Brief wieczorny, piątek, 20 listopada

Tekst i syntetyczny głos wygenerowane przez AI. Jak powstaje ten tekst

Wydanie z archiwum. Najnowsze wydanie

Wydanie wieczorne

Zdjęcie satelitarne: NASA

1Konflikty

Rosja uderza w Kijów po zapowiedzi odwetu Putina

Nowe

Rosja w nocy zaatakowała rakietami i dronami Kijów oraz inne regiony Ukrainy, zmuszając część mieszkańców do schronienia się w stacjach metra i zakłócając działanie podstawowych usług miejskich. Premier Ukrainy Serhij Korecki podał bilans: sześć ofiar śmiertelnych i 15 rannych w Kijowie oraz osiem ofiar śmiertelnych i 28 rannych w całym kraju. Zaatakowano Kijów i dziewięć regionów, w tym Charków, Odessę, Lwów i Sumy. Według doniesień trzy osoby, które zginęły w stolicy, były pracownikami wodociągów.

Mer Witalij Kliczko powiedział, że rakiety uszkodziły mosty Podilski, Darnycki i Południowy, łączące oba brzegi Dniepru. Władze zamknęły lub ograniczyły ruch, a Kliczko poprosił mieszkańców, by unikali korzystania z prywatnych samochodów, i wezwał firmy do zorganizowania pracy zdalnej. DTEK podał, że pięć dzielnic Kijowa straciło prąd. Informowano też o przerwach w ogrzewaniu, dostawach energii elektrycznej i wody w Peczersku. Pociski spadły w pobliżu ambasad Holandii i Austrii i uszkodziły obie placówki, a Jean-Noël Barrot z Francji zażądał posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Dzień wcześniej, w Chinach, Władimir Putin zapowiedział odwet po trzech atakach powietrznych na Most Kerczeński.

„Odpowiemy na te ataki i chcę, żeby dla wszystkich było to jasne.”

Władimir Putin

Rosyjskie Ministerstwo Obrony podało, że użyło precyzyjnej broni odpalanej z lądu, morza i powietrza oraz dronów do uderzeń w ukraińskie przedsiębiorstwa wojskowo-przemysłowe i terminale magazynowe. Polska poinformowała, że podczas tego samego nocnego ataku na zachodnią Ukrainę na jej terytorium spadły dwa pociski i rosyjski dron wojskowy. Czasowo zamknęła lotniska w Rzeszowie i Lublinie oraz poderwała polskie, szwedzkie i inne samoloty NATO.

Dalej: Francja zażądała posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie ataków.

Na podstawie relacji: rts.ch, stern.de, BFMTV, ANSA.it, europa press, AP NEWS

2Dyplomacja

UE i Wielka Brytania przypieczętowują reset brexitu w Brukseli

Nowe

Andy Burnham, António Costa i Ursula von der Leyen przyjęli w Brukseli 18-stronicową deklarację UE i Wielkiej Brytanii, podczas drugiego szczytu od brexitu. Londyn nazwał ją resetem, choć urzędnicy UE ostrzegali, że praktyczne korzyści dla firm i obywateli pojawią się dopiero po latach, a większość uzgodnień zacznie działać w 2028 r. Costa powiedział, że UE szanuje decyzję Wielkiej Brytanii o wyjściu, ale podkreślił, że cztery swobody jednolitego rynku pozostają niepodzielne.

18

stron we wspólnej deklaracji przyjętej przez UE i Wielką Brytanię w Brukseli

Źródła: La Razón, The Independent, Adnkronos

Szczyt domknął trzy porozumienia, które urzędnicy opisali jako praktyczny trzon nowych relacji. Pierwsze harmonizuje przepisy fitosanitarne, by przyspieszyć handel żywnością i produktami rolnymi. Drugie łączy systemy handlu uprawnieniami do emisji. Trzecie tworzy program mobilności młodzieży, pozwalający 100 000 młodym Europejczykom rocznie przyjechać do Zjednoczonego Królestwa, by studiować, mieszkać lub pracować. Tyle samo młodych Brytyjczyków będzie mogło przyjechać do UE.

