Plan Fine Gael szacuje koszt zjednoczenia Irlandii w pierwszym roku na od 3,2 mld do 25 mld euro

Propozycje zawarte w planie

Partia Fine Gael opublikowała swój „Plan na rzecz Zjednoczonej Irlandii” podczas zjazdu (ard fheis) w Cork w sobotę, 7 listopada. Modelowanie kosztów przygotował ekonomista Stephen Kinsella, doradca wicepremiera Simona Harrisa. Dokument przedstawia cztery modele zjednoczonej wyspy: „unitarny”, „federalny”, „zarządzaną integrację” oraz „wysokokosztowy”, porównując każdy z nich do obecnego stanu rzeczy. Modelowanie określa koszt dla budżetu państwa w pierwszym roku na kwotę od około 3,2 mld do 25 mld euro, przy czym Financial Times zaokrągla dolną granicę do 3 mld euro.

Pierwszy rok, najniższy szacunek3,2

Pierwszy rok, najwyższy szacunek25

25. rok, scenariusz najwyższych kosztów41,2

Pierwszy rok, najniższy szacunek

3.2 mld euro

Pierwszy rok, najwyższy szacunek

25 mld euro

25. rok, scenariusz najwyższych kosztów

41.2 mld euro

Dane z tekstu artykułu

Przedział zależy od wybranego modelu, ustaleń dotyczących przejęcia przez rząd brytyjski zobowiązań emerytalnych i odsetek od długu, a także od sposobu harmonizacji płac, emerytur i usług publicznych. Najbardziej niekorzystny scenariusz wysokokosztowy zakłada wydatki rzędu 41,2 mld euro w 25. roku po zjednoczeniu. Kinsella podkreśla, że „nie istnieje jedna stała cena zjednoczenia” i że kluczowe dla szacunków jest porozumienie z Londynem.

Partia proponuje również stanowisko wiceministra ds. relacji północ-południe w ramach dedykowanej jednostki w Departamencie Premiera (Department of An Taoiseach), a także państwowy fundusz majątkowy na pokrycie kosztów transformacji. Powstałoby również niezależne, wspierane przez rząd forum międzypartyjne oparte na ustawie, kierowane przez niezależnego przewodniczącego, działające przez pięć lat z możliwością przedłużenia o dwa lata.

Wzrost gospodarczy a koszty transformacji

Analiza Kinselli traktuje wzrost gospodarczy jako czynnik decydujący. Roczny wzrost w Irlandii Północnej od początku XXI wieku wynosił średnio około 1,3%. W modelu zarządzanej integracji, gdzie płace w sektorze publicznym i zabezpieczenia społeczne są stopniowo wyrównywane, wydatki na infrastrukturę rosną, a niektóre usługi publiczne działają równolegle podczas łączenia instytucji, region potrzebowałby rocznego wzrostu na poziomie około 3% do 4,7%, aby sfinansować pożyczki na transformację w ciągu 25 lat. Ekonomista argumentuje, że przy wzroście 2% rocznie żaden z modeli nie pozwala na spłatę zadłużenia w tym terminie.

„Plan zjednoczenia musi zacząć się jako plan szybszego wzrostu gospodarczego w Irlandii Północnej.”

Wskazuje on na gospodarkę ściekową, sieć elektroenergetyczną i transport, a także na umiejętności, produktywność lokalnych firm oraz badania i rozwój. Rząd Irlandii Północnej ma ambicje w tych obszarach, ale brakowało mu funduszy lub woli politycznej, by poczynić znaczące postępy. Kinsella odnosi się również do zjednoczenia Niemiec, zauważając, że konwergencja przyspieszyła po 2011 roku, przebiegała najszybciej w latach 2012–2019, została wstrzymana przez pandemię Covid i od tego czasu zwolniła, zwłaszcza poza Berlinem.

Reakcja polityczna

Emer Currie, członkini parlamentu (TD), która opracowała dokument, odrzuciła sugestię, że koszty mogą zablokować poparcie społeczne. Argumentowała, że ludzie są gotowi sfinansować zjednoczenie.

„Uważam, że ludzie są gotowi zapłacić cenę za zjednoczoną wyspę.”

Simon Harris, który pełni również funkcję wicepremiera i ministra finansów, powiedział w sobotę wieczorem na konferencji w Cork, że dokument jest początkiem rozmowy, a nie jej końcem. Kilka dni wcześniej premier Micheál Martin ogłosił Inicjatywę Badań nad Przyszłością (Future Studies Initiative), która ma zbadać trzy scenariusze: zjednoczoną Irlandię rządzoną z Dublina, państwo federalne z instytucjami Irlandii Północnej pozostającymi w Belfaście oraz status quo. Inicjatywa nie wskaże preferowanego rozwiązania.

Minister spraw zagranicznych Helen McEntee powiedziała, że Fine Gael nie planuje wystawiać kandydatów w Irlandii Północnej, ale chce realnych rozmów o tym, jak mogłaby wyglądać zjednoczona Irlandia. Liderka Sinn Féin, Mary Lou McDonald, z zadowoleniem przyjęła plan i wezwała Harrisa do zaangażowania partii opozycyjnych, partii z Północy, społeczeństwa obywatelskiego oraz diaspory.

„Przyszłość Irlandii jest zbyt ważna, by ograniczały ją różnice partyjne.”

Szerszy sprawdzian dla Fine Gael

Redakcja The Irish Times postrzega ten plan jako część szerszego problemu tożsamościowego. Poparcie dla Fine Gael spadło o połowę od 2011 roku, a osobista popularność Harrisa maleje. Partia dąży do odnowy pod hasłami „stabilności i reform”. W telewizyjnym przemówieniu Harris wezwał do wprowadzenia kar dla osób, które traktują zasiłek jako sposób na życie. Sondaż opublikowany w weekend wykazał, że poparcie dla Demokratycznej Partii Unionistycznej (DUP) wynosi 14%, co jest najniższym wynikiem od pięciu lat, w związku z kontrowersjami wokół planowanego marszu Orange Order. Partia ta pozostaje największym ugrupowaniem pro-brytyjskim w Irlandii Północnej.