Brief poranny, środa, 7 października

Drony uderzyły w dwa statki handlowe w bułgarskiej strefie ekonomicznej Morza Czarnego. Zatopiły pływający pod banderą Togo Alfa Watan i podpaliły pływający pod banderą Palau Able. Bułgarskie załogi ewakuowały wszystkich 18 marynarzy z Able. Ekipy ratunkowe bezskutecznie szukały załogi Alfa Watan, gdy znaleziono przewrócone tratwy ratunkowe i unoszące się na wodzie kamizelki. Do ataku doszło dzień po innym uderzeniu w należący do tureckiego armatora frachtowiec w rumuńskiej strefie ekonomicznej. Zginęło w nim dwóch marynarzy, a jeden zaginął. Korytarz zbożowy stał się przez to testem europejskiego bezpieczeństwa morskiego.

Premier Bułgarii Rumen Radew zwołał w Sofii nadzwyczajne posiedzenie i nazwał ataki niedopuszczalnym naruszeniem prawa międzynarodowego. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział, że ukraińscy dowódcy marynarki skontaktowali się z Bułgarią i uznali, że był to skoordynowany rosyjski atak. Rosyjskie władze nie wydały od razu komunikatu w sprawie żadnego z tych incydentów.

Rosja zaatakowała też Kijów rakietami i dronami po tym, jak Wołodymyr Zełenski ostrzegł przed przygotowaniami do zmasowanego ataku z powietrza. Wybuchy odnotowano w całej stolicy. Trafiono w magazyny i budynki niemieszkalne. Ukraińskie władze podały, że w rosyjskich atakach z powietrza w ciągu 24 godzin w całym kraju zginęło co najmniej 13 osób, a 104 zostały ranne. W Jemenie wspierane przez Arabię Saudyjską siły rządowe i bojownicy Huti nasilili walki w rejonie cieśniny Bab al-Mandab. W ciągu jednego dnia starć zginęło tam ponad 270 walczących. Geografia jest inna, ale punkt nacisku ten sam: wojny, które uderzają w porty, paliwo i szlaki zbożowe, szybko stają się cudzym problemem inflacji i ubezpieczeń.

Niemiecka policja federalna aresztowała Augusta Hanninga, byłego szefa wywiadu zagranicznego BND, oraz jego dawnego kierownika biura Manfreda D. Prokuratura podejrzewa ich o szpiegostwo stanowiące zdradę państwa, pozyskiwanie tajemnic państwowych i usiłowanie zdrady stanu. Według śledczych Hanning od 2010 r. budował za pieniądze układ, który miał zdobywać poufne informacje wywiadowcze na potrzeby prywatnego doradztwa. Śledczy twierdzą, że Manfred D. przed odejściem z agencji w marcu 2026 r. wyniósł z archiwów BND około 2000 tajnych dokumentów, w tym akta dotyczące programu jądrowego Iranu, rosyjskich ocen wojskowych i informacji przekazanych przez służby sojusznicze.

Sprawa jest istotna nie tyle z powodu jednego sędziwego byłego szefa wywiadu, ile z powodu dostępu, jakim kiedyś dysponował. Hanning kierował BND w latach 1998–2005, a potem do 2009 r. pracował w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Zarzuty kładą się więc cieniem na niemieckiej polityce bezpieczeństwa. Służby sojusznicze w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych zaczęły przegląd informacji wywiadowczych przekazywanych Niemcom przez ostatnie 16 lat. Sprawdzają, czy mogły wyciec szczegóły operacyjne, źródła albo metody.

Szef BND Martin Jäger wszczął wewnętrzny przegląd procedur bezpieczeństwa i zasad dostępu do danych. Obaj podejrzani mieli stanąć przed sędzią śledczym Federalnego Trybunału Sprawiedliwości. Skandal przypomina stare niemieckie traumy szpiegowskie, od Güntera Guillaume’a w urzędzie kanclerskim po Klausa Kurona w kontrwywiadzie. Ten wybucha jednak w bardziej napiętym momencie, gdy sojusznicy i tak nerwowo patrzą na Rosję, Iran i Chiny. Sojusze wywiadowcze opierają się na nawykach zaufania; Berlin właśnie dostał przypomnienie, jak szybko można te nawyki wycenić na nowo.

Koszty finansowania Francji wzrosły do poziomów, które zaskoczyły inwestorów. Rentowność dziesięcioletnich obligacji skarbowych sięgnęła 5%, po czym spadła w okolice 4,74%. Spread wobec obligacji niemieckich wzrósł do około 140–150 punktów bazowych, czyli najwyższej premii od kryzysu zadłużeniowego w strefie euro. Francja pożycza dziś drożej niż Portugalia, Hiszpania, Grecja i Włochy. To zgrabne odwrócenie dawnych rynkowych przyzwyczajeń. Dług publiczny sięgnął 119% PKB w drugim kwartale 2026 r. Był o ponad 1 bilion euro wyższy niż w chwili, gdy Emmanuel Macron obejmował urząd w 2017 r.

