Brief poranny, piątek, 16 października

Ukraińscy urzędnicy poinformowali, że wojskowe odbiorniki Starlinka używane w szybkich dronach przestały działać w nocy z 13 na 14 października. Potem znów zaczęły działać, ale w usłudze Starshield z limitem prędkości 160 km/h. Reuters, powołując się na dwóch urzędników USA i jednego urzędnika z Zachodu, podał, że polecenie trafiło z Białego Domu do Pentagonu. Wysoki rangą urzędnik USA zaprzeczył jednak, by Donald Trump wydał taki rozkaz. Elon Musk powiedział, że Starshield kontroluje rząd USA, a decyzje o limitach prędkości lub użycia należą do amerykańskiego wojska, ostatecznie do prezydenta.

Wołodymyr Zełenski powiedział „Financial Times”, że Ukraina wznowi ataki na rosyjskie rafinerie ropy po trzydniowej przerwie, o którą poprosił Waszyngton. Dodał, że Rosja w czasie przerwy nadal uderzała w ukraińską infrastrukturę energetyczną. Oskarżył też Stany Zjednoczone o wstrzymywanie danych wywiadowczych, by skłonić Kijów do zaprzestania ataków. Moskwa i Kijów oskarżają się nawzajem o naruszanie proponowanego przez Donalda Trumpa moratorium na ataki na obiekty energetyczne.

Limit ma znaczenie, bo ukraińskie drony przechwytujące są budowane tak, by ścigać rosyjskie Shahedy ze znacznie większą prędkością. Przechwytywacze pierwszej generacji osiągały 250 km/h, a nowszy model Litavr+ osiąga 400 km/h. Limit 160 km/h ogranicza więc zarówno przechwycenia, jak i misje dalekiego zasięgu za rosyjskimi liniami. Analityk bezpieczeństwa Mychajło Samuś uznał, że ten schemat jest celowy.

Europejscy sojusznicy mają teraz przed zimą praktyczny problem: Kijów prosi jednocześnie o obronę powietrzną, dane wywiadowcze i finansowanie, kiedy Waszyngton używa cen energii i dyplomacji diesla, by wymusić powściągliwość. Zełenski ma przemówić do przywódców UE w Brukseli 16 października. W porządku obrad są obrona powietrzna i ochrona infrastruktury energetycznej.

Dwa tankowce zapłonęły w pobliżu delty Dunaju w odstępie kilku godzin, co pogłębiło obawy o żeglugę handlową na Morzu Czarnym. Yara J, pod banderą Komorów, zapaliła się na rumuńskich wodach terytorialnych 14 października, a załogę uratowano. Wczesnym rankiem 15 października Wine Trader, pod banderą San Marino, zapalił się w pobliżu kanału Sulina. Późniejsze doniesienia mówiły o pięciu uratowanych i siedmiu wciąż zaginionych. Rumuńskie władze rozpoczęły akcję poszukiwawczą, a ministerstwo obrony podało, że o 1.34 dron na krótko wleciał w rumuńską przestrzeń powietrzną na południowy wschód od Suliny, po czym zniknął z radarów.

Prezydent Rumunii Nicusor Dan powiedział, że w tankowce uderzyły rosyjskie drony, choć inne rumuńskie instytucje nie podały jeszcze oficjalnie, że to drony były przyczyną. Źródło w NATO cytowane przez Reutersa uznało, że za atakami stoi Rosja, a sekretarz generalny NATO Mark Rutte powiedział, że sojusz zwiększył zdolności do zwalczania dronów na wschodniej flance. Bułgaria już wcześniej wezwała ambasadora Rosji po uderzeniach w statki u swoich wybrzeży, choć Sofia twierdziła, że nie ma jasnego dowodu, kto je przeprowadził. Bułgarski premier Rumen Radew ujął to dosadnie.

W Pakistanie podczas lekcji zawalił się dach prywatnej szkoły w Peszawarze. Według najnowszego bilansu ANSA zginęły co najmniej 34 osoby, 33 dzieci i nauczyciel. Policja zatrzymała właściciela szkoły, a funkcjonariusze podali, że budynek miał słabe płyty stropowe i wyglądał na przeciążony. W Oregonie 16-letni napastnik wszedł do szkoły podstawowej Silver Rail Elementary School w Bend i zabił troje dzieci oraz nauczyciela, po czym został zastrzelony przez osobę z lokalnej społeczności, która weszła za nim do środka.

W obu sprawach dotyczących szkół ciężar przesuwa się teraz z akcji ratunkowej na śledztwo. Pakistańskie władze spodziewają się wstępnego raportu z dochodzenia w ciągu czterech dni, a policja w Bend wciąż nie powiedziała, czy strzelec miał jakikolwiek związek z podstawówką.

