Brief wieczorny, czwartek, 15 października

Wołodymyr Zełenski powiedział „Financial Times”, że Ukraina wznowiła ataki na rosyjskie rafinerie, kończąc około trzydniową przerwę, o którą prosił Waszyngton. Dodał, że Kijów wstrzymywał się, choć Rosja nadal uderzała w ukraińską infrastrukturę energetyczną. Każde przyszłe wstrzymanie ataków uzależnił od dostaw większej liczby amerykańskich systemów obrony powietrznej, zwłaszcza pocisków przechwytujących do Patriotów. Moment jest istotny, bo przerwa nastąpiła po propozycji Donalda Trumpa dotyczącej moratorium na ataki na rafinerie i obiekty energetyczne. Doszło do niej też tuż po tym, jak Waszyngton i Moskwa ogłosiły porozumienie w sprawie oleju napędowego, obejmujące ponad 300 000 ton na rynek USA i rynki światowe.

Spór wykracza już poza pole walki. Zełenski powiedział, że ukraińscy dowódcy usłyszeli, iż wymiana danych wywiadowczych może zostać zablokowana, jeśli ataki na rafinerie będą kontynuowane. Kijów skarżył się też na spowolnienia Starlinka, które utrudniały misje dronów. Elon Musk odpowiedział, że o limitach systemu Starshield decyduje amerykańskie wojsko, ostatecznie podległe prezydentowi. Moskwa odrzuciła wersję Kijowa: Siergiej Ławrow nazwał te działania bezpośrednim wyzwaniem rzuconym Trumpowi, a rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow stwierdził, że Ukraina nigdy naprawdę nie przestrzegała moratorium. Gubernator Riazania poinformował o pożarze rafinerii po dużym ataku dronów. Zełenski powiedział zaś, że rosyjskie uderzenia zabiły sześć osób w Kirowohradzie i Dniepropetrowsku, a Ukraina naliczyła ponad 850 dronów Shahed od północy do godz. 9.00 15 października.

Kolejna decyzja zależy od Waszyngtonu równie mocno jak od Kijowa. Większe dostawy systemów obrony powietrznej mogłyby zapewnić następną przerwę. Bez nich obie strony dały do zrozumienia, że nadal będą traktować infrastrukturę energetyczną jako dopuszczalny punkt nacisku. Rosja twierdzi, że negocjuje rozejm w sektorze energetycznym, ale żadnego takiego porozumienia nie ogłoszono.

W Peszawarze podczas lekcji zawalił się dach prywatnej szkoły, przygniatając trzy sale, w których według policji przebywało około 110 uczniów. Dane ze szpitali zmieniały się w trakcie akcji ratunkowej, ale AFP powołała się później na szpital Lady Reading, według którego zginęło 32 dzieci i jedna nauczycielka. Większość dzieci miała od 4 do 14 lat. Do szpitala trafiło około 20 rannych dzieci, troje z poważnymi obrażeniami głowy, choć według części lokalnych relacji rannych było blisko 50. Do Al-Khair Educational Centre pierwsi dotarli mieszkańcy, potem przyjechali ratownicy, którzy ustalili, że jeden strop runął na drugi, a dzieci zostały uwięzione pod gruzami.

Policja zatrzymała właściciela szkoły i wszczęła śledztwo w sprawie możliwego naruszenia przepisów budowlanych. Komendant policji Mian Saeed powiedział, że słaba konstrukcja nie udźwignęła ciężaru dodatkowych prac budowlanych, a komisarz Farhan Ahmed powiedział BBC, że budynek był w bardzo złym stanie technicznym i nie powinny w nim przebywać dzieci. Nocna ulewa mogła pogłębić zniszczenia, ale śledczy sprawdzą teraz pozwolenia budowlane, materiały i wcześniejsze kontrole. Krewny jednego z rannych dzieci powiedział, że widział od 10 do 15 dzieci zasypanych po szyję, zanim wyciągnęli je ratownicy.

Premier Shehbaz Sharif polecił udzielić pomocy rodzinom i wezwał do dokładnego i przejrzystego śledztwa. Polityczny sprawdzian ma wymiar praktyczny: w Pakistanie często zawalają się dachy i budynki, a winę zwykle zrzuca się po fakcie na słabe materiały. ANSA przypomniała, że 30 czerwca w zawaleniu się prywatnego centrum korepetycji w Lahaurze zginęło 14 dzieci.

Azjatyckie rynki mocno zniżkowały po danych o wyższej inflacji w USA, które wzmocniły oczekiwania, że Rezerwa Federalna może utrzymać wysokie koszty kredytu. Szeroki indeks MSCI dla regionu Azji i Pacyfiku bez Japonii spadł o 3,3 proc., południowokoreański Kospi stracił 8 proc., a japoński Nikkei 225 zniżkował o 4,8 proc. Wyprzedaż najmocniej uderzyła w łańcuch dostaw AI: Samsung Electronics spadł o 9,3 proc., SK Hynix i Kioxia straciły po ponad 11 proc., SoftBank Group zniżkował o 9,4 proc., a Taiwan Semiconductor Manufacturing Company cofnęła się o 2 proc. przed publikacją wyników. Na Wall Street dzień wcześniej S&P 500 spadł o 1,1 proc., a Nasdaq Composite o 1,9 proc.

