Niemcy i Francja proponują narzędzie do odcinania dostępu do rynku UE w czasie konfliktów handlowych

Inicjatywa handlowa Francji i Niemiec

5 października 2026 r. kanclerz Niemiec Friedrich Merz i prezydent Francji Emmanuel Macron przekazali wspólny list oraz dokument stanowiskowy przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen. W piśmie wezwano Brukselę do rozszerzenia arsenału ochrony handlu Unii Europejskiej, argumentując, że obecne mechanizmy nie chronią już jednolitego rynku przed zewnętrznym przymusem gospodarczym. Dołączony dokument polityczny ostrzega przed spadkiem udziałów w rynku europejskich producentów, masowym zamykaniem fabryk i utratą miejsc pracy w przemyśle w państwach członkowskich. Berlin i Paryż opisały inicjatywę jako neutralną wobec poszczególnych krajów, mającą na celu ustanowienie parytetu regulacyjnego z zagranicznymi potęgami, które już dysponują narzędziami szybkiego odwetu handlowego.

W swoim wspólnym liście Merz i Macron nakreślili presję strukturalną, z jaką mierzy się europejska baza produkcyjna:

Otwarty i oparty na zasadach system handlowy jest masowo dotknięty instrumentalizacją handlu, systemowymi praktykami zakłócającymi rynek oraz globalnymi nierównowagami makroekonomicznymi.

Mechanizm wykluczenia z jednolitego rynku

Proponowane ramy koncentrują się na szybko działającym instrumencie, zaprojektowanym jako wtórna zdolność reagowania na poważne zewnętrzne działania handlowe. Niemieccy urzędnicy porównali tę koncepcję do mechanizmu odstraszania, który ma zapobiegać eskalacji handlowej bez konieczności faktycznego użycia. W ramach tego mechanizmu Komisja Europejska otrzymałaby autonomiczną władzę reagowania, gdy państwa obce podważają uczciwą konkurencję lub ograniczają dostawy kluczowych surowców. Działania odwetowe skalowałyby się stopniowo, od ukierunkowanych barier handlowych po natychmiastowe, całkowite odcięcie od jednolitego rynku europejskiego. Aby zapewnić szybką egzekucję bez opóźnień biurokratycznych, Komisja mogłaby aktywować środki jednostronnie, chyba że kwalifikowana większość państw członkowskich wyraźnie zagłosuje za ich zablokowaniem. Istniejące mechanizmy europejskie, takie jak dochodzenia antydumpingowe czy instrument antyprzymusowy, wymagają długotrwałych przeglądów proceduralnych, które decydenci uznają za nieskuteczne wobec nagłych przerw w dostawach.

Deficyty i luki w łańcuchach dostaw

Choć list unika wymieniania poszczególnych krajów, urzędnicy rządowi przyznają, że inicjatywa jest odpowiedzią przede wszystkim na dzienny deficyt handlowy Unii Europejskiej z Chinami wynoszący 1 mld euro. Napięcia wzrosły po wcześniejszych ograniczeniach eksportu metali ziem rzadkich i magnesów trwałych, które zmusiły europejskich dostawców motoryzacyjnych do zawieszenia wybranych linii produkcyjnych. Unia Europejska przygotowuje również cła ochronne na chińskie pojazdy hybrydowe, co wywołuje obawy w Berlinie i Paryżu, że Pekin może zareagować dodatkowymi kontrolami eksportu minerałów. Ponadto amerykańskie środki handlowe, w tym dochodzenia na podstawie Sekcji 301 i jednostronne groźby celne, wykazały wrażliwość europejskiego przemysłu.

Ekonomista Sander Tordoir z Centre for European Reform opisał inicjatywę jako formalną zmianę w niemieckiej polityce handlowej:

To punkt zwrotny dla Niemiec. Berlin oficjalnie nie jest już naiwny wobec wojny handlowej i przemysłowej, którą Chiny prowadzą przeciwko jego przemysłowi, ani wobec manipulacji walutowych, które ją napędzają.

Dywersyfikacja dostaw i program szczytu

Obok narzędzia wykluczenia z rynku, Berlin i Paryż zaproponowały dedykowany instrument dywersyfikacji, aby zapobiec nadmiernemu uzależnieniu europejskich przedsiębiorstw od dostawców z jednego kraju. Francusko-niemiecka Rada Ekspertów Ekonomicznych zaleciła powiązanie dotacji publicznych dla pojazdów elektrycznych i energii odnawialnej z surowymi standardami dywersyfikacji dostawców, zauważając, że wcześniejsze programy dotacji do fotowoltaiki przekazały niemal wszystkie środki chińskim producentom. Ministerstwa kierowane przez SPD w Niemczech przygotowały jednocześnie dokumenty wzywające do wszczęcia dochodzeń antysubsydyjnych w sprawie chińskich hybryd typu plug-in, powołując się na dotacje państwowe, nadwyżki mocy produkcyjnych i przewagi cenowe wynikające z zasad rynkowych. Merz i Macron przedstawią swoją wspólną propozycję europejskim przywódcom podczas szczytu Rady Europejskiej w połowie października 2026 r., gdzie Komisja poinformuje państwa członkowskie o trwających negocjacjach handlowych z Chinami.