Brief poranny, piątek, 18 września

Rezerwa Federalna podniosła główną stopę o 25 punktów bazowych, do 3,75–4,00%. To pierwsza podwyżka od lipca 2023 r. i ostry zwrot po trzech cięciach pod koniec zeszłego roku. Decydenci zareagowali, gdy bazowa inflacja PCE wzrosła z 2,9% w lipcu 2025 r. do 3,3% w lipcu 2026 r., a Fed z Atlanty oszacował wzrost w trzecim kwartale na 5,1% w ujęciu rocznym. Dla kredytobiorców komunikat był niewygodny: gospodarka wyglądała na tyle silną, żeby wytrzymać droższy pieniądz, a ceny na tyle uporczywe, żeby go wymagać.

Rynki zareagowały szybko. Indeks dolara wzrósł do 100,33, najwyżej od końca lipca. Euro spadło do 1,1456 dolara, a jen osunął się do 156,20 za dolara. Rynek kontraktów terminowych wyceniał 90% prawdopodobieństwa kolejnej podwyżki o ćwierć punktu przed końcem roku, w zasadzie zgodnie z projekcjami Fedu. Tai Hui z J.P. Morgan Asset Management wiązał presję z globalnymi wstrząsami i napięciem na rynku ropy.

Donald Trump skrytykował decyzję. Wcześniej wzywał do obniżenia stóp do 1% lub niżej. Kevin Warsh utrzymał jednak linię banku centralnego i skrócił formułę konferencji prasowej. Zakazał pytań uzupełniających, skrócił odpowiedzi i pozwolił rynkom interpretować decyzję bez nadmiernego prowadzenia za rękę. Drogi pieniądz ma teraz koszt polityczny, nie tylko gospodarczy, a Fed postanowił zapłacić pierwszą ratę z góry.

Polska poderwała myśliwce F-16, wysłała śmigłowce i postawiła w stan gotowości naziemne jednostki obrony powietrznej po tym, jak rosyjskie drony uderzeniowe zaatakowały zachodnią Ukrainę w pobliżu przejścia granicznego Dorohusk-Jagodzin. Polscy urzędnicy przekazali, że po stronie ukraińskiej, około czterech kilometrów od granicy, eksplodowała stacja paliw, ale żadna rosyjska amunicja nie wleciała w polską przestrzeń powietrzną. Lotniska w Lublinie i Rzeszowie wstrzymały loty cywilne, odprawy graniczne przerwano, a szkoły i urzędy we wschodnich regionach skierowały ludzi do schronów. Alarm odwołano mniej więcej godzinę później.

Donald Tusk powiedział następnie w parlamencie, że według polskiego wywiadu Rosja przygotowuje hybrydowe ataki dronowe i rakietowe na państwa NATO wspierające Ukrainę, upozorowane na wypadki. Moskwa, jak mówił, będzie próbowała sprawdzić, czy sojusznicy zawahają się przed uruchomieniem zobowiązań zbiorowej obrony. Ostrzeżenie padło po wcześniejszych incydentach, w tym po uderzeniu rosyjskiego drona w pociąg pasażerski na Ukrainie, dwa kilometry od granicy z Polską, oraz po tym, jak drony spadły w maju na Łotwie.

Warszawa z góry upoważniła pilotów do zestrzeliwania obiektów latających, które wlecą na terytorium Polski, choć w czasie pokoju nadal wymagana jest identyfikacja wzrokowa. Cezary Tomczyk powiedział, że piloci nie potrzebują już bieżącej zgody dowódcy operacyjnego, gdy wrogi obiekt przekroczy granicę. To skraca łańcuch dowodzenia, ale też zmniejsza margines błędu na zatłoczonym niebie. Wschodnia granica NATO nie jest już tylko linią na mapie; staje się decyzją podejmowaną na żywo, w kilka sekund.

Ostateczne wyniki w Szwecji dały centrolewicowej opozycji 176 mandatów w 349-osobowym Riksdagu, o trzy więcej niż dotychczasowemu blokowi prawicy. Socjaldemokraci Magdaleny Andersson pozostali największą partią z wynikiem 28% i 99 mandatami, Moderaci Ulfa Kristerssona zdobyli 70, a Szwedzcy Demokraci spadli do 62. Różnica między blokami wyniosła zaledwie 50 359 głosów przy niemal 6,7 mln ważnych kart, niewielka przewaga, od której zależy zmiana rządu.

Ulf Kristersson uznał porażkę i złożył dymisję na ręce przewodniczącego Riksdagu Andreasa Norlena, otwierając drogę do rozmów koalicyjnych. Prawica zapłaciła w tym wyniku za cztery lata współpracy ze skrajną prawicą, a weteran Szwedzkich Demokratów Richard Jomshof przyznał, że spadek był większy, niż oczekiwano. Widać też było nietypową mobilizację: firma badawcza Vera Policy ustaliła, że centrolewica zyskała 73 000 głosów w okręgach o dużym odsetku imigrantów, gdzie frekwencja wzrosła o około trzy punkty procentowe.

Magdalena Andersson wciąż ma trudne zadanie. Jej prawdopodobni partnerzy to Zieloni, Partia Lewicy i Partia Centrum, lecz Centrum sprzeciwia się ministrom z Lewicy, a Lewica chce miejsc w rządzie. Doniesienia o antysemickich wypowiedziach członków Partii Lewicy dokładają kolejny kłopot. Jej trzecia kadencja zaczyna się nie od szerokiego mandatu, lecz od wynegocjowanej karteczki z pozwoleniem.

Naukowcy z World Weather Attribution stwierdzili, że ocieplenie wywołane przez człowieka stworzyło warunki do śmiertelnego obrywu na Langtang Lirung, szczycie o wysokości 7000 metrów na granicy Nepalu i Chin. 26 sierpnia ze ściany skalnej i lodowca oderwało się około dwóch kilometrów kwadratowych materiału, a woda, lód i rumowisko runęły doliną rzeki Bhote Koshi. Zespół ustalił, że w sierpniu temperatury w Himalajach były o około 5°C wyższe od normy, a za 1,5°C tego nadmiaru odpowiadała zmiana klimatu.

Bilans jest porażający. Nepal potwierdził ponad 1400 ofiar śmiertelnych, a 6150 osób wciąż uznaje się za zaginione w górskich dystryktach. Chiny zgłosiły 43 ofiary śmiertelne i 519 zaginionych w częściach Tybetu dotkniętych katastrofą. Badacze opisali złożony mechanizm katastrofy: od 2000 r. lodowce traciły około pół metra grubości rocznie, granica zamarzania przesuwała się w górę o około 100 metrów na dekadę w porze monsunowej i pomonsunowej, a trzęsienie ziemi z 2015 r. prawdopodobnie zostawiło spękania w podłożu skalnym.

Katmandu szacuje koszty odbudowy na 4,78 mld dolarów, co dla kraju liczącego 30 mln ludzi i mającego niewielki udział w globalnych emisjach jest kwotą druzgocącą. Premier Balendra Shah zamierza poruszyć sprawę katastrofy na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ jako argument za finansowaniem strat i szkód. Góra nie tylko runęła; wysłała rachunek światu, który zbyt wolno czytał pogodę zapisaną w skałach.