Norwegia zajmuje rosyjski statek badawczy na Svalbardzie w związku z roszczeniem Ukrainy na 5 mld dolarów

Zajęcie w porcie Barentsburg

2 września 2026 r. norweska policja weszła na pokład i zajęła rosyjski statek badawczo-pasażerski Professor Molchanov w porcie Barentsburg na archipelagu Svalbard. Norweskie władze przejęły jednostkę w momencie, gdy przygotowywała się do wypłynięcia do Murmańska. Statek przewoził ładunek, zapasy żywności, naukowców oraz pracowników zatrudnionych przez Arktikugol, rosyjskie przedsiębiorstwo państwowe zarządzające infrastrukturą miejską i wydobyciem węgla w osadzie. Władze nie podały natychmiast dokładnej liczby pasażerów na pokładzie. Działanie to nastąpiło po wniosku egzekucyjnym złożonym przez ukraińską państwową firmę energetyczną Naftohaz, która dąży do odzyskania niespłaconych długów od państwa rosyjskiego.

Wyrok arbitrażowy i podstawa prawna

Zatrzymanie statku stanowi egzekucję wyroku wydanego przez trybunał arbitrażowy w Hadze w sprawie mienia skonfiskowanego po aneksji Krymu przez Rosję w 2014 r. Rosyjskie siły przejęły aktywa Naftohazu, w tym morskie platformy wiertnicze, rurociągi oraz infrastrukturę wydobywczą i magazynową gazu. W 2023 r. trybunał nakazał Rosji wypłatę odszkodowania na rzecz Naftohazu, a źródła szacują kwotę wyroku na od 4,2 mld do 5 mld dolarów (około 3,6 mld euro). 31 sierpnia 2026 r. norweski sąd okręgowy uznał wyrok arbitrażu haskiego za wykonalny, wydając nakaz, który doprowadził do zajęcia jednostki.

Prezes Naftohazu Serhij Fedorenko ogłosił na stronie internetowej spółki, że przedsiębiorstwo będzie kontynuować egzekwowanie orzeczenia w jurysdykcjach międzynarodowych.

Będziemy ścigać rosyjskie aktywa na całym świecie, dopóki odszkodowanie przyznane Naftohazowi nie zostanie wypłacone.

Norwescy eksperci prawni potwierdzili, że komercyjne aktywa państwowe nie korzystają z ochrony immunitetu suwerennego. Profesor prawa Ivar Alvik wyjaśnił norweskiemu dziennikowi Aftenposten, że państwowe statki ekspedycyjne i towarowe nie otrzymują immunitetów prawnych zarezerwowanych dla ambasad czy okrętów wojennych.

Jest to zwykła procedura sądowa, więc nie jest to piractwo.

Dyplomatyczny odwet w Moskwie

3 września 2026 r. rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wezwało ambasadora Norwegii w Moskwie, aby złożyć formalny protest przeciwko zajęciu statku. Rosyjscy urzędnicy w Moskwie określili operację mianem terroryzmu państwowego i rażącego piractwa, żądając natychmiastowego zwolnienia jednostki i ogłaszając, że pomoc konsularna została wysłana do załogi i pasażerów. Ambasada Rosji w Norwegii przekazała agencji informacyjnej AFP, że zajęcie stanowi politycznie motywowane naruszenie prawa międzynarodowego i potwierdziła plany podjęcia kroków prawnych przeciwko nakazowi sądowemu.

Traktat spitsbergeński i logistyka dostaw w Arktyce

Spór ma miejsce na Svalbardzie na mocy Traktatu spitsbergeńskiego z 1920 r., międzynarodowego porozumienia, które przyznaje Norwegii suwerenność przy jednoczesnym zachowaniu równych praw gospodarczych i handlowych dla państw sygnatariuszy. Rosja utrzymuje długoletnią osadę w Barentsburgu, gdzie Arktikugol prowadzi aktywną kopalnię węgla, mieszkania pracownicze i zaplecze gastronomiczne. Rosyjscy dyplomaci zauważyli, że Professor Molchanov stanowi jedyne pozostałe połączenie zaopatrzeniowe między kontynentalnym Murmańskiem a rosyjskimi osadami na Svalbardzie, po wprowadzeniu ograniczeń, które Moskwa określiła mianem blokady. Statek pozostaje zatrzymany w porcie Barentsburg do czasu wydania kolejnego orzeczenia przez norweski sąd lub gubernatora Svalbardu.