Aleksandar Vučić rezygnuje z funkcji prezydenta Serbii, by ubiegać się o urząd premiera

Rezygnacja i sukcesja prezydencka

Aleksandar Vučić ogłosił swoją rezygnację z funkcji prezydenta Serbii w niedzielny wieczór podczas wystąpienia przed zwolennikami zgromadzonymi pod pałacem prezydenckim w Belgradzie. Decyzja ta kończy jego drugą pięcioletnią kadencję siedem miesięcy przed terminem, otwierając mu drogę prawną do ubiegania się o urząd premiera. Vučić przemówił do setek zwolenników z flagami, zanim formalnie złożył urząd. Zgodnie z serbską konstytucją, ustępująca przewodnicząca parlamentu Ana Brnabić przejmuje obowiązki tymczasowego prezydenta od poniedziałkowego poranka. Konstytucja wymaga, aby proces wyboru nowego prezydenta zakończył się w ciągu 90 dni, przy czym oficjalna kampania wyborcza musi trwać od 30 do 60 dni. Vučić potwierdził, że pierwsza tura wyborów prezydenckich odbędzie się przed końcem grudnia.

„Wiernie służyłem wam i mojej ojczyźnie, Serbii, i jestem dumny z tego, co razem osiągnęliśmy.”

Powrót do władzy wykonawczej

56-letni lider polityczny stanie na czele listy wyborczej rządzącej Serbskiej Partii Postępowej w przedterminowych wyborach parlamentarnych zaplanowanych na 25 października. Ponieważ Serbia jest republiką parlamentarną, pełnia władzy wykonawczej spoczywa w rękach premiera i rządu, podczas gdy prezydent pełni głównie rolę reprezentacyjną z uprawnieniami w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Vučić pełnił wcześniej funkcję wicepremiera w latach 2012–2014 oraz premiera w latach 2014–2017, zanim objął urząd prezydenta. Choć formalnie zrezygnował z funkcji przewodniczącego partii, nadal kieruje aparatem Serbskiej Partii Postępowej. Uzyskanie większości parlamentarnej w październiku pozwoliłoby Vučiciowi objąć urząd premiera i utrzymać centralną pozycję w rządzie.

Wyzwanie opozycji i korzenie protestów

Październikowe przedterminowe głosowanie jest następstwem trwających niemal dwa lata demonstracji organizowanych przez ruchy studenckie w całym kraju. Protesty społeczne przybrały na sile po listopadzie 2024 r., gdy w Nowym Sadzie zawalił się dach niedawno wyremontowanego dworca kolejowego, w wyniku czego zginęło 16 osób. Incydent ten wywołał żądania rozliczenia władz, walki z korupcją oraz rozpisania wcześniejszych wyborów parlamentarnych. Organizacje praw człowieka krytykują Vučicia i jego administrację za zwiększanie autorytarnej kontroli, a demonstranci zgłaszali przypadki przemocy ze strony policji i arbitralnych zatrzymań, czemu przedstawiciele władz zaprzeczają. W nadchodzącym głosowaniu Serbska Partia Postępowa i jej partnerzy zmierzą się z ruchem studenckim Studenci Wygrywają oraz prozachodnim blokiem opozycyjnym Europejska Serbia. Żaden z sojuszy opozycyjnych nie ogłosił jeszcze swojego kandydata na prezydenta w grudniowych wyborach.

Polityka zagraniczna i reakcja Kremla

Podczas swojej kadencji prezydenckiej Vučić balansował między dążeniami do członkostwa w Unii Europejskiej a partnerstwem gospodarczym z Chinami i importem gazu ziemnego z Rosji. W tym okresie serbskie władze rozwijały również relacje dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem. Kreml oświadczył w poniedziałek, że relacje między Moskwą a Belgradem pozostaną konstruktywne we wszystkich sektorach po rezygnacji prezydenta. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow potwierdził, że prezydent Rosji Władimir Putin rozmawiał telefonicznie z Vučiciem w sobotę, przed złożeniem rezygnacji.

„Relacje między Rosją a Serbią są oczywiście znacznie ważniejsze niż relacje z poszczególnymi osobami; jesteśmy przekonani, że nasze więzi będą nadal rozwijać się w wysoce konstruktywny sposób we wszystkich sektorach.”

Przekazanie obowiązków prezydenckich Brnabić w poniedziałek rano ustanawia tymczasowe przywództwo na czas trwania kampanii przed oboma nadchodzącymi głosowaniami.