Brief poranny, sobota, 21 listopada

Tekst i syntetyczny głos wygenerowane przez AI. Jak powstaje ten tekst

Wydanie z archiwum. Najnowsze wydanie

Wydanie poranne

Zdjęcie satelitarne: NASA

1Konflikty

Polska bada upadek rosyjskiej rakiety po alarmie NATO

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Do reakcji dołączyły szwedzkie Gripeny, a liderzy UE i NATO potępili naruszenie polskiej przestrzeni.

Szwedzkie myśliwce JAS Gripen dołączyły do polskich F-16, samolotów wczesnego ostrzegania i holenderskiego samolotu-cysterny podczas kilkugodzinnej nocnej operacji ochrony przestrzeni powietrznej NATO. Wojsko Polskie wszczęło dochodzenie po tym, jak nad ranem 20 listopada w przestrzeń powietrzną kraju wleciał niezidentyfikowany obiekt. Minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz powiedział, że później na terytorium Polski znaleziono pocisk manewrujący Ch-101. Warszawa bada też dwa inne miejsca, które wiąże z Rosją. Według jednej z relacji pocisk spadł na pole w Nowym Lipowcu w województwie lubelskim, gdzie spadły także inny niezidentyfikowany pocisk i dron.

2800

żołnierzy biorących udział w ćwiczeniu Koalicji Chętnych w Polsce

Źródło: Ziare.com

Alarm z Polski szybko dotarł do Brukseli. Mark Rutte rozmawiał z Donaldem Tuskiem i potępił to, co nazwał niebezpiecznym incydentem związanym z wojną Rosji przeciwko Ukrainie. Antonio Costa powiedział, że Rosja oddala się od rozmów pokojowych i nasila groźby wobec państw członkowskich UE. Ursula von der Leyen zapowiedziała, że UE będzie dalej wzmacniać gotowość obronną. Niemieckie MSZ określiło ten epizod jako element trwającej serii prowokacji, a premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham nazwał naruszenie przestrzeni powietrznej niedopuszczalnym po szczycie UE i Wielkiej Brytanii, na którym omawiano także współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa.

Miejsce zdarzenia wzmacnia polityczny wymiar sprawy. Pocisk spadł około 100 kilometrów od miejsca ćwiczeń Koalicji Chętnych, której żołnierze przygotowywali się do ewentualnego rozmieszczenia w Ukrainie po wojnie. Wojskowe dochodzenie w Polsce jest w toku.

Dalej: Polskie śledztwo wojskowe w sprawie naruszeń przestrzeni powietrznej pozostaje otwarte.

Na podstawie relacji: Ziare.com, europa press, ANSA.it, Adnkronos

2Biznes

Obawy o AI kasują 370 mld euro z europejskich rynków

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Wyprzedaż przeszła z Anthropic na indeksy Azji i Europy i skasowała 370 mld euro w Europie.

Wyprzedaż, która zaczęła się od wątpliwości wokół wycen AI, przeniosła się z Wall Street do Azji i Europy. Tokijski Nikkei 225 zakończył sesję spadkiem o 5,06%, a seulski Kospi stracił 5,21%, bo mocno traciły Samsung, SK Hynix, SoftBank i Kioxia. W Europie ANSA oszacowała, że rynki straciły podczas jednej sesji 370 mld euro. Frankfurt spadł o 2,6%, Paryż o 1,89%, Londyn o 1,02%, a Mediolan o 2,48%. Najmocniej ciążyły półprzewodniki i banki.

Dzienny spadek wybranych indeksówdzienna zmiana w %
  • Nikkei 225-5,06
  • Kospi-5,21
  • Frankfurt-2,6
  • Paryż-1,89
  • Londyn-1,02
  • Mediolan-2,48
  • Ibex 35-1,63

Debiut Anthropic na Nasdaq stał się symbolem nerwowości. 19 listopada akcje wzrosły o ponad 17% i zakończyły notowania na poziomie 97,17 dol., powyżej ceny emisyjnej 83 dol. Następnego dnia spadły o ponad 11%, choć utrzymały się powyżej ceny oferty. Inwestorzy pytali, czy startup udźwignie wycenę i jak daleko mogą sięgnąć regulacje sektora. Nvidia, mimo rekordowych wyników w tym tygodniu, straciła w pięć dni 15%, a były prezes spółki Jensen Huang zrezygnował po osobistych skandalach, według tych samych doniesień.

Pogrom wpisał się w szerszy kontekst stóp procentowych i ryzyka. Analitycy oczekują, że Rezerwa Federalna podniesie w grudniu stopy o ćwierć punktu, i nie wykluczają kolejnej podwyżki w styczniu, bo inflacja nadal rośnie. Złoto spadło o 3,98%, do 3586,90 dol. za uncję, a gaz ziemny podrożał o 4,59%, do 88,34 euro za MWh.

Na podstawie relacji: Financial Times News, ANSA.it, europa press

3Konflikty

MTS stwierdza ludobójstwo Mjanmy na Rohingjach

Ciąg dalszy z wczorajszego wieczoru. Nowe: Mjanma odrzuciła wyrok, Chiny go skrytykowały, a Gambia zażądała wykonania.