Spadki odzwierciedliły obawę, którą inwestorzy próbowali zbyć machnięciem ręki: popyt na AI może być ogromny, ale znaczna część rozbudowy zależy od dostatecznie taniego finansowania. CoreWeave, która wynajmuje moc obliczeniową do trenowania AI i inferencji, straciła ponad 15 proc. przez obawy o dług i koszty finansowania. Pod presją znalazły się też Oracle i inne kapitałochłonne spółki z sektora AI. Anthropic próbował pokazać przeciwny obraz podczas spotkania z inwestorami w San Francisco. Firma podała, że w trzecim kwartale miała 16,8 mld dol. przychodów i drugi kwartał z rzędu osiągnęła skorygowany zysk przed możliwym listopadowym debiutem giełdowym.

Najmocniejszego kontrargumentu dostarczył TSMC. Producent chipów podał, że zysk netto w trzecim kwartale wyniósł 763,1 mld dolarów tajwańskich, o około 69 proc. więcej niż rok wcześniej, a przychody wzrosły o 51 proc., do 1,49 bln dolarów tajwańskich. Firma utrzymała plan nakładów inwestycyjnych na 2026 r. w przedziale od 60 mld do 64 mld dol. i spodziewa się przychodów w czwartym kwartale od 52,3 mld do 54,3 mld dol. Dla inwestorów sprawdzian jest teraz czytelniejszy: popyt na chipy AI wciąż wygląda realnie, ale koszt kapitału potrzebnego do budowy centrów danych zaczął już kąsać.

Senat Brazylii przyjął poprawkę do konstytucji znoszącą sześciodniowy tydzień pracy większością 75 głosów do jednego. Oba wymagane głosowania przeprowadzono na jednym posiedzeniu. Izba niższa zatwierdziła już ten sam tekst, więc poprawkę można ogłosić bez odsyłania jej do deputowanych. Ogłoszenie poprawki ma nastąpić w tygodniu rozpoczynającym się 19 października. Zmiana daje pracownikom dwa dni odpoczynku w tygodniu, obniża maksymalny tygodniowy wymiar pracy z 44 do 42 godzin w ciągu 60 dni od ogłoszenia, a po około 14 miesiącach jeszcze raz, do 40 godzin. Poprawka zakazuje obniżania płac, a rząd Luli szacuje, że może skorzystać ponad 37 mln formalnie zatrudnionych pracowników.

Głosowanie przypadło w sam środek kampanii prezydenckiej. Flávio Bolsonaro, który krytykował projekt i opowiadał się za negocjacjami między pracodawcami a pracownikami, zmienił stanowisko po spotkaniu z Jairem Bolsonaro. Głosował zdalnie, bo prowadził kampanię w Rio Grande do Sul. W pierwszej turze 4 października wyprzedził Lulę wynikiem 47,03% do 45,16%, ale nie zdobył 50% potrzebnych, by uniknąć drugiej tury. Lula nazwał zmianę stanowiska wyborczym oportunizmem i świętował wynik w internecie.

Organizacje pracodawców ostrzegały, że krótszy tydzień pracy podniesie koszty produkcji, doprowadzi do zwolnień i osłabi kluczowe usługi. Zwolennicy przekonywali, że dwa dni wolne pozwolą lepiej odpocząć i zwiększą siłę nabywczą, a ogólnokrajowe badanie wykazało niemal 70% poparcia. Małe firmy jako pierwsze zderzają się z arytmetyką: właściciel sklepu spożywczego w Salvadorze powiedział, że zamknął firmę po wyliczeniu, iż zatrudnienie dwóch dodatkowych pracowników zwiększyłoby koszty pracy o co najmniej 6000 reali, czego nie był w stanie udźwignąć.

Prokuratorzy federalni USA oskarżyli Abdulrahmana Alfozana, 35-letniego inżyniera OpenAI i obywatela Arabii Saudyjskiej, o użycie albo próbę użycia urządzenia elektronicznego do podsłuchiwania rozmów. Według śledczych ukrył urządzenie nagrywające za telewizorem w sali konferencyjnej kierownictwa w biurze OpenAI w San Francisco. Pracownicy znaleźli je 30 września, owinięte papierem toaletowym i podłączone do portu USB. Śledczy szacują, że urządzenie zainstalowano około 28 września, ale zapisane dane były zaszyfrowane i nie udało się uzyskać do nich dostępu. Agenci znaleźli później podobne nietypowe urządzenie w torbie, którą zostawił w innym miejscu budynku, razem z portfelem i dowodem tożsamości.

Z dokumentów sądowych wynika, że Alfozan korzystał w pracy z asystenta AI, by sprawdzać sale konferencyjne, ich terminarze oraz miejsca, w których zewnętrzni partnerzy zwykle spotykali się z pracownikami OpenAI. Prokuratorzy twierdzą też, że do chatbota, z którego korzystała jego żona, trafiały pytania o to, jak złożyć, zainstalować i zdalnie obsługiwać urządzenie nagrywające. Kamery monitoringu miały zarejestrować go w pobliżu sali osiem razy we wrześniu, choć nie miał uprawnień do wejścia. OpenAI zwolniło go i oświadczyło, że nie ma sygnałów, by uzyskał nieuprawniony dostęp do wag modeli, kodu źródłowego lub danych klientów albo je wyniósł.

Grozi mu do pięciu lat więzienia i grzywna w wysokości 250 000 dolarów. Prokuratorzy wnieśli o utajnienie skargi po tym, jak poinformowali, że Alfozan zarezerwował bilet w jedną stronę do Arabii Saudyjskiej na 12 października, dla siebie, żony i innego członka rodziny. Jego adwokat William Pernik powiedział, że obrona zakwestionuje zarzuty oraz dalsze przetrzymywanie Alfozana. Argumentował też, że akcentowanie pochodzenia narodowego podejrzanego przywołuje mroczne rozdziały historii USA. Dyrektor FBI Kash Patel przedstawił sprawę jako kwestię kontrwywiadowczą.