Rząd przedłożył budżet na 2027 r., który ma obniżyć deficyt do 5% PKB z 5,4%. Roczne potrzeby pożyczkowe mają jednak wzrosnąć o 9%, do rekordowych 340 mld euro. Jeśli parlamentarzyści nie uchwalą budżetu, według prognoz deficyt wyniesie 6,5% PKB, a dług przekroczy 120%. Olivier Redoulès z Rexecode tak opisał zmianę nastrojów.

Napięcie przeniosło się także na walutę. Euro spadło do 17-miesięcznego minimum, około 1,1220 dolara, pod presją wyższych kosztów energii, wzrostu rentowności na świecie oraz ryzyka politycznego we Francji i Hiszpanii. Marine Le Pen próbowała wykorzystać moment. Przedstawiła własny plan: cięcia wydatków o 140 mld euro do 2032 r., obniżki podatków i konstytucyjną regułę deficytu. Francja nie jest Grecją i rynki o tym wiedzą; bardziej niewygodny wniosek brzmi, że Francji nie traktuje się już jak Niemiec z lepszymi restauracjami.

Francuscy uczniowie zorganizowali trzecią od września ogólnokrajową mobilizację. Zamknęli lub sparaliżowali setki szkół i znów postawili politykę edukacyjną przed Emmanuelem Macronem. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych naliczyło 256 000 demonstrantów w całym kraju, w tym 56 000 w Paryżu. Organizatorzy podawali 450 000 uczestników i twierdzili, że w stolicy maszerowało 100 000 osób. Władze informowały o prawie 900 szkołach średnich zamkniętych całkowicie lub częściowo. Według innego bilansu protestu 1800 liceów zawiesiło lekcje albo zostało zablokowanych.

Żądania są konkretne, niespecjalnie tajemnicze. Uczniowie chcą większej liczby nauczycieli, mniejszych klas, lepszych budynków, większej liczby pielęgniarek i pracowników socjalnych oraz zmian w Parcoursup, platformie rekrutacyjnej, którą wielu uważa za nieprzejrzysty filtr. Przemoc sprawiła jednak, że spór trafił także na teren policji i wymiaru sprawiedliwości. Władze twierdzą, że od początku zamieszek zatrzymano tysiące osób, głównie nieletnich. Tymczasem 15-latek stracił lewą dłoń po wybuchu granatu przed szkołą w Lens, a policjant usłyszał zarzut w związku z pociskiem z gazem łzawiącym, który ciężko ranił 14-letniego ucznia.

Premier Sébastien Lecornu zapowiedział szkolne sesje demokracji, które mają umożliwić dialog w szkołach średnich. Organizacje rodziców i nauczycieli sugerowały, że należało zrobić to wcześniej. Guillaume Brun z federacji rodziców FCPE powiedział, że zwłoka podniosła koszty.

Francja zna już uczniowskie protesty, ale ten łączy klasy szkolne, policję i przedwyborczą politykę tak, że odwrót staje się trudny. Rząd może otworzyć szkolne bramy z pomocą policji; nie tak łatwo przekona nastolatków, że system za nimi wciąż działa.

Komisja Europejska zaproponowała nowe zabezpieczenia dla rozszerzonej Unii. Wśród nich jest mechanizm, który pozwoliłby obecnym państwom członkowskim zawieszać prawo głosu nowego członka przez pierwszych 15 lat, gdyby odchodził od podstawowych wartości UE. Plan dotyczy rozszerzenia o Czarnogórę, Albanię, Mołdawię i Ukrainę. Najtrudniejszym przypadkiem jest Ukraina, z 40 mln mieszkańców i dużym sektorem rolnym. Bruksela zaproponowała też ograniczenia w handlu wrażliwymi produktami rolnymi, takimi jak pszenica, kukurydza, drób, jaja, cukier i miód. Ma to uspokoić Francję, Polskę i innych, zanim rozmowy akcesyjne staną się krajową awanturą.

Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos przekonywała, że ograniczenia są potrzebne, by budować zaufanie w gronie obecnych 27 członków.

Paryż i Berlin zaostrzyły także kurs handlowy. Poprosiły Brukselę o narzędzia, które pozwoliłyby w ciągu dni, a nie lat, ograniczać import lub blokować zagraniczne towary, gdy subsydia, dumping albo ograniczenia eksportu zagrażają europejskiemu przemysłowi. Ich propozycja ułatwiłaby też działania odwetowe dzięki głosowaniu odwróconą większością kwalifikowaną. To znak, że Niemcy przeszły od ostrożności do konfrontacji, gdy deficyt handlowy UE z Chinami sięgnął w ubiegłym roku 360 mld euro.

Litwa dołożyła do tego wymiar bezpieczeństwa. W pierwszym głosowaniu parlamentarnym posłowie poparli stosunkiem 106 do 18 usunięcie z konstytucji zakazu broni masowego rażenia i obcych baz wojskowych. Poprawka wymaga jeszcze drugiego głosowania w styczniu, ale Wilno mówi, że chce pełnego udziału w planowaniu odstraszania nuklearnego NATO. Oferuje też finansowanie stałej bazy USA.

Europa nie wybiera między rynkami, granicami i rakietami; odkrywa, że wszystkie trzy należą dziś do tego samego sporu.