Mjanma i Chiny odrzuciły orzeczenie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, który stosunkiem głosów 9:6 uznał, że Mjanma dopuściła się ludobójstwa Rohingjów. Skargę wniosła w 2019 roku Gambia. Dotyczyła ona operacji "oczyszczania" w stanie Rakhajn w latach 2016 i 2017. Sędziowie ustalili, że żołnierze dokonywali masowych egzekucji mężczyzn i chłopców, na szeroką skalę gwałcili kobiety z mniejszości Rohingja i stosowali wobec nich przemoc seksualną oraz palili lub równali z ziemią setki wsi. W osiemdziesięcioletniej historii trybunału po raz pierwszy uznano, że państwo popełniło ludobójstwo.

9

sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, którzy uznali ludobójstwo Mjanmy

Źródła: The Telegraph, eldiario.es, Neue Zürcher Zeitung

Trybunał nakazał Mjanmie zapobiegać powtórzeniu się zbrodni, zmienić prawo tak, by chroniło Rohingjów, oraz wypłacić zadośćuczynienie lub odszkodowanie tam, gdzie szkód nie da się naprawić. Orzekł też, że Rohingjom wysiedlonym w wyniku bezprawnych działań Mjanmy trzeba umożliwić bezpieczny powrót z poszanowaniem godności. Lucky Karim, Rohingjka i aktywistka, która uciekła ze stanu Rakhajn w wieku 14 lat, wysłuchała wyroku w Hadze. Powiedziała, że ten dzień ma dla niej osobiste znaczenie.

„Minęło prawie dziesięć lat, zanim świat w końcu usłyszał nasz głos.”

Lucky Karim

Rzeczniczka rządu Mjanmy Khaing Khaing Soe nazwała wyrok niesprawiedliwym i zwróciła uwagę, że nie zapadł jednogłośnie. Chiny, sojusznik wojskowych władz Mjanmy, oceniły, że takie orzeczenia nie sprzyjają rozstrzyganiu sporów. Biuro prezydenta Gambii Adamy Barrowa z uznaniem przyjęło wyrok. Uznało go za ostateczny i wiążący oraz wezwało Mjanmę do pełnego i niezwłocznego wykonania. Wysokość odszkodowań zostanie ustalona później.

Dalej: Trybunał później ustali kwoty odszkodowań.

Na podstawie relacji: The Telegraph, eldiario.es, Neue Zürcher Zeitung, ANSA.it, europa press, Adnkronos

4Dyplomacja

Waszyngton naciska na Kijów w sprawie pokoju w styczniu

Nowe

Administracja Donalda Trumpa chce, by Ukraina i Rosja zawarły porozumienie pokojowe do początku stycznia, zanim Demokraci przejmą kontrolę nad obiema izbami Kongresu. „Financial Times” powołał się na cztery osoby znające przebieg rozmów. Ukraińskie źródła obawiają się, że taki harmonogram może skłonić Kijów do ustępstw wobec Moskwy. Steve Witkoff i Jared Kushner wznowili rozmowy z przedstawicielami Ukrainy i Rosji w Abu Zabi na początku listopada, po ośmiomiesięcznej przerwie. Następnie spotkali się z urzędnikami w Moskwie, Dublinie i Berlinie w dniach przed 20 listopada.

Spór o treść jest trudniejszy niż ustalenie kalendarza. Kijów obawia się, że ograniczenia w satelitarnym systemie łączności Starshield i opóźnienia w dostawach pocisków przechwytujących Patriot mogą osłabić jego pozycję negocjacyjną. „The Wall Street Journal” podał, że Kushner wrócił do propozycji, zgodnie z którą Ukraina weszłaby do NATO w zamian za oddanie Rosji terytorium. Donald Trump wcześniej wykluczał ten pomysł z powodu sprzeciwu Moskwy. Moskwa wciąż domaga się terytoriów w Donbasie i gwarancji bezpieczeństwa, a urzędnicy z Ukrainy i Europy obawiają się, że Rosja może nie mieć powodu do pośpiechu.

Władimir Putin uchylił też drzwi do osobnych rozmów z rządami europejskimi. Po spotkaniach w Shenzhen z Donaldem Trumpem i Xi Jinpingiem powiedział, że Moskwa zaprosiła do siebie przedstawicieli Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec. Siergiej Riabkow powiedział, że Rosja wciąż czeka na odpowiedź. Pałac Elizejski oświadczył, że Europejczycy najpierw potrzebują wspólnego stanowiska ze Stanami Zjednoczonymi oraz uznania ich znaczenia w kolejnych rozmowach.

Dalej: Waszyngton chce porozumienia do początku stycznia 2027, zanim zacznie pracę nowy Kongres.