Sprawa czesnego na uczelniach nie została rozstrzygnięta, a to drobny druk z największym politycznym żądłem. Studenci zagraniczni w Wielkiej Brytanii płacą znacznie więcej niż krajowi, a Bruksela chce równego traktowania albo dużej zniżki dla studentów z UE. Obie strony dały sobie sześć miesięcy na porozumienie w sprawie opłat. Równolegle mają toczyć się rozmowy o udziale Wielkiej Brytanii w europejskim rynku energii elektrycznej i o możliwej brytyjskiej składce na fundusze spójności. Kompromis w sprawie współkształtowania decyzji pozwala UE zapraszać Wielką Brytanię na spotkania ekspertów w nagłych przypadkach, ale bez prawa głosu. Londyn dostaje więc mniej wpływu niż Norwegia.

W deklaracji z zadowoleniem odnotowano także porozumienie w sprawie Gibraltaru, tymczasowo stosowane od lata. Znosi ono kontrole paszportowe na granicy z Hiszpanią i likwiduje Verję, ogrodzenie, które przez stulecie oddzielało terytorium od Hiszpanii. Pełna ratyfikacja nadal wymaga zgody Parlamentu Europejskiego. Pierwsze głosowanie w komisji handlu zaplanowano na 1 grudnia, a głosowanie plenarne na grudzień.

Dalej: Strony mają sześć miesięcy na umowę o czesnym; Gibraltar czeka głosowanie komisji 1 grudnia.

Na podstawie relacji: La Razón, The Independent, Adnkronos, europa press, ANSA.it, eldiario.es

3Konflikty

MTS orzeka, że Mjanma dokonała ludobójstwa na Rohingjach

Nowe

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekł w Hadze dziewięcioma głosami do sześciu, że Mjanma dopuściła się ludobójstwa Rohingjów. Po raz pierwszy w 80-letniej historii trybunału uznano, że państwo popełniło ludobójstwo. Gambia wniosła sprawę w 2019 roku, oskarżając Mjanmę o podpalenia, gwałty i zabójstwa podczas operacji w latach 2016 i 2017.

9

sędziów z 15-osobowego składu MTS głosowało, że Mjanma dokonała ludobójstwa

Źródła: Al Jazeera Online, Deutsche Welle, The Independent

Sędziowie uznali, że żołnierze masowo rozstrzeliwali mężczyzn i chłopców, dopuszczali się powszechnych gwałtów i przemocy seksualnej wobec kobiet Rohingja oraz palili lub równali z ziemią setki wsi. Trybunał nakazał Mjanmie zapobiec powtórzeniu zbrodni, zreformować prawo tak, by chroniło Rohingjów, oraz wypłacić reparacje lub odszkodowania. Stwierdził też, że Mjanma musi umożliwić bezpieczny i godny powrót osobom wysiedlonym wskutek działań, które wyrok określił jako bezprawne.

Lucky Karim, aktywistka Rohingja, która miała 14 lat, gdy w 2017 roku uciekła ze stanu Rakhine, wysłuchała wyroku osobiście.

„Świat potrzebował niemal dekady, by wreszcie usłyszeć nasz głos.”

Lucky Karim
W Bangladeszu uchodźcy w Kutupalong oglądali werdykt w transmisji na żywo i wybuchli radością. Biuro prezydenta Gambii Adamy Barrowa uznało wyrok za ostateczny i wiążący oraz wezwało Mjanmę do bezzwłocznego podporządkowania się mu.

Wojskowy rząd Mjanmy odrzucił wyrok. Khaing Khaing Soe, jego rzeczniczka, nazwała decyzję niesprawiedliwą i stwierdziła, że kraj oskarżono bezpodstawnie. Chiny, sojusznik junty, także skrytykowały werdykt. Stwierdziły, że takie orzeczenia najwyższego sądu ONZ nie pomagają w rozwiązywaniu sporów. Biuro prezydenta Mjanmy nie odpowiedziało na prośby o komentarz, a media państwowe nie wspomniały o wyroku w internecie.

Dalej: Kwoty reparacji lub odszkodowań zostaną ustalone później.

