Brief wieczorny, środa, 14 października

Rosja nocą uderzyła w ukraińskie miasta i infrastrukturę energetyczną. W atakach zginęli ludzie w całym kraju, a kilka dzielnic Kijowa straciło prąd. Ukraińskie władze poinformowały o ofiarach śmiertelnych w Kijowie, Dniepropietrowsku, Zaporożu i Łucku. W Łucku dron z napędem odrzutowym trafił w hurtownię spożywczą, a ratownicy wydobywali ciała spod gruzów. DTEK wprowadził awaryjne wyłączenia w części stolicy. Moskwa oświadczyła, że atakowała infrastrukturę wykorzystywaną przez ukraiński kompleks wojskowo-przemysłowy. Kijów temu zaprzecza.

Do skutków wojskowych doszedł spór polityczny. Ukraińscy urzędnicy stwierdzili, że Stany Zjednoczone nie ostrzegły Kijowa o nadlatujących pociskach balistycznych, a SpaceX ograniczył działanie terminali Starshield przy prędkościach powyżej około 160 km/h. Zakłóciło to misje dronów i działania bojowe. Serhij Beskrestnow, doradca Wołodymyra Zełenskiego, powiedział, że siły zbrojne nie dostały żadnego ostrzeżenia o tych ograniczeniach.

Także Rosja informowała o atakach ukraińskich dronów. Mer Moskwy podał, że obrona przeciwlotnicza odparła atak 180 dronów lecących w stronę obwodu moskiewskiego. Gubernator obwodu saratowskiego przekazał, że jedna osoba zginęła w ataku, w którym trafiono także centrum danych Sbierbanku w Bałakowie. Sbierbank zapewnił, że jego systemy nadal działają normalnie. Niedawna ukraińska kampania przeciw rosyjskim centrom danych wzmocniła jednak tezy, że moskiewskie operacje wpływu w internecie zostały zakłócone. Wojna rakiet staje się wojną o sieci, ostrzeżenia i zaufanie, które pozwala sojusznikom walczyć jak jeden organizm.

Porozumienie Donalda Trumpa z Rosją w sprawie oleju napędowego wciąż zderza się z polityką sankcyjną sojuszników. Trump ogłosił, że Rosja natychmiast wyśle ponad 300 000 ton, w listopadzie 500 000 ton, a potem kolejne, większe ilości. Amerykańskie sankcje dotyczące rosyjskich paliw miałyby zostać zniesione. Dwunastu senatorów USA zażądało wycofania się z tej decyzji, a premier Holandii Rob Jetten powiedział, że każdy dodatkowy dolar dla Moskwy szkodzi Ukrainie i jej sojusznikom.

Tło rynkowe tłumaczy pokusę, choć nie politykę. Międzynarodowa Agencja Energetyczna podała, że podaż oleju napędowego spadła w trzecim kwartale o 1,7 mln baryłek dziennie. Dostawy z Bliskiego Wschodu ograniczyła wojna z Iranem, a rosyjską produkcję zmniejszyły ukraińskie ataki na rafinerie. Agencja spodziewa się, że zapasy raczej nie zostaną odbudowane przed drugą połową 2027 r., nawet jeśli popyt na ropę słabnie.

Amerykańskie dane o inflacji pokazały, dlaczego paliwo dominuje dziś w polityce krajowej. Ceny konsumpcyjne wzrosły we wrześniu o 3,7%, benzyna podrożała o 34% rok do roku, a olej napędowy doszedł do 6,30 dolara za galon. To uderza w wyborców przed wyborami do Kongresu w połowie kadencji 3 listopada. We Włoszech Giorgia Meloni nazwała porozumienie Trumpa z Rosją w sprawie diesla bardzo ryzykownym. Argumentowała, że legitymizowałoby ono działania Moskwy i osłabiło sankcje, gdy bomby wciąż spadają na Ukrainę. Tanie paliwo to łatwa obietnica; trudniejszy rachunek przychodzi w dyscyplinie sankcji i wiarygodności sojuszników.

Turecka policja weszła krótko po świcie do stambulskiej siedziby Halk TV i przerwała transmisję na żywo opozycyjnej stacji. Nadawca podał, że wyznaczono zarządcę komisarycznego, który ma przejąć kontrolę. Widzowie zamiast programu na żywo zobaczyli powtórkę. Operacja była następstwem śledztwa dotyczącego właściciela, Cafera Mahiroglu, w sprawie domniemanej korupcji, ustawiania przetargów i prania pieniędzy. Zatrzymano 11 osób, a wobec 17 wydano nakazy aresztowania.

