekazywali beton z rąk do rąk w łańcuchach ratunkowych. W całym kraju władze naliczyły też około 1600 uszkodzonych lub zawalonych budynków. Siedem lotnisk wstrzymało pracę, gdy trzęsienie dotknęło Cali, Quibdo, Pereirę i okoliczne miejscowości.

Prezydent Abelardo de la Espriella pojechał do Quibdo i skierował na miejsce wojsko, policyjnych inżynierów, ratowników oraz psy poszukiwawcze. Rząd obiecał dopłaty do czynszu dla rodzin, których domy wymagają naprawy. Unia Europejska uruchomiła mapowanie satelitarne Copernicus i przeznaczyła 100 000 euro na pomoc doraźną w Chocó, a Stany Zjednoczone zapowiedziały 15,5 mln dolarów wsparcia. Przewodniczący Senatu Honorio Henríquez wezwał parlamentarzystów, by przekazali miesięczne wynagrodzenie.

Pierwsze 48 godzin po trzęsieniu ziemi często decyduje o tym, kto przeżyje pod gruzami, więc polityczny spór przyjdzie później. Na razie państwo kolumbijskie ma przed sobą najprostszy i najtrudniejszy test: odnaleźć żywych, zanim ziemia osiądzie w papierach.

Sąd karny w Damaszku zaocznie skazał Baszara al-Asada na śmierć. Uznał byłego prezydenta Syrii za winnego zabójstw, tortur, arbitralnych zatrzymań i zbrodni przeciwko ludzkości. To pierwszy taki wyrok od czasu jego ucieczki do Moskwy po obaleniu w grudniu 2024 r. Sześciu byłych wojskowych i funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa, w tym Maher al-Asad, także usłyszało zaoczne wyroki śmierci. Tylko Atef Nadżib, kuzyn Baszara al-Asada i były szef bezpieczeństwa w Darze, zasiadł na ławie oskarżonych. Przed sądem Syryjczycy trzymali zdjęcia zaginionych krewnych i świętowali wyrok, który ma wagę moralną, lecz w praktyce niewielkie szanse na wykonanie, dopóki Baszar al-Asad pozostaje pod rosyjską ochroną.

Tymczasem Rosja i Ukraina dalej rozszerzały zasięg wojennych uderzeń. Rosyjskie siły nocą uderzyły w ukraińskie miasta rakietami, dronami i bombami szybującymi. Co najmniej dziewięciu cywilów zginęło w Zaporożu i obwodzie dniepropietrowskim, a Wołodymyr Zełenski powiedział, że Moskwa użyła północnokoreańskich rakiet balistycznych. Ukraina wysłała drony w głąb Rosji. Tamtejsi urzędnicy poinformowali o ataku z ofiarami śmiertelnymi na centrum logistyczne Wildberries w Woroneżu oraz pożarze w rafinerii ropy w Orsku.

W Zatoce Perskiej impas w rozmowach USA z Iranem o Cieśninie Ormuz podbił cenę ropy Brent do 88 dol. za baryłkę i ograniczył poniedziałkowy ruch na szlaku do sześciu jednostek, znacznie poniżej przedwojennego poziomu 130–140 statków dziennie. Donald Trump zażądał od Iranu odszkodowania, a Teheran przed ponownym otwarciem cieśniny zażądał zniesienia sankcji, wycofania się USA i rekompensaty za szkody wojenne.

Wspólną nicią nie jest przełom, lecz przewaga: sądy, rakiety i szlaki morskie służą dziś za żetony przetargowe w konfliktach, które uparcie odmawiają schludnych zakończeń.

Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze, które zmniejsza liczbę szczepionek zalecanych wszystkim amerykańskim dzieciom z 18 do 11. Szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, chorobie meningokokowej oraz RSV trafiają do zaleceń dla grup wysokiego ryzyka. Podanie szczepionek przeciw grypie, COVID-19 i rotawirusom ma zależeć od wspólnej decyzji rodziców i lekarzy. Rozporządzenie przewiduje też zastąpienie skojarzonej szczepionki MMR osobnymi zastrzykami przeciw odrze, śwince i różyczce, gdy na rynku pojawią się preparaty przeciw pojedynczym chorobom. Obecnie nie są one dostępne w Stanach Zjednoczonych.

Sprawa zrobiła się niezręczna, bo najostrzejsza krytyka przyszła ze strony własnej partii Donalda Trumpa. Bill Cassidy, republikański senator z Luizjany i lekarz, powiedział, że prezydent nie ma wiedzy fachowej, by wprowadzać takie zmiany. Ostrzegł też, że rozdzielenie szczepionek skojarzonych oznaczałoby więcej zastrzyków, nie mniej. Rozporządzenie jest wytyczną, a nie wiążącym nakazem, bo zasady szczepień ustalają stany. Pojawia się jednak w roku, w którym sytuacja z odrą w USA jest najgorsza od ponad trzech dekad.

Decyzja wciąga też Roberta F. Kennedy’ego Jr., dziś sekretarza zdrowia, głębiej w mechanizm, który przez lata atakował z zewnątrz. Dawny ruch antyszczepionkowy chciał urzędowych wątpliwości, teraz dostał urzędowy papier firmowy. To ma znaczenie, bo systemy zdrowia publicznego tracą posłuch powoli, a potem naraz, zwykle wtedy, gdy pojawia się wysypka.

Gorące i suche lato w Europie przeniosło się z mapy pogody do bilansu. W Rumunii elektrownia jądrowa Cernavodă przygotowała się do wyłączenia ostatniego pracującego reaktora, gdy Dunaj spadł do rekordowo niskiego poziomu. Blok 1 stanął już pod koniec lipca. Urzędnicy podali, że blok 2 może pozostać wyłączony przez co najmniej dwa tygodnie, a rząd szykował import, produkcję z węgla i ostrzejsze limity wieczornego zużycia, by uzupełnić brakującą produkcję.

