Sąd w Damaszku skazał Baszara al-Asada na karę śmierci za zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości

Wyrok

Sąd karny w Damaszku skazał we wtorek, 11 sierpnia 2026 r., obalonego prezydenta Syrii Baszara al-Asada na karę śmierci. Wyrok wydano zaocznie, uznając go winnym zbrodni wojennych i przeciwko ludzkości, których dopuścił się w trakcie trwającej niemal 14 lat wojny domowej. Sędzia Fachr ad-Din al-Arjan uznał Asada za winnego zaplanowanego i celowego morderstwa wielu osób, umyślnego zabójstwa dzieci poniżej 15. roku życia, tortur skutkujących śmiercią, arbitralnych zatrzymań oraz zbrodni przeciwko ludzkości. Jest to pierwszy wyrok skazujący wobec Asada, który został odsunięty od władzy w grudniu 2024 r. w wyniku ofensywy rebeliantów, co zakończyło wieloletnie rządy jego rodziny.

Współoskarżeni i jedyny obecny na sali

Sąd skazał zaocznie na karę śmierci również innych byłych urzędników, w tym brata Asada, Mahera al-Asada, który dowodził elitarną 4. Dywizją armii i również zbiegł do Rosji. Wśród skazanych znaleźli się także były minister obrony Fahd al-Freij oraz Luaj al-Ali, który kierował wywiadem wojskowym w prowincji Dara. Jedynym oskarżonym obecnym fizycznie na sali był Atef Nadżib, kuzyn Asada i były szef bezpieczeństwa politycznego w Dara, aresztowany w Latakii w styczniu 2025 r. Nadżib został uznany za winnego m.in. umyślnego zabójstwa nieletnich poniżej 15. roku życia oraz tortur skutkujących śmiercią. Według sędziego Nadżib nie przyznał się do winy i nie okazał skruchy.

Droga Asada z Damaszku do Moskwy

Asad, urodzony w 1965 r., objął urząd prezydenta w 2000 r. po śmierci swojego ojca Hafiza al-Asada, który zbudował autorytarny system oparty na wojsku i służbach bezpieczeństwa. Początkowo postrzegany jako reformatorski okulista, Asad brutalnie stłumił protesty prodemokratyczne, które wybuchły w 2011 r., co doprowadziło do wojny domowej. W grudniu 2024 r. uciekł z Damaszku do Moskwy, gdy siły rebeliantów wspierane przez HTS zbliżały się do stolicy, pozostawiając urzędników i personel bezpieczeństwa, z których część udała się na emigrację lub szukała schronienia w alawickiej twierdzy na wybrzeżu.

Bilans wojny domowej

Wojna domowa w Syrii, wywołana brutalnym tłumieniem protestów Arabskiej Wiosny, rozpoczęła się w marcu 2011 r. w mieście Dara po aresztowaniu 15 uczniów oskarżonych o pisanie antyrządowych haseł. Mieszkańcy twierdzili, że młodzież była torturowana w areszcie, co wywołało demonstracje domagające się ich uwolnienia. Represje rozprzestrzeniły się na cały kraj i przerodziły w konflikt, w którym zginęło ponad 500 000 osób, dziesiątki tysięcy zaginęły, a ponad 10 milionów zostało przesiedlonych. Władze przejściowe pod przewodnictwem prezydenta Ahmada asz-Szaray, byłego dowódcy HTS, który przejął władzę po upadku Asada, zobowiązały się do dochodzenia sprawiedliwości za zbrodnie popełnione przez poprzedni reżim.

Co wyrok oznacza w praktyce

Zaoczny wyrok śmierci nie skutkuje automatycznie egzekucją. Jego wykonanie zależy od tego, czy Asad kiedykolwiek znajdzie się pod jurysdykcją władz w Damaszku. Sąd zdecydował również, że Asad powinien być ścigany na arenie międzynarodowej, jak podaje Al Arabiya. Proces przeciwko Asadowi i jego najbliższemu otoczeniu rozpoczął się w kwietniu 2026 r., a nowe syryjskie władze zadeklarowały chęć pociągnięcia do odpowiedzialności byłych urzędników aparatu bezpieczeństwa i rządu Asada. Organizacje pozarządowe oraz rządy państw obcych podkreślały wcześniej znaczenie sprawiedliwości okresu przejściowego dla przyszłości kraju.