Taoiseach powoła organ badający opcje zjednoczenia Irlandii. Sinn Féin i SDLP z zadowoleniem przyjmują plan

Nowy organ do badania opcji

Taoiseach Micheál Martin planuje powołanie rządowego organu, który zajmie się badaniem i przygotowaniem analiz dotyczących przyszłości konstytucyjnej wyspy Irlandii, w tym zjednoczenia. Pomysł ten przedstawił po raz pierwszy w przemówieniu w Dublinie w środę wieczorem, 28 października, a następnie doprecyzował w wywiadzie dla „The Irish Times” opublikowanym w piątek, 30 października. Organ prawdopodobnie będzie działał pod auspicjami Departamentu Taoiseacha i będzie korzystał z wiedzy ekspertów akademickich oraz sekretariatu służby cywilnej. Martin zapowiedział, że przedstawi propozycje rządowi przed końcem roku, a pierwsze kroki zostaną podjęte w nadchodzących miesiącach.

Trzy scenariusze i program badań

Organ przetestuje trzy podstawowe scenariusze: unitarną 32-hrabstwową zjednoczoną Irlandię, utrzymanie więzi między Irlandią Północną a Wielką Brytanią oraz zjednoczoną Irlandię, w której Irlandia Północna zachowuje autonomię. W tym ostatnim przypadku Irlandia Północna utrzymałaby własny parlament, rząd, służbę cywilną, usługi publiczne i policję, podczas gdy ostateczna suwerenność spoczywałaby w Dublinie, a nie w Westminsterze. Naukowcy zbadają każdą z opcji w kilku obszarach, m.in. zmian prawnych i konstytucyjnych, zdrowia i edukacji, kosztów zjednoczenia dla gospodarki, bezpieczeństwa i obronności oraz flag i symboli. Martin podkreślił, że praca musi być neutralna, a nie nastawiona na wspieranie argumentów jednej ze stron.

„Potrzebne jest podejście eksperckie, aby było ono bezstronne.”

Sprzeciw Martina wobec nacisków na referendum graniczne

Martin stwierdził, że naciski na przeprowadzenie referendum granicznego po Brexicie budzą jego niepokój, ponieważ są stronnicze i jednostronne. Zgodnie z Porozumieniem Wielkopiątkowym z 1998 roku, rząd brytyjski jest zobowiązany do zwołania referendum w sprawie zjednoczenia Irlandii, jeśli wydaje się prawdopodobne, że większość wyborców w Irlandii Północnej by je poparła. Argumentował, że takie podejście przedstawia zjednoczenie jako łatwe i nieuniknione oraz ukazuje głosowanie za zjednoczeniem jako zwycięstwo nacjonalizmu. Sondaże opinii publicznej wciąż konsekwentnie wskazują na większość opowiadającą się za pozostaniem w Zjednoczonym Królestwie, choć różnica ta zmniejszyła się od czasu, gdy Wielka Brytania zagłosowała za opuszczeniem Unii Europejskiej dekadę temu. Ma nadzieję, że unioniści zaangażują się w debatę, wychodząc z założenia, że mogą przedstawić argumenty za utrzymaniem unii.

Reakcje Sinn Féin i SDLP

Sinn Féin i SDLP z zadowoleniem przyjęły plan utworzenia organu, który zajmie się tym, co nazwały twardymi dowodami dotyczącymi różnych ram konstytucyjnych. Liderka Sinn Féin, Mary Lou McDonald, powiedziała, że z zadowoleniem przyjmuje zamiar Taoiseacha dotyczący przedłożenia memorandum rządowi, nazywając to ważnym i pożądanym krokiem. Argumentowała, że przygotowania do zjednoczenia muszą przebiegać szybko oraz być poparte zasobami i jasnym harmonogramem.

„Przygotowania do zjednoczenia Irlandii muszą teraz postępować pilnie, przy wsparciu konkretnych działań, jasnego harmonogramu i niezbędnych zasobów.”

McDonald dodała również, że opinia publiczna potrzebuje odpowiedzi w kwestiach opieki zdrowotnej, edukacji, miejsc pracy, emerytur i usług publicznych, oraz że chce, aby osoby o poglądach unionistycznych pomogły kształtować nową Irlandię.

Harmonogram i dalsze kroki

Oczekuje się, że Fine Gael, koalicjant rządu Martina, opublikuje to, co określił mianem planu dla zjednoczonej wyspy, podczas swojej dorocznej konferencji w tygodniu rozpoczynającym się 2 listopada 2026 roku. Martin zapowiedział, że pierwsze kroki dotyczące nowego organu zostaną podjęte w najbliższych miesiącach, a memorandum trafi do rządu przed Bożym Narodzeniem. Propozycja ta jest kolejnym ruchem partii rządowych na południe od granicy, mającym na celu rozważenie, jak mogłaby wyglądać zjednoczona Irlandia. Harmonogram dotychczasowych ogłoszeń przedstawiono poniżej.