We Francji upały także dały się we znaki. Meduzy zatkały stacje pompowania wody morskiej w elektrowni jądrowej EDF w Gravelines. Trzy z sześciu reaktorów trzeba było wyłączyć, a pracę czwartego ograniczyć. Météo-France rozszerzyła pomarańczowe alerty upałowe na 67 departamentów i prognozowała na objętych nimi obszarach temperatury od 36 do 39°C. Problem brzmi komicznie, dopóki nie pojawi się arytmetyka sieci: Gravelines to największa elektrownia jądrowa Europy Zachodniej, z sześcioma blokami po 900 MW.

Wielka Brytania ogłosiła suszę na 71,3 proc. obszaru Anglii. Dotyczy ona też całej Walii, po najsuchszym lipcu od początku pomiarów w 1836 r. Ograniczenia w zużyciu wody dotyczą ponad 27 mln ludzi, przepływy w rzekach nadal spadają, a poziom w zbiornikach obniżył się w lipcu o 16 proc. To największy miesięczny spadek od co najmniej 30 lat.

Ren w Niemczech uderzył też w handel. W Kaub poziom wody spadł do rekordowo niskiego poziomu, barki mogły zabierać znacznie mniej ładunku, a kilka landów zawiesiło niedzielne zakazy ruchu ciężarówek, by przewozić towary drogami. Adaptacja do klimatu brzmiała kiedyś jak pozycja w budżecie środowiskowym; w tym tygodniu wygląda jak instrukcja obsługi energii, żywności i frachtu.

Hiszpański minister spraw zagranicznych José Manuel Albares odwiedził Ceutę po tym, jak 30 i 31 lipca dziesiątki tysięcy ludzi przedostały się z Maroka do hiszpańskiej enklawy. Madryt twierdzi, że około 72 000 osób przekroczyło granicę nielegalnie, a mniej więcej 70 000 szybko wróciło do Maroka. Lokalni przywódcy kwestionują jednak dane o tym, ilu migrantów zostało, i ostrzegają, że służby Ceuty są przeciążone. Sporna jest też liczba ofiar śmiertelnych. Hiszpańskie ekipy ratunkowe i służby medycyny sądowej informowały o dziesiątkach ciał, a późniejsze doniesienia mówiły o ponad 140 zabitych.

Albares obiecał, że każda osoba, która wjechała nielegalnie, zostanie odesłana do Maroka, i chwalił współpracę Rabatu, choć nie podał harmonogramu. Prezydent Ceuty Juan Jesús Vivas nazwał masowe przekroczenie granicy atakiem na integralność terytorialną i zażądał wzmocnienia infrastruktury granicznej oraz większego wsparcia UE. Kryzys zapełnił też ośrodki dla małoletnich bez opieki daleko ponad przewidzianą pojemność, co skłoniło Madryt do rozpoczęcia przenosin na kontynent w trybie nadzwyczajnym.

Europejski spór szybko się rozszerzył. Dwadzieścia dwa państwa członkowskie zażądały od Brukseli pilnych działań, Włochy przywróciły kontrole podróżnych z Hiszpanii, a Madryt odpowiedział tym samym wobec przyjeżdżających z Włoch. Meta i TikTok zgodziły się też na unijny mechanizm weryfikacji faktów po tym, jak migranci mówili, że fałszywe nagrania sugerowały otwarcie granicy w Ceucie.

Ceuta pokazuje, jak plotka w telefonie może stać się naporem na ogrodzenie i jak szybko europejska polityka migracyjna wraca do znajomej choreografii obwiniania, kontroli i nadzwyczajnych narad.

Nvidia zaangażowała Apollo Global Management, BlackRock, Blackstone, Brookfield Asset Management, Goldman Sachs i KKR, by pozyskać ponad 500 mld dol. kapitału zewnętrznego na infrastrukturę AI. Plan zakłada utworzenie platform finansowania mocy obliczeniowej, w których chipy Nvidii i oparta na nich moc obliczeniowa byłyby zabezpieczeniem długu. Jensen Huang powiedział, że Nvidia może pomóc stworzyć nową klasę infrastruktury dostępnej dla inwestorów, a według doniesień spółka mogłaby sama wyłożyć nawet 125 mld dol. z całej kwoty.

Liczby tłumaczą pośpiech. Morgan Stanley szacuje, że budowa centrów danych na świecie w latach 2025–2028 pochłonie około 2,9 bln dol., a do finansowania włączono fundusze private credit, private equity, państwowe fundusze majątkowe, dług korporacyjny i sekurytyzację. Nvidia nie odpuszcza też segmentu modeli. Według doniesień nadchodząca rodzina open source Nemotron 4 mogłaby obejmować model o co najmniej 1 bln parametrów.

Europejscy wydawcy patrzą na ten sam boom AI z drugiej strony faktury. Organizacja APIG, reprezentująca prawie 300 francuskich dzienników, złożyła skargę antymonopolową przeciw Google w sprawie AI Overviews i AI Mode. Twierdzi, że koncern wdrożył streszczenia, zanim wynegocjował zapłatę za treści prasowe. Marc Feuillée powiedział, że wydawcy nie chcą hamować innowacji, lecz domagają się udziału w wartości.

AI staje się zarazem drogą płatną i sporem o myto: Nvidia chce, by finansiści sfinansowali podbudowę drogi, a wydawcy pytają, dlaczego ich pracę zalewa się asfaltem bez czynszu.