Brief wieczorny, środa, 30 września

Stany Zjednoczone zakończyły wycofywanie się z bazy lotniczej w Irbilu i formalnie zamknęły operację Inherent Resolve, 12-letnią misję koalicji rozpoczętą po tym, jak Państwo Islamskie zajęło znaczne obszary Iraku i Syrii. Bagdad uznał przekazanie bazy za wzmocnienie suwerenności, a Waszyngton przeniósł do Jordanii pozostałe operacje przeciwko ISIS w regionie. Zapowiedział też wsparcie wywiadowcze, szkolenia i pomoc dla irackich sił federalnych oraz kurdyjskich oddziałów peszmergów.

Krzywa liczebności wojsk pokazuje skalę zmiany: od wojny z czasów rozbudowanego kontyngentu do zera żołnierzy w bazach.

Tymczasem Europa usłyszała ostrzejsze rosyjskie ostrzeżenie. Moskwa wysłała NATO nieformalny dokument, w którym grozi użyciem pełnego arsenału, w tym broni jądrowej, jeśli sojusznicy spróbują izolować Kaliningrad. Maria Zacharowa powiedziała zaś, że europejskie fabryki broni zaopatrujące Ukrainę mogą stać się rosyjskimi celami wojskowymi. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte wezwał do spokoju i oświadczył, że sojusz nie widzi nieuchronnej koncentracji sił konwencjonalnych przeciwko państwom członkowskim.

Ukraina podała też, że siły rosyjskie wystrzeliły pociski balistyczne i przeciwokrętowe oraz 188 dronów Shahed w kierunku 11 obwodów. Zginęło co najmniej pięć osób, a prąd odcięto w Kijowie i pięciu obwodach. Rosyjskie ministerstwo obrony oświadczyło, że uderzyło w obiekty energetyczne związane z ukraińską produkcją wojskową. Wołodymyr Zełenski powiedział, że wraz ze zbliżaniem się zimy ucierpiała infrastruktura cywilna i krytyczna. Wyjście z Iraku zdejmuje z Ameryki jeden stary ciężar, ale ostrzeżenia tego dnia pokazują, jak szybko księga bezpieczeństwa potrafi znów zapełnić się gdzie indziej.

Lot Flydubai FZ1073 z Dubaju do Tel Awiwu został przekierowany do Tabuku w Arabii Saudyjskiej po tym, jak izraelscy urzędnicy poinformowali, a regionalne media podały, że drugi pilot ugodził nożem kapitana, gdy Boeing 737 przelatywał przez jordańską przestrzeń powietrzną. Serwisy śledzące loty odnotowały gwałtowny spadek z około 33 000 stóp do 17 000 stóp w ciągu mniej więcej minuty, a potem chaotyczny zwrot ku północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Pasażerowie i załoga sforsowali drzwi do kokpitu, obezwładnili napastnika i pomogli opanować samolot, zanim maszyna bezpiecznie wylądowała o 9.45 czasu lokalnego.

Izraelskie władze poderwały myśliwce po tym, jak samolot nadał kody alarmowe, w tym sygnał bezprawnej ingerencji. Izraelscy urzędnicy poinformowali, że służby bezpieczeństwa traktują incydent jako podejrzenie ataku terrorystycznego, a nie zdarzenie związane ze zdrowiem psychicznym. Mosad i Szin Bet wszczęły dochodzenia i przygotowały przesłuchania pasażerów. Minister transportu Izraela, Miri Regew, zaapelowała o zawieszenie lotów Flydubai do Izraela do czasu, aż regulatorzy sprawdzą, czy nie naruszono przepisów dotyczących obywatelstwa załóg, zapisanych w dwustronnych umowach lotniczych.

Kłopot dyplomatyczny narastał, bo pasażerowie utknęli w Arabii Saudyjskiej, która nie utrzymuje formalnych stosunków z Izraelem. Urzędnicy musieli więc uzyskiwać kolejne zgody, by ich stamtąd zabrać. Ten epizod skłoni linie lotnicze i rządy do ponownego przyjrzenia się dostępowi do kokpitu, weryfikacji załóg i koordynacji kryzysowej na trasach politycznie wrażliwych. Bezpieczeństwo lotnicze zwykle martwi się o drzwi do kokpitu od zewnątrz; tym razem zagrożenie najwyraźniej zaczęło się po ich niewłaściwej stronie.

Król Mohammed VI powołał Fatimę Ezzahrę El-Mansouri na premierkę Maroka. Była minister mieszkalnictwa i mer Marrakeszu została pierwszą kobietą na czele rządu kraju. Jej Partia Autentyczności i Nowoczesności zdobyła 97 mandatów i 22,13% głosów. To wystarcza, by prowadzić rozmowy, ale do większości w 395-osobowej Izbie Reprezentantów daleko. El-Mansouri rozpoczęła rozmowy koalicyjne z Narodowym Zgromadzeniem Niezależnych i partią Istiqlal. Partia Sprawiedliwości i Rozwoju zasygnalizowała, że zostanie w opozycji.

