Szwajcarski rząd odrzuca inicjatywę Kompass, która miała zablokować reformę umów z UE

Rząd odrzuca inicjatywę Kompass bez kontrpropozycji

Szwajcarska Rada Federalna zaleciła w czwartek parlamentowi odrzucenie „Kompass-Initiative” (inicjatywy Kompass). Jest to projekt popierany przez miliarderów, który zakłada wymóg podwójnej większości głosów obywateli i kantonów w przypadku umów międzynarodowych zakładających dynamiczne dostosowanie do prawa zagranicznego. Rząd nie przedstawił kontrpropozycji. Minister sprawiedliwości Beat Jans powiedział na konferencji prasowej, że zapisy inicjatywy są sformułowane w sposób tak niejasny, iż stworzyłyby znaczną niepewność prawną.

„Zamiast jasności, tworzy to więcej niepewności i problemów.”

Inicjatywa, zatytułowana oficjalnie „Dla bezpośrednio demokratycznej i konkurencyjnej Szwajcarii, nie dla pasywnego członkostwa w UE”, została uruchomiona w 2024 roku i złożona w Kancelarii Federalnej z ponad 140 000 podpisów. Wspierają ją współzałożyciele Partners Group: Alfred Gantner, Marcel Erni i Urs Wietlisbach, którzy stworzyli ruch „Kompass Europa” sprzeciwiający się umowie ramowej z UE. Autorzy inicjatywy twierdzą, że nowy pakiet umów z UE uczyniłby ze Szwajcarii pasywnego członka Unii i ograniczyłby prawa do bezpośredniego uczestnictwa demokratycznego.

Spór o rodzaj referendum

Istotą sporu jest to, czy nowy pakiet umów szwajcarsko-unijnych, uzgodniony w grudniu 2024 roku i obecnie debatowany w parlamencie, powinien podlegać referendum fakultatywnemu (wymagającemu zwykłej większości głosów) czy obligatoryjnemu (wymagającemu większości głosów obywateli oraz większości z 26 kantonów). Rada Federalna opowiada się za referendum fakultatywnym, zgodnie z praktyką stosowaną przy umowach dwustronnych I i II, co uznała za najbardziej odpowiednie rozwiązanie z demokratycznego punktu widzenia. Rząd zauważył, że obecny system sprawdził się, a większość kantonów i partii popiera podejście oparte na referendum fakultatywnym.

Rząd argumentował również, że wyjątkowe referendum obligatoryjne można uzasadnić, gdy umowa głęboko modyfikuje strukturę szwajcarskich instytucji lub wprowadza fundamentalną zmianę w polityce zagranicznej, jednak nie dotyczy to pakietu umów z UE.

Kontrowersyjne przepisy przejściowe

Szczególnie kontrowersyjny jest przepis przejściowy inicjatywy Kompass. Zakłada on, że jeśli pakiet unijny zostanie zatwierdzony bez większości kantonów, a inicjatywa następnie przejdzie, wcześniejsze głosowanie stałoby się nieważne. Michael Schöll, dyrektor Federalnego Urzędu Sprawiedliwości, opisał ten scenariusz na konferencji prasowej jako polityczną próżnię.

„polityczna próżnia, ponieważ nie jest jasne, co powinno stać się z mandatem konstytucyjnym”

Jans ostrzegł, że zagroziłoby to pewności prawa i wysłało sygnał niepewności za granicę, co zagraża wiarygodności Szwajcarii w polityce zagranicznej oraz jej pozycji gospodarczej. W przypadku umów już obowiązujących, takich jak umowy dwustronne I i II, obowiązuje gwarancja praw nabytych. W przypadku umów dwustronnych III gwarancja ta obowiązywałaby tylko wtedy, gdyby zostały one przyjęte zarówno przez ludność, jak i kantony przed poparciem inicjatywy Kompass.

Wyższy próg i kolejne kroki

Uzyskanie zgody na pakiet unijny stałoby się znacznie trudniejsze w przypadku referendum obligatoryjnego wymagającego większości kantonów, ponieważ mniejsze, bardziej konserwatywne kantony mają tendencję do głosowania przeciwko integracji europejskiej. Według ekspertów politycznych cytowanych w artykułach, do uzyskania większości kantonów potrzebna byłaby większość głosów obywateli na poziomie około 55%.

Rząd sprzeciwił się łączeniu fundamentalnego pytania o rozszerzenie referendum obligatoryjnego z konkretnym przypadkiem umów dwustronnych III. Nazwał obligatoryjne referendum w sprawie umów państwowych filarem szwajcarskiej demokracji, którego nie należy zmieniać ze względu na krótkoterminowe względy polityczne bez pogłębionej debaty. W środę Rada Federalna wyraziła już sprzeciw wobec oddzielnej propozycji komisji, która również wzywała do głosowania większością podwójną.

Inicjatywa trafi pod referendum po zakończeniu procesu zbierania podpisów, choć data nie została jeszcze ustalona. Głosowanie może odbyć się dopiero po referendum w sprawie samego pakietu umów z UE, co może nastąpić najwcześniej w 2027 roku.