Państwa członkowskie MTK przegłosowały odwołanie prokuratora Karima Khana w związku z zarzutami o niewłaściwe zachowanie seksualne

## Głosowanie Państwa członkowskie Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) przegłosowały w piątek w siedzibie ONZ w Nowym Jorku odwołanie prokuratora Karima Khana. Według źródeł dyplomatycznych w tajnym głosowaniu za odwołaniem opowiedziały się 82 państwa, 13 było przeciw, a 15 wstrzymało się od głosu spośród 125 członków Trybunału. Artykuł 46 Statutu Rzymskiego wymaga do odwołania prokuratora bezwzględnej większości, czyli 63 głosów. Zgromadzenie Państw-Stron nie ogłosiło wyniku oficjalnie.

To pierwszy raz w 24-letniej historii Trybunału, gdy państwa członkowskie odwołały urzędującego prokuratora. Decyzja obowiązuje ze skutkiem natychmiastowym.

Głosowanie jest następstwem czerwcowego zawieszenia Khana, gdy Prezydium Zgromadzenia Państw-Stron uznało, że dopuścił się on poważnych uchybień, wchodząc w relację seksualną z podwładną.

W kontekście takiej nierównowagi władzy relacja seksualna nigdy nie mogłaby być właściwa.

56-letni Khan wielokrotnie zaprzeczał zarzutom, które zgłosiła młodsza stażem współpracowniczka pracująca jako jego asystentka. Śledztwo ONZ badało również trzy skargi dotyczące działań odwetowych. Khan twierdzi, że sprawa jest odwetem za jego śledztwo wobec izraelskich polityków. Skarżąca odrzuca tę interpretację i powiedziała CNN, że „nie ma mowy o dobrowolności, gdy istnieje taka dysproporcja władzy”.

Sporny tryb

Materiał dowodowy zebrało Biuro Służb Nadzoru Wewnętrznego ONZ (OIOS), które gromadziło dowody, nie formułując własnych ustaleń faktycznych. W marcu niezależny panel trzech sędziów powołany przez Prezydium przeanalizował ten materiał i doszedł do wniosku przeciwnego niż ten, który Prezydium przyjęło później.

Panel jednomyślnie stoi na stanowisku, że ustalenia faktyczne OIOS nie dowodzą uchybienia ani naruszenia obowiązków w świetle właściwych przepisów.

Pełnomocnicy Khana, Tayab Ali i Sareta Ashraph, nazwali decyzję o odwołaniu bezprawną, proceduralnie nierzetelną i niepopartą dowodami. Wskazali, że ich klientowi odmówiono prawa do wypowiedzenia się co do istoty ustalenia o uchybieniu.

Nie znamy żadnego sądu ani trybunału w jakimkolwiek rzetelnym i sprawiedliwym systemie prawnym, który odmawiałby wysłuchania osobie, wobec której ma zapaść najcięższa sankcja zawodowa.

Ponad 160 palestyńskich organizacji oceniło, że procedura została „sprowadzona do politycznego referendum podążającego za interesami narodowymi poszczególnych państw-stron”. Były szef unijnej dyplomacji Josep Borrell stwierdził, że sprawa Khana jest „w oczywisty sposób częścią szerszej ofensywy przeciwko MTK”. Holandia i Francja jeszcze przed sesją zapowiedziały publicznie, że zagłosują za odwołaniem. Khan zapowiedział, że zaskarży decyzję do Trybunału Administracyjnego Międzynarodowej Organizacji Pracy, przed którym pracownicy MTK mogą kwestionować decyzje kadrowe.

Z Edynburga do Hagi

Karim Khan urodził się w Edynburgu w rodzinie pakistańskiego dermatologa i brytyjskiej pielęgniarki. Studiował prawo w Londynie i rozpoczął karierę w brytyjskiej prokuraturze. W latach 1997–2001 pracował jako doradca prawny przy trybunałach ONZ ds. zbrodni wojennych w byłej Jugosławii i Rwandzie. Później występował jako obrońca w sprawach MTK dotyczących Kenii, Sudanu i Libii, reprezentując Williama Ruto, ówczesnego wiceprezydenta Kenii, którego sprawę sędziowie MTK umorzyli w 2016 roku.

Khan po raz pierwszy zwrócił na siebie uwagę świata w 2007 roku jako obrońca byłego prezydenta Liberii Charlesa Taylora, gdy w dniu rozpoczęcia procesu opuścił salę sądową, ogłaszając, że Taylor go zwolnił. Następnie kierował zespołem ONZ badającym zbrodnie Państwa Islamskiego w Iraku, zanim w 2021 roku wygrał konkurs na stanowisko prokuratora MTK jako kandydat spoza struktur, wspierany przez intensywny lobbing polityczny Wielkiej Brytanii i państw afrykańskich.

Jako prokurator Khan uczynił priorytetem ściganie przestępstw seksualnych i obronę praw dzieci. Jako członek wspólnoty muzułmańskiej Ahmadiyya często podkreślał w wystąpieniach, że dąży do równego stosowania prawa w każdej sytuacji.

Nakazy aresztowania w sprawie Gazy i presja polityczna

W maju 2024 roku Khan ogłosił, że ubiega się o nakazy aresztowania dla premiera Izraela Benjamina Netanjahu i ówczesnego ministra obrony Joawa Galanta, a także trzech liderów Hamasu. „Nikt nie może działać bezkarnie” – stwierdził Khan w oświadczeniu wideo. Nakazy, które zostały później wydane, oskarżały te osoby o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości w konflikcie w Strefie Gazy. Ten krok postawił MTK w bezpośredniej konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi, których administracja objęła następnie sankcjami przedstawicieli Trybunału, w tym samego Khana.

Odwołanie Khana nie zmienia statusu prawnego tych spraw. Wszystkie aktywne nakazy MTK pozostają w mocy, a wycofać je mogą wyłącznie sędziowie Trybunału.

Co dalej

Odwołanie uruchamia wybór nowego prokuratora, choć głosowania nie oczekuje się przed przyszłym rokiem. Do tego czasu biuro prokuratora pozostaje w rękach zastępców Khana, wśród nich Mame Mandiaye Nianga, który prowadzi sprawę byłego prezydenta Filipin Rodrigo Duterte i sam jest objęty amerykańskimi sankcjami.

Wynik 82 do 13 wskazuje na szeroką zgodę państw członkowskich co do samego rozstrzygnięcia. Trzynaście głosów przeciw i 15 wstrzymujących się pokazuje spór o to, czy tryb, który do niego doprowadził, był rzetelny.