Na nagraniu widać było, jak redaktor naczelny Suat Toktas apeluje do wyznaczonego zarządcy komisarycznego, by nie przerywał programu na żywo. Halk TV udostępniła tę wymianę zdań w internecie, a emisję i tak przerwano. Toktas bez ogródek nazwał przejęcie bezprawnym.

Politycy opozycji uznali to działanie za element szerszej presji na niezależne i krytyczne media. Do przejęcia doszło dwa tygodnie po zablokowaniu dostępu do T24, niezależnego serwisu informacyjnego, między innymi z powodu rzekomej propagandy LGBT. Özgür Özel potępił nalot o świcie i użycie zarządcy komisarycznego, a w doniesieniach nie było mowy o żadnym orzeczeniu sądu przeciwko samej Halk TV. Śledztwo korupcyjne może jeszcze przynieść dowody, ale wyłączenie nadawcy, zanim sprawa zostanie publicznie przedstawiona, robi z egzekwowania prawa syrenę ostrzegawczą dla reszty prasy.

Francuski bunt uczniów znów się rozszerzył. Zamknięto około 200 szkół podczas protestów uczniów przeciwko brakom kadrowym, niszczejącym budynkom, przeładowanym planom lekcji i systemowi rekrutacji na studia Parcoursup. Od początku protestów policja zatrzymała ponad 6600 osób. W starciach ranni zostali funkcjonariusze, uczniowie i nauczyciele. Greta Thunberg dołączyła do uczniów w liceum w Saint-Denis i dała ruchowi znaną na świecie twarz w chwili, gdy rząd Emmanuela Macrona chce przywrócić porządek.

Także w Hiszpanii napięcie wzrosło. Nauczyciele i uczniowie rozpoczęli bezterminowy strajk w madryckiej edukacji publicznej. Strajk rozpoczął się okupacją Uniwersytetu Complutense w Madrycie, blokadą ruchu i wiecem na Puerta del Sol. Policja zatrzymała pięć osób po policyjnej szarży na protestujących na uniwersytecie, a związki zawodowe zażądały wyższych płac, mniejszych klas i mniejszych obciążeń dydaktycznych.

W Albanii ten sam kontynentalny nastrój nabrał ostrzejszego tonu. Studenckie protesty w Tiranie przeciwko warunkom na uczelniach i korupcji przerodziły się w zamieszki. Zatrzymano 23 osoby, a około 20 zostało rannych po tym, jak demonstranci rzucali przedmiotami, policja użyła armatek wodnych, a w pobliżu budynków państwowych wybuchły pożary. Delegatura UE wezwała do powściągliwości i wszczęcia śledztw. Spory o edukację rzadko pozostają w ryzach, gdy młodzi ludzie odczytują niesprawne szkoły jako dowód niesprawnego państwa.

ASML dał inwestorom z branży chipów spokojniejszy sygnał po wyprzedaży z początku tygodnia. Holenderski producent sprzętu podał, że w trzecim kwartale miał 11,66 mld euro sprzedaży i 4,96 mld euro zysku netto. Prognozuje sprzedaż w czwartym kwartale na 14,2–15,2 mld euro, przy marży brutto blisko 57%. Popyt ze strony centrów danych AI jest już tak silny, że ASML twierdzi, iż nie zdoła w pełni zaspokoić potrzeb klientów w 2027 ani 2028 r.

W przypadku Netflixa skala wygląda inaczej. Serwis streamingowy zwalnia około 1000 osób, czyli mniej więcej 6% załogi, w największej rundzie redukcji od 2022 r. Cięcia obejmują zespoły produktowe, technologiczne, prawne i HR. Firma nadal dobrze utrzymuje abonentów, ale jej akcje straciły ponad 40% w ciągu 12 miesięcy, bo tempo wzrostu słabnie, a konkurencja o widzów się zaostrza.

Lotnictwo ruszyło w stronę konsolidacji. Portugalia wybrała Lufthansę na partnera do częściowej prywatyzacji TAP Air Portugal. Transakcja jest warta 1,201 mld euro za maksymalnie 49,9% narodowego przewoźnika, a państwo zachowa kontrolę większościową. Lufthansa pokonała Air France-KLM i obiecała rozwój floty, inwestycje w obsługę techniczną oraz ochronę roli Lizbony jako węzła, pod warunkiem uzyskania zgody UE. Korporacyjny komunikat jest bezceremonialny: w AI, streamingu i liniach lotniczych tym, którzy nie mają mocy ani skali, wystawia się za to rachunek.