Brief wieczorny, niedziela, 28 czerwca

Cieśnina Ormuz znów stała się najdroższym wąskim przejściem świata. Tankowiec pod banderą Panamy, M/T Kiku, został trafiony przez to, co amerykańscy urzędnicy opisali jako irańskiego jednokierunkowego drona uderzeniowego, gdy przewoził ponad 2 mln baryłek ropy. Atak nastąpił po kolejnym zgłoszonym uderzeniu w statek handlowy u wybrzeży Omanu, a Stany Zjednoczone odpowiedziały atakami na irańskie stanowiska rakietowe, dronowe, radarowe, obrony powietrznej i stawiania min. Iran następnie oświadczył, że uderzył w amerykańskie interesy, podczas gdy Kuwejt i Bahrajn zgłosiły w swojej przestrzeni powietrznej wrogie drony lub pociski.

Abbas Araghtschi, minister spraw zagranicznych Iranu, podczas wizyty w Bagdadzie upierał się, że tylko Teheran powinien zarządzać tym szlakiem wodnym. To stanowisko zderza się z amerykańskim poglądem, że Iran złamał tymczasowe zawieszenie broni, które miało przywrócić bezpieczną żeglugę po miesiącach ataków i blokady. Donald Trump zaostrzył groźbę publicznie, ostrzegając, że Waszyngton może militarnie „dokończyć zadanie”, jeśli Teheran nie przestanie. Język ma znaczenie, ponieważ rynki i marynarki wojenne odczytują go jako ryzyko polityczne, a nie zwykłe przechwałki.

Kongres już próbował mocniej ściągnąć smycz. Rezolucja w sprawie uprawnień wojennych przeszła przez Senat stosunkiem głosów 50 do 48 i przez Izbę Reprezentantów 215 do 208, żądając, by Donald Trump wystąpił o zgodę albo wstrzymał kampanię. Ro Khanna zagroził działaniami sądowymi, a Chuck Schumer oskarżył prezydenta o tworzenie chaosu. Zawieszenie broni ma teraz dwa tykające zegary: jeden w Zatoce, gdzie statki wciąż płyną przez niebezpieczeństwo, i jeden w Waszyngtonie, gdzie prezydencka siła spotyka się z cierpliwością Kongresu.

Katastrofa na wybrzeżu Wenezueli weszła w swoją najposępniejszą fazę, ale ratownicy wciąż znajdowali życie w ruinach. Dwa trzęsienia ziemi o magnitudzie 7,2 i 7,5 uderzyły 24 czerwca, w odstępie zaledwie 39 sekund, pustosząc La Guairę i pobliskie nadmorskie dystrykty. Według władz liczba ofiar śmiertelnych wynosi 1430, ponad 3200 osób zostało rannych, a tysiące rodzin straciły domy. Ekipy ratunkowe wydobyły 11-letniego chłopca, niemowlę, rodzinę uwięzioną z małym dzieckiem oraz kilkoro dorosłych po około trzech dniach spędzonych pod zawalonymi budynkami.

Reakcja międzynarodowa się nasiliła, choć dla wielu dzielnic wciąż nie dość szybko. Delcy Rodríguez powiedziała, że 24 kraje wysłały 521 ton zaopatrzenia, 86 zespołów z psami oraz ponad 2700 osób z ekip poszukiwawczo-ratowniczych lub personelu wsparcia. Hiszpańska wojskowa jednostka ratownicza wydobyła jedną ocalałą osobę z rezydencji Vistamar, a A330 hiszpańskich sił powietrznych wrócił do Madrytu z 96 ewakuowanymi z ośmiu krajów. Portugalska społeczność w Aveiro zaczęła zbiórkę darów po potwierdzeniu, że wśród zabitych byli obywatele Portugalii.

Mieszkańcy oskarżali też państwo, że przybyło późno albo wcale. W częściach Caracas wolontariusze wykorzystywali media społecznościowe, by znaleźć latarki, kilofy, łopaty, leki i żywność, a potem kopali ręcznie tam, gdzie ciężki sprzęt nie mógł dotrzeć. Zawalenie się drogi między Caracas a La Guairą pogorszyło logistykę, a wstrząsy wtórne utrzymywały niestabilność budynków. Katastrofa Wenezueli sprawdza teraz coś więcej niż umiejętności ratownicze; obnaża, ile zdolności poobijane państwo potrafi jeszcze przywołać, gdy beton spada, a obywatele przestają czekać.

Fala upałów w Europie w niektórych miejscach zelżała, ale jej rachunek wciąż rósł. Francuska agencja zdrowia publicznego odnotowała około 1000 nadmiarowych zgonów od 24 czerwca, a urzędnicy ostrzegali, że ta wstępna liczba prawdopodobnie wzrośnie. Osoby powyżej 65. roku życia stanowiły 85% tych zgonów, a liczba zgonów w domach gwałtownie wzrosła, zwłaszcza w okolicach Paryża. Tylko w jeden piątek w miejscach publicznych lub w domach w Paryżu zmarło 109 osób, przy zwykłej średniej dziennej wynoszącej 14. Zakłady pogrzebowe w stolicy się zapełniły, szpitale zgłaszały presję, a gospodarstwa rolne liczyły poważne szkody po temperaturach przekraczających 40°C.