Na podstawie relacji: Ειδήσεις - νέα - Το Βήμα Online, NewsIT, Deutsche Welle, rmf24.pl, newsORF.at, NEWS 24/7

5Klimat

Cop31 przeciąga się, spór o paliwa kopalne blokuje tekst

Nowe

Cop31 w Antalyi przeciągnął się poza planowany piątkowy termin zakończenia, bo negocjatorzy nie uzgodnili kluczowych dokumentów. Członek włoskiej delegacji powiedział, że piątkowa sesja plenarna zajmie się tylko mniej istotnymi dokumentami proceduralnymi. Decyzja ramowa oraz dokumenty o redukcji emisji, adaptacji, finansowaniu i sprawiedliwej transformacji nadal są negocjowane. Trzeci projekt decyzji ramowej, oczekiwany 20 listopada, nie pojawił się, a niemal 200 państw tkwiło w impasie wokół zobowiązań w dużej mierze dobrowolnych.

Organizacje społeczne ostro skrytykowały drugi projekt, bo zabrakło w nim wprost zapisanego odejścia od paliw kopalnych. Marica Di Pierri z A Sud powiedziała, że tekst wykreśla paliwa kopalne z opisu przyczyn kryzysu i nie przynosi postępu w sprawie finansowania klimatycznego ani sprawiedliwej transformacji. WWF Italia ocenił, że projekt zawiera kilka pozytywnych sygnałów, ale pomija zobowiązanie z COP28 w Dubaju dotyczące odejścia od paliw kopalnych.

„Ten projekt jest nie do przyjęcia. Wymazuje strukturalne przyczyny kryzysu, paliwa kopalne.”

Marica Di Pierri

Panama zwiększyła ryzyko formalnej blokady, gdy poinformowała prezydencje, że nie poprze żadnego konsensusu, który nie spełni jej warunków. Na liście ośmiu żądań są decyzje oparte na najlepszej dostępnej nauce, uznanie, że cel 1,5°C nie jest realizowany, oraz ograniczenie światowej produkcji ropy do obecnych poziomów. Afrykańska Grupa Negocjatorów wezwała kraje rozwinięte do dotrzymania obietnic dotyczących finansowania adaptacji. Wskazała na finansowanie adaptacji ze środków publicznych w wysokości od 28,2 mld dol. do 31,7 mld dol. w 2024 roku, podczas gdy potrzeby szacuje się na około 305 mld dol. rocznie do 2035 roku.

Dalej: Termin zamknięcia przesunięto co najmniej na sobotę 21 listopada.

Na podstawie relacji: Il Sole 24 ORE, LaVanguardia, eldiario.es, ANSA.it, europa press

6Dyplomacja

Dania wydala rosyjskiego attaché za spisek przeciw Kyivstonerowi

Nowe

Denmark expelled Russia's defence attaché after police and prosecutors described a foiled assassination attempt against Kyivstoner, a rapper with US and Ukrainian citizenship. Prosecutors say three men were driving toward his 25 September concert in Charlottenlund with two loaded pistols and two knives when officers stopped them at about 9.55pm, five minutes before the show was due to begin. One suspect had bought a ticket, a fourth was arrested later, and the concert was cancelled.

PET chief Rasmus Kieffer-Kristensen said the Danish security service had reached a clear view of who planned the attack. Two men have now been charged with assisting a foreign intelligence service and attempted murder, and both deny wrongdoing. The Lyngby court renewed their pretrial detention on Friday in a hearing held partly behind closed doors. PET links the two charged men to Loyal to Familia, a criminal group outlawed in 2021.

„It is our clear assessment that the assassination attempt was planned by the Russian intelligence services”

Rasmus Kieffer-Kristensen

Foreign Minister Lars Løkke Rasmussen summoned the Russian ambassador and gave the defence attaché seven days to leave. Copenhagen also wants to stop issuing non-essential Schengen visas to Russians, and says a European process to tighten entry rules has begun. Moscow had not immediately responded to a request for comment, and has previously rejected blame for plots and hybrid attacks attributed to it by European governments.

Dalej: Rosyjski attaché obrony ma siedem dni na opuszczenie Danii.

Na podstawie relacji: CNN, ČT24 - Nejdůvěryhodnější zpravodajský web v ČR - Česká televize, stern.de, Mediafax.ro, La Razón, Deutsche Welle

Co przed nami

Z tego wydania

  • 1

    Polskie śledztwo wojskowe w sprawie naruszeń przestrzeni powietrznej pozostaje otwarte.

  • 3

    Trybunał później ustali kwoty odszkodowań.

  • 4

    Waszyngton chce porozumienia do początku stycznia 2027, zanim zacznie pracę nowy Kongres.

  • 5

    Termin zamknięcia przesunięto co najmniej na sobotę 21 listopada.

  • 6

    Rosyjski attaché obrony ma siedem dni na opuszczenie Danii.

Wszystkie daty

To całe wydanie.

Wszystkie wydania

Pollar czytają wszyscy za darmo. Płacą za to członkowie.

Członkowie płacą za serwery w Niemczech i za modele AI, które porządkują, streszczają i tłumaczą materiały europejskich redakcji.

Dołącz

Jak powstaje Brief