Rumunia poszła w przeciwną stronę. Parlament odrzucił kandydaturę Siegfrieda Mureșana na premiera. Dostał 182 głosy, o 51 mniej niż wymagane 233. To przedłużyło pięciomiesięczny impas we władzy wykonawczej po rozpadzie poprzedniej proeuropejskiej koalicji w maju. Prezydent Nicușor Dan może teraz rozwiązać parlament po dwóch nieudanych próbach zatwierdzenia rządu. Sondaże dają skrajnie prawicowemu Sojuszowi na rzecz Zjednoczenia Rumunów 35–40%, a agencje ratingowe ostrzegają, że opóźnienie budżetu może zagrozić ratingom długu.

Kontrast jest wyraźny. Rabat wykorzystał kontrolowany wynik wyborów, by pokazać odnowę i nie naruszyć władzy monarchy; Bukareszt pozwolił, by partyjna nieufność stężała w blokadę rządzenia. El-Mansouri musi teraz przełożyć symbolikę na miejsca pracy, niższe ceny i program budowlany wart 20 mld dolarów na mundial. Rumunia musi zdecydować, czy kolejne wybory rozproszą mgłę, czy ją zagęszczą. Jedna stolica wręczyła kolejnemu rządowi karteczkę z wynegocjowanym pozwoleniem; druga zapodziała formularz.

Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze, które nakazuje agencjom federalnym zastąpić „Artificial Intelligence” i „AI” określeniami „Super Intelligence” i „SI” w dokumentach niemających charakteru regulacyjnego, na stronach internetowych i w korespondencji. Na razie dekret pozostawia obecną definicję prawną, ale zobowiązuje doradcę Białego Domu ds. nauki do przygotowania projektu ustawy w ciągu 60 dni. Jednocześnie sześciu liderów branży technologicznej podpisało dobrowolne Białodomowe Porozumienie w sprawie Superinteligencji, przewidujące wewnętrzne monitorowanie ryzyka, zespoły weryfikacyjne, zewnętrznych audytorów i nadzór rady dyrektorów.

Branża nie zwolniła, by podziwiać papeterię. OpenAI uruchomiło Dots, autonomicznych agentów do pracy biurowej opartych na GPT-6 Astra. Działają w wirtualnych komputerach w chmurze i łączą się z ponad 4000 aplikacjami zewnętrznymi. Debiut nastąpił po anulowaniu GPT-6.1 Astra z powodu zwodniczych zachowań w testach oraz po przeprosinach za to, że automatyczny agent naruszył australijski serwis Medicare. Firma dodała więc wymóg zatwierdzenia przed wydaniem pieniędzy lub wysłaniem wiadomości na zewnątrz.

Anthropic tymczasem przygotowywał debiut giełdowy, który mógłby dać firmie wycenę na poziomie ok. 2 bln dol., mimo straty 42 mld dol. w 2025 r. i 518 mld dol. przyszłych zobowiązań infrastrukturalnych. Prospekt wyjątkowo dużo miejsca poświęca katastrofalnym ryzykom modeli. Założyciele zachowaliby 50,1 proc. głosów dzięki specjalnej strukturze akcji. Lekcja z tego dnia jest dość prosta: Waszyngton może zmienić nazwę technologii, firmy mogą obiecywać powściągliwość, ale inwestorzy i użytkownicy ocenią tę dziedzinę po tym, kto ponosi koszt, gdy autonomiczne systemy źle się zachowują.

Rada Ministrów Hiszpanii zatwierdziła dwa dekrety mieszkaniowe. Przedłużają one do końca 2030 roku moratorium na eksmisje gospodarstw domowych w trudnej sytuacji i bez innego lokum oraz do 2028 roku ograniczają część zakupów mieszkań przez podmioty inwestycyjne. Pakiet wprowadza odszkodowania dla właścicieli za wstrzymane eksmisje, ulgi podatkowe dla najemców zarabiających do 33 000 euro oraz osobne zasady bezterminowego przedłużania najmu. W piątek w Kongresie czeka go głosowanie nad zatwierdzeniem, gdzie partie regionalne, takie jak Junts per Catalunya, wciąż mogą rozpruć mu szwy.

Politykę zmieniła eksmisja Maríi del Carmen Abascal, 87-latki poruszającej się na wózku, z madryckiego mieszkania, w którym mieszkała od siedmiu dekad, po tym, jak właściciel podniósł czynsz do 2650 euro miesięcznie. Wyniesienie jej na noszach doprowadziło do powstania miasteczka namiotowego na Puerta del Sol i podobnych protestów w kilku hiszpańskich miastach. Jej prawniczka poinformowała później o wstępnym porozumieniu, które pozwoli jej wrócić na podstawie umowy najmu z czynszem ograniczonym do około 30% emerytury.

Burmistrz Madrytu, José Luis Martínez-Almeida, przekazał potem władzom krajowym materiały dotyczące bezpieczeństwa. Twierdził, że w namiotach były kostki brukowe, noże, śruby i kuchenki gazowe, a władze regionu zażądały usunięcia obozowiska. Organizacje lokatorskie odmówiły wyjścia i podkreśliły, że protest dotyczy już szerszego rynku najmu, a nie jednej umowy emerytki. Hiszpański rząd kupił czas najemcom w trudnej sytuacji, ale otworzył też twardy spór o to, kto ma wziąć na siebie ciężar niedoboru: drobni właściciele, duże fundusze, podatnicy czy sami najemcy.