Rekordy padały na całym kontynencie. W Niemczech temperatura w Möckern-Drewitz sięgnęła 41,5°C, w Polsce wstępnie odnotowano 40,5°C w Słubicach, Czechy zgłosiły 41,1°C, Dania zanotowała 37°C, a Sardynia osiągnęła 41°C. Niemcy odnotowały także swoją najcieplejszą noc, gdy w Kubschütz temperatura utrzymała się na poziomie 29,4°C. Co najmniej dziesięć osób utonęło w niemieckich jeziorach i rzekach, gdy ludzie szukali ulgi, a burze, które przyszły po upale, uwięziły setki pasażerów w pociągu bez prądu i klimatyzacji.

Polityka szybko przeszła do niezręcznej części. Francja debatuje nad klimatyzacją, nadzwyczajnymi środkami dla rolnictwa i tym, czy oficjalne ostrzeżenia dotarły do najbardziej narażonych. Włochy objęły 18 miast czerwonym alertem, a organizacje konsumenckie ostrzegały, że koszty chłodzenia, wody i żywności uderzają w gospodarstwa domowe. Upał przestał wyglądać jak pogoda i zaczął zachowywać się jak najsurowszy coroczny audyt infrastruktury publicznej.

Dwie katastrofy lotnicze zamieniły rutynowe loty w narodowe tragedie. W pobliżu Nancy we wschodniej Francji zarejestrowany w Niemczech Pilatus PC-6, przewożący skoczków spadochronowych, rozbił się krótko po starcie z lotniska Nancy-Essey. Zginęło wszystkich 11 osób na pokładzie: pilot, pięciu instruktorów i pięciu kursantów. Świadkowie relacjonowali, że podczas wznoszenia silnik przestał pracować, po czym samolot spadł niemal pionowo i eksplodował w pobliżu domów oraz strefy handlowej. Krewni zgromadzili się, by filmować skoki w tandemie, a zamiast tego oglądali rozgrywającą się katastrofę.

Francuscy śledczy wszczęli dochodzenie techniczne. Prefekt Yves Séguy powiedział, że przyczyną katastrofy była usterka, ale urzędnicy nie ustalili jeszcze, co zawiodło, a pilot przed uderzeniem nie nadał wezwania alarmowego. Wśród ofiar były pielęgniarki pracujące na własny rachunek, które zarezerwowały swój pierwszy skok spadochronowy, częściowo po to, by odreagować po trudnej pracy podczas fali upałów. Zespoły ratunkowe udzielały pomocy straumatyzowanym krewnym na lotnisku.

Arabia Saudyjska potwierdziła następnie kolejny śmiertelny wypadek lotniczy. Śmigłowiec Aramco rozbił się około 6 rano w Ras Tanura, zabijając wszystkich 14 obywateli Arabii Saudyjskiej znajdujących się na pokładzie. Władze poinformowały, że nie znalazły bezpośrednich oznak działania osób trzecich i wszczęły dochodzenie. Do katastrofy doszło dwa dni po tym, jak Aramco wznowiło załadunki ropy w Ras Tanura, jednej z największych instalacji naftowych w regionie, po miesiącach zakłóceń związanych z szerszym konfliktem w Zatoce.

Te dwa wypadki mają różne przyczyny, miejsca i znaczenia strategiczne, ale łączy je jedna lekcja: bezpieczeństwa lotniczego nie ocenia się po normalnych dniach, lecz po tych kilku sekundach, gdy maszyny, wyszkolenie i szczęście spotykają się naraz.

Aleksandar Vučić powiedział zwolennikom w Belgradzie, że w ciągu kilku tygodni poda się do dymisji, po czym szybko doprecyzował, że formalnie jeszcze tego nie zrobił. Prezydent Serbii obiecał pomóc Serbskiej Partii Postępowej wygrać przedterminowe wybory, ale nie podał daty rezygnacji, harmonogramu wyborów ani jasnego planu, kto miałby objąć prezydenturę. Zgodnie z konstytucją wybory muszą odbyć się w ciągu 90 dni od złożenia rezygnacji. Ta luka daje Aleksandarowi Vučiciowi przestrzeń do wyreżyserowania następnego aktu.

Oświadczenie nastąpiło po 18 miesiącach protestów, które rozpoczęły się po zawaleniu się zadaszenia dworca kolejowego w Nowym Sadzie w listopadzie 2024 roku, w wyniku czego zginęło 16 osób. Ruch rozszerzył się z żądań rozliczenia winnych w kierowane przez studentów wyzwanie dotyczące korupcji, presji na media, umów budowlanych i zastraszania przez państwo. Sondaż sprzyjający rządowi daje Serbskiej Partii Postępowej około 47%, a ruchowi studenckiemu około 31%, wystarczająco dużo, by wyjaśnić, dlaczego prezydent mógłby woleć wcześniejsze wybory, zanim opozycja lepiej się zorganizuje.

Przedstawiciele opozycji odczytują ten ruch jako uprzedzenie wydarzeń, nie kapitulację. Analitycy podejrzewają, że Aleksandar Vučić może spróbować wrócić jako premier, stanowisko, które zajmował w latach 2014–2017, wspierając jednocześnie listę partyjną pod szyldem „Zjednoczona Serbia”. Unia Europejska będzie się temu uważnie przyglądać, ponieważ negocjacje akcesyjne Serbii już utknęły z powodu praworządności, wyborów, korupcji i dostosowania się do sankcji wobec Rosji. Jego trzeci akt może rozpocząć się nie pożegnaniem, lecz starannie złożonym listem rezygnacyjnym trzymanym we własnej kieszeni.