Przywódcy UE przyjechali do Brukseli, choć budżet na lata 2028–2034 wciąż nie był uzgodniony. Najnowszy plan irlandzkiej prezydencji przewiduje wydatki na poziomie 1,62 biliona euro, czyli mniej niż wyjściowa propozycja Komisji Europejskiej, która opiewała na 1,76 biliona euro, ale płatnicy netto nadal uznali go za zbyt duży. Ulf Kristersson ze Szwecji powiedział, że projekt zwiększyłby szwedzką składkę netto o prawie 60 proc., a Friedrich Merz z Niemiec stwierdził, że żadne państwo członkowskie nie udźwignie składek na takim poziomie.

Siedemnaście państw z grupy Przyjaciół Spójności, w tym Hiszpania, Włochy i Polska, naciskało z drugiej strony i domagało się ochrony funduszy rolnych oraz regionalnych. Te dwie pozycje stanowią około dwóch trzecich budżetu, więc cięcia szybko uderzają w krajowe plany wydatków. Przywódcy niewiele osiągnęli po ponad 11 godzinach rozmów. Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa ma przygotować nową propozycję przed specjalnym spotkaniem przywódców 26 listopada.

Ceny energii otworzyły także spór o bardziej doraźne działania. Według doniesień ze szczytu rządy omawiały ulgi dla gospodarstw domowych i firm po wzroście kosztów paliw i gazu podczas wojny w Iranie oraz zakłóceń wokół Cieśniny Ormuz. Ursula von der Leyen chce, by przywódcy przeanalizowali strategiczne rezerwy gazu w całej UE, ale urzędnicy nie określili jeszcze, jak taki system miałby działać ani kto miałby za niego zapłacić.

Wątek handlu z Chinami dołożył szczytowi kolejny defensywny akcent. Bloomberg podał, że UE przygotowuje instrument odstraszania, który mógłby odciąć rywala od jednolitego rynku, jeśli uderzy on w gospodarkę bloku. Urzędnicy analizują też nagłe wzrosty importu w takich sektorach jak chemikalia i maszyny przemysłowe. Niedawna umowa ograniczyła eksport chińskich samochodów hybrydowych i hybryd plug-in do UE do 350 000 pojazdów w przyszłym roku. Dla Brukseli to wzór dla kolejnych kwot, jeśli rozmowy z Pekinem utkną.

Badacze z Citizen Lab podali, że izraelska firma reklamowa Discover-Tech wykorzystywała zmanipulowane reklamy internetowe do instalowania oprogramowania szpiegowskiego na telefonach i laptopach, bez kliknięcia użytkownika. Metoda, którą badacze nazywają AdFection, wykorzystywała aukcje reklamowe w czasie rzeczywistym do typowania celów, a potem podsuwała im złośliwe oprogramowanie ukryte w zwyczajnie wyglądających reklamach. Citizen Lab podało, że reklamy trafiły na urządzenia powiązane z ONZ, NATO, Unią Europejską oraz rządami kilku państw.

Skala opisana przez badaczy była duża, choć liczba infekcji pozostaje niejasna. Discover-Tech miała wyświetlić 442 mln reklam na ponad 120 000 stron internetowych oraz, za pośrednictwem partnerów, w ponad 75 000 aplikacji. Reklamy pojawiały się na stronach takich jak BBC i New York Times oraz w aplikacjach, w tym Duolingo, Badoo i Grindr. Citizen Lab podało też, że w 2024 i 2025 r. zainfekowano co najmniej 45 urządzeń Al Jazeery za pomocą reklam dostarczających oprogramowanie szpiegowskie przypisywane Candiru, producentowi spyware’u wpisanemu przez rząd USA na czarną listę.

Google poinformował, że po wspólnym dochodzeniu z Citizen Lab i Confiant odebrał Discover-Tech dostęp do platform reklamowych i zawiesił firmę w globalnym wykazie dostawców. Confiant podał, że reklamy powiązane z Candiru stanowiły tylko znikomą część całego wolumenu reklam Discover-Tech, ale to marna pociecha dla każdego, kto trafił do puli celów. Bill Marczak z Citizen Lab opisał ryzyko wprost.

Konsekwencje spadają na wydawców, sklepy z aplikacjami i giełdy reklamowe, które teraz muszą wykazać, że zautomatyzowane kanały reklamowe potrafią wychwycić coś więcej niż oszustwa i toksyczne marki. Citizen Lab zaznaczyło, że samo wyświetlenie reklamy nie dowodzi infekcji, ale według badaczy system co najmniej zbierał dane do budowania profili użytkowników na potrzeby możliwego typowania celów.