Na podstawie relacji: Al Jazeera Online, Deutsche Welle, The Independent, ANSA.it, europa press, Adnkronos

4Biznes

Akcje Anthropic spadają po rekordowym debiucie na Nasdaq

Ciąg dalszy z porannego wydania. Nowe: Przed piątkowym otwarciem akcje spadły o około 10%, a gwaranci emisji podnieśli łączne wpływy do 119,5 mld USD.

Pierwszy poranek po giełdowym debiucie Anthropic wyglądał mniej euforycznie niż gong otwarcia. Akcje twórcy Claude'a wyceniono w ofercie na 83 dol.; na otwarciu notowań kosztowały 111,50 dol., o 34% więcej, otarły się o 115 dol., po czym zamknęły czwartek na 97,17 dol., nadal 17% powyżej ceny emisyjnej. W piątek o 7.25 rano w Nowym Jorku akcje traciły ponad 10% w obrocie przedsesyjnym, były blisko 87 dol., ale wciąż powyżej ceny emisyjnej.

Kamienie milowe ceny akcji AnthropicUSD za akcję
  • Cena ofertowa83
  • Otwarcie111,5
  • Szczyt w ciągu dnia115
  • Zamknięcie97,17
  • Przedsesja87

Kwota pozyskana z oferty wzrosła, gdy subemitenci skorzystali z opcji nadprzydziału, która pozwoliła bankom sprzedać do 147 mln dodatkowych akcji. To zwiększyło łączną kwotę do 119,5 mld dol., z czego 93,5 mld dol. pochodziło z IPO, a 26 mld dol. z emisji prywatnej. Inwestorzy indywidualni pierwszego dnia obrócili akcjami o wartości 772 mln dol., co było najwyższym dziennym wynikiem w danych Vanda Research od 2012 r. Według jednego z szacunków około 5000 pracowników zostało milionerami.

Debiut nie uspokoił nastrojów wokół szerszej gry pod AI. Tokijski Nikkei spadł o 5,06%, giełda w Seulu o 5,21%, rynek tajwański stracił 6,7%, a SoftBank w Tokio zniżkował o 14,5%. Inwestorzy przesuwali pieniądze do obligacji skarbowych i innych bezpiecznych przystani, a jen się umacniał. Analitycy wskazywali na obawy o wyceny spółek AI, regulacje dotyczące centrów danych po wyborach połówkowych w USA oraz plany Apple dotyczące własnego autonomicznego agenta AI. Andreas Lipkow z CMC Markets powiedział, że debiut zasadniczo się udał, ale trudniejsza część zaczęła się po wycenie oferty.

„Prawdziwy test stresowy zaczął się po pierwszej transakcji i wciąż trwa.”

Andreas Lipkow

Na podstawie relacji: Digi24, adevarul.ro, The Irish Times, ANSA.it, The Next Web, inews.co.uk

5Wybory

Bukele zgłasza się po trzecią kadencję z rzędu w Salwadorze

Nowe

Nayib Bukele zgłosił w Najwyższym Trybunale Wyborczym Salwadoru kandydaturę na trzecią z rzędu kadencję prezydencką. Przybył ostatniego dnia rejestracji z około 3000 zwolenników. Wiceprezydent Félix Ulloa także złożył wniosek o ponowny wybór na stanowisko wiceprezydenta. Przed trybunałem, przy zaostrzonych środkach bezpieczeństwa, zwolennicy skandowali hasła o sześciu kolejnych latach. Bukele powiedział im, że kraj się nie cofnie.

„Salwador nie wróci do przeszłości.”

Nayib Bukele

Podstawą zgłoszenia jest rozległa reforma konstytucyjna, którą zdominowane przez Nuevas Ideas Zgromadzenie Ustawodawcze uchwaliło i ratyfikowało na jednym posiedzeniu 31 lipca 2025 r. Zmiana zniosła limit kadencji prezydenta, wydłużyła kadencję z pięciu do sześciu lat i zlikwidowała drugą turę wyborów. Bukele rozpoczął już drugą z rzędu kadencję 1 czerwca 2024 r., mimo obowiązującego wtedy konstytucyjnego zakazu.

