Odkryto monumentalną drewnianą konstrukcję sprzed 3000 lat p.n.e., zorientowaną na przesilenie, w pobliżu Stonehenge – „jedno znalezisko na całe życie”

Odkrycie

Para dużych jam po słupach, odkryta podczas prac archeologicznych poprzedzających budowę domów dla Ministerstwa Obrony w Bulford w Wiltshire, okazała się śladem po 5000-letnim drewnianym pomniku celowo zorientowanym względem słońca. Wykopaliska, prowadzone w latach 2015–2017 na 13-hektarowym terenie, ujawniły 48 rytualnych jam bogatych w ceramikę, kości zwierzęce, krzemienne narzędzia i węgiel drzewny, a także dwa charakterystyczne dołki posłupowe wypełnione gruzem kredowym, a nie odpadkami biesiadnymi. Stanowisko leży 5 km (3 mile) od strefy światowego dziedzictwa Stonehenge i jest najwcześniejszą znaną w tym krajobrazie konstrukcją związaną z przesileniem.

„Uderzyło mnie, gdy tylko to zobaczyłem, że [linia] była odchylona o około 50 stopni od kierunku północnego, co było mniej więcej linią wschodu słońca w przesilenie letnie. I wtedy zrobiłem się naprawdę, naprawdę podekscytowany.”

Potwierdzenie ustawienia względem słońca

Phil Harding, który kierował wykopaliskami dla Wessex Archaeology, uświadomił sobie znaczenie znaleziska dopiero podczas późniejszej analizy, gdy narysował ołówkiem i linijką linię między dwiema większymi jamami posłupowymi. Jego interpretację potwierdził następnie Fabio Silva, archeolog zajmujący się badaniem krajobrazu niebieskiego, specjalizujący się w dawnym mapowaniu astronomicznym. Datowanie radiowęglowe umiejscowiło konstrukcję około 2950 r. p.n.e., a Silva wykazał, że dwa drewniane słupy – których wysokość oszacowano na 3-4 metry na podstawie metrowej głębokości jam – były ustawione jak celownik na wschodzące słońce w przesilenie letnie i zachodzące w przesilenie zimowe w tamtym okresie.

„Odkrycie w Bulford ustawienia związanego z przesileniem prawdopodobnie zachęci archeoastronomów do zbadania, czy podobne ustawienia względem słońca występują w jeszcze starszych zabytkach w Wielkiej Brytanii, Irlandii, zachodniej Francji i innych miejscach.”

Prototyp Stonehenge

Najwcześniejsza faza Stonehenge – okrągły wał ziemny o średnicy około 115 metrów – pochodzi z tej samej epoki co stanowisko w Bulford, około 3000 r. p.n.e. Obecnie uważa się, że wczesne Stonehenge mogło mieć podobne drewniane słupy oznaczać przesilenie po przeciwnych stronach ziemnego kręgu, poprzedzające kultowe ustawienie z piaskowca zbudowane pół tysiąclecia później. Oba zabytki zostały celowo zorientowane tak, aby wyznaczać wschód słońca w przesilenie letnie i zachód w przesilenie zimowe, a słupy z Bulford mogą stanowić prototyp tego, co później wykonano z kamienia w Stonehenge.

Krajobraz rytualny i znaleziska

Jamy w Bulford zawierały duże ilości pozostałości biesiadnych, co sugeruje, że w tym miejscu przez stosunkowo krótki okres odbywały się duże zgromadzenia, aby uczcić słońce. Wśród znalezisk, mniejsza jama ustawiona w linii ze słupami zawierała bardzo rzadki, dyskowaty nóż krzemienny, umieszczony celowo – prawdopodobnie jako symboliczne nawiązanie do tarczy słonecznej. Jama ta jest interpretowana jako miejsce obserwacji przesilenia.

„To z pewnością najważniejszy moment w mojej karierze.”

W całej Europie jedynymi innymi precyzyjnie zorientowanymi względem słońca zabytkami o porównywalnym lub starszym wieku są gigantyczny grobowiec w Irlandii i co najmniej dwie świątynie na Malcie. Odkrycie to jest opisywane jako znalezisko na całe życie, które skłoni do ponownych poszukiwań podobnych ustawień w innych miejscach.