Taoiseach Micheál Martin planuje inicjatywę badawczą dotyczącą przyszłości konstytucyjnej Irlandii

Briefing dla Fianna Fáil

We wtorek, 3 listopada 2026 r., Taoiseach Micheál Martin przedstawił swojemu klubowi parlamentarnemu w Dublinie plany nowej inicjatywy dotyczącej przyszłości konstytucyjnej wyspy Irlandii. Propozycja, nazwana Futures Study Initiative, została zawarta w dokumencie programowym, do którego dotarł BBC News NI. Plan pojawia się w momencie, gdy koalicyjna partia Fine Gael przygotowuje się do zaprezentowania własnego planu zjednoczenia Irlandii podczas swojego ard fheis (dorocznego zjazdu partii) w Cork. Lider Fine Gael i wicepremier Simon Harris zapowiedział wcześniej w tym roku, że dokument zostanie opublikowany w listopadzie. Partie opozycyjne również wywierały nacisk na rząd, aby przygotował się do debaty na temat zjednoczonej Irlandii.

Trzy scenariusze i sześć obszarów

Inicjatywa nie będzie rekomendować jednego konkretnego rozwiązania. Zamiast tego zbada skutki i wymogi trzech głównych scenariuszy. Pierwszy zakłada powstanie jednolitej republiki zarządzanej głównie z Dublina, w pełni funkcjonującej w ciągu maksymalnie pięciu lat od referendum zjednoczeniowego, która utrzyma gwarancje dla mniejszości i tożsamości zawarte w Porozumieniu Wielkopiątkowym, ale bez jego zapisów o rządzie zdecentralizowanym. Drugi to państwo ogólnowyspowe z rządem zdecentralizowanym w Irlandii Północnej, podobne do rozwiązań z pierwszego filaru Porozumienia Wielkopiątkowego, wraz z innymi kluczowymi elementami współpracy międzyrządowej. Trzeci scenariusz zakłada długoterminową współpracę i wspólny rozwój w ramach Porozumienia Wielkopiątkowego, bez zmian konstytucyjnych.

Grupa zbada sześć obszarów uznanych za krytyczne: zmiany konstytucyjne i prawne, gospodarkę, zdrowie, edukację, bezpieczeństwo oraz symbole i kulturę. Filar konstytucyjny obejmie uprawnienia parlamentarne i inne kompetencje oraz punkty sporne między praktyką w Irlandii Północnej a Republiką Irlandii. Uwzględni również utrzymanie roli Wielkiej Brytanii w odniesieniu do praw mniejszości. Filar gospodarczy obejmie konwergencję fiskalną i ekonomiczną, w tym kwestie podatkowe i wsparcie socjalne, a także zastąpienie funta szterlinga i regulacji brytyjskich.

Struktura, skład i proces

Inicjatywie przewodniczyć będzie przewodniczący oraz co najmniej pięć osób, a ich pracę nadzorować będą eksperci w badanych dziedzinach. W Departamencie Taoiseacha powstanie dedykowany sekretariat, łączący wiedzę służby cywilnej z zewnętrznymi specjalistami. Każda partia polityczna i grupa aktywistów zostanie zaproszona do składania wniosków, a unioniści i lojaliści będą mieli taką samą możliwość wypowiedzi jak nacjonaliści. Martin argumentował, że taki format otworzy drogę do udziału osobom spoza tradycji nacjonalistycznej.

„W ten sposób zapewniona zostanie możliwość udziału w dobrej wierze dla osób spoza tradycji nacjonalistycznej.”

Martin stwierdził również, że poprzednie inicjatywy kończyły się sytuacją, w której jedna strona rozmawiała sama ze sobą, co tylko wzmacniało podziały. Dodał, że znaczna część populacji Irlandii Północnej nadal będzie posiadać tożsamość brytyjską, którą należy szanować. Dokument programowy wskazuje, że inicjatywa nie będzie ingerować w obecne zobowiązania północ-południe oraz Irlandia-Wielka Brytania wynikające z Porozumienia Wielkopiątkowego, ani ich zastępować.

Kolejne kroki

Inicjatywa przygotuje raport dla rządu Irlandii, który zostanie opublikowany. Klub parlamentarny Fianna Fáil ma w najbliższych tygodniach przeprowadzić dedykowane spotkanie w tej sprawie. Oczekuje się, że Fine Gael zaprezentuje swój plan zjednoczenia Irlandii podczas ard fheis w Cork, co doda drugą propozycję partyjną do debaty. Harmonogram tych działań przedstawiono poniżej.