Jego siła polityczna wynika z kampanii przeciw gangom, która gwałtownie ograniczyła przemoc, ale też zapełniła więzienia i zaniepokoiła organizacje praw człowieka. Według sondaży przytaczanych w doniesieniach jego poparcie wynosi 80%. Od wprowadzenia stanu wyjątkowego w 2022 r. władze zatrzymały około 93 000 domniemanych członków gangów i mogą przetrzymywać podejrzanych bez nakazu aresztowania. Eksperci ONZ stwierdzili, że nadużycia związane z kampanią stanowią zbrodnie przeciwko ludzkości, a organizacje broniące wolności prasy mówią, że dziesiątki krytycznie nastawionych dziennikarzy uciekły z kraju.

Bukele wysłał też ponad 2000 żołnierzy na Haiti po tym, jak gangi porwały czterech salwadorskich żołnierzy służących w zatwierdzonych przez ONZ siłach wielonarodowych. Politycy salwadorskiej opozycji nazywają jego model autorytarnym regresem. Bukele odrzuca te zarzuty. Mówi, że wszystkie partie mogą wziąć udział. Wezwał też zwolenników, by 28 lutego 2027 r. licznie stawili się przy urnach.

Dalej: Salwador przeprowadzi wybory powszechne 28 lutego 2027 roku.

Na podstawie relacji: RTVE.es, Deutsche Welle, newsORF.at, Notícias ao Minuto, De Morgen, Le Monde.fr

6Cyfryzacja

Wielka Brytania zabezpiecza komercyjne chłodziarki po cyberatakach w Europie

Nowe

Brytyjskie władze i partnerzy z branży zabezpieczyli dziesiątki tysięcy komercyjnych chłodziarek i zamrażarek po wykryciu luki w ich oprogramowaniu sterującym. Urządzenia pracują w supermarketach, magazynach, restauracjach, stacjach benzynowych i na stadionach. BBC wstrzymała publikację materiału do czasu opracowania i wdrożenia poprawki. To zmniejszyło ryzyko, że napastnicy skopiują metodę, zanim operatorzy zamkną lukę.

Zagrożenie nie było teoretyczne. Hakerzy wcześniej wyłączyli komercyjne systemy chłodzenia w Europie w trzech falach. W październiku atak we Francji objął do 700 obiektów handlowych i spowodował 15 pożarów po tym, jak napastnicy podnieśli temperatury w systemach chłodzenia. W poszczególnych sklepach straty w towarze wyniosły od dziesiątek tysięcy euro do ponad 130 000 euro. Późniejsza fala dotarła do Irlandii, Szwecji i Belgii, ucierpiała też rumuńska sieć supermarketów.

Francuski wywiad i agencje cyberbezpieczeństwa przypisały październikowy atak irańskiemu Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej, czemu Teheran zaprzecza. Lukę jako pierwsi wykryli etyczni hakerzy z Omega Systems, a następnie potwierdzili ją i szerzej opisali eksperci z Pentest Partners. Badacze, zespoły IT i National Cyber Security Centre współpracowały z Departamentem Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich oraz Food Standards Agency, by ostrzec dziesiątki firm.

Sieci supermarketów skierowały informatyków do zajęcia się problemem. Pracownik dużej sieci powiedział, że firma przez tydzień codziennie odłączała od sieci setki urządzeń, czasem zdalnie, a czasem prosząc personel o wyciągnięcie kabli i ręczne sprawdzanie temperatur. BBC podaje, że poprawkę wdrożono już we wszystkich dotkniętych problemem brytyjskich urządzeniach, a żadne źródło nie twierdzi, że w Wielkiej Brytanii doszło do porównywalnego ataku.

Na podstawie relacji: RTE.ie, HotNews.ro, LBC, BBC

Co przed nami

Z tego wydania

  • 1

    Francja zażądała posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie ataków.

  • 2

    Strony mają sześć miesięcy na umowę o czesnym; Gibraltar czeka głosowanie komisji 1 grudnia.

  • 3

    Kwoty reparacji lub odszkodowań zostaną ustalone później.

  • 5

    Salwador przeprowadzi wybory powszechne 28 lutego 2027 roku.

Wszystkie daty

To całe wydanie.

Wszystkie wydania

Pollar czytają wszyscy za darmo. Płacą za to członkowie.

Członkowie płacą za serwery w Niemczech i za modele AI, które porządkują, streszczają i tłumaczą materiały europejskich redakcji.

Dołącz

Jak powstaje Brief