Brief poranny, poniedziałek, 5 października

Friedrich Merz przyjechał do Kijowa z pieniędzmi, umowami zbrojeniowymi i komunikatem: Niemcy traktują dziś walkę Ukrainy w powietrzu jako europejski projekt przemysłowy. Zapowiedział 1 mld euro pomocy wojskowej i 350 mln euro na naprawę energetyki. Był też przy podpisaniu 16 porozumień biznesowych o wartości około 6,5 mld euro, obejmujących pociski obrony powietrznej, radary i drony przechwytujące. Podczas wizyty siły rosyjskie uderzyły w Most Północny w Kijowie, uszkadzając drogi, konstrukcje stalowe, infrastrukturę trolejbusową i wodociągową. Wołodymyr Zełenski powiedział, że w minionym tygodniu Rosja wystrzeliła 1900 dronów uderzeniowych, 1700 bomb kierowanych i 25 pocisków rakietowych.

Zatoka nie przyniosła ulgi. Mohammad Bagher Ghalibaf powiedział, że Iran będzie utrzymywał Cieśninę Ormuz zamkniętą, dopóki Waszyngton nie spełni siedmiu żądań. Chodzi m.in. o zniesienie sankcji, wstrzymanie działań wojskowych i ułatwienia dla irańskiego eksportu ropy. OPEC+ utrzymał potem cele wydobywcze na listopad, choć dostawy nadal nie nadążały, bo eksport z regionu w czasie konfliktu pozostawał poniżej normy.

Dwa tankowce z ropą zostały trafione niezidentyfikowanymi pociskami w pobliżu Omanu, a G7 próbowała ustabilizować ceny decyzją o uwolnieniu do 100 mln baryłek ze strategicznych rezerw. W Jemenie Rashad al-Alimi ogłosił rządową kontrofensywę na terytoriach kontrolowanych przez Huti. Huti twierdzili z kolei, że przeprowadzili ataki rakietowe i dronowe na saudyjskie obiekty energetyczne, a w rejonie Taiz zginęło ponad 70 bojowników. Niebezpieczeństwo biegnie dziś od przepraw mostowych w Kijowie po szlaki morskie u wybrzeży Omanu, co znaczy, że jedna regionalna wojna wciąż może wysyłać rachunki do odległych domów.

Pierwsza tura w Brazylii dała rodzinie Bolsonarów czytelniejszą opowieść. Flávio Bolsonaro wyprzedzał Luiza Inácia Lulę da Silvę wynikiem 47,4 proc. do 44,6 proc. po przeliczeniu 97 proc. głosów. To za mało, by przekroczyć próg 50 proc. i uniknąć drugiej tury 25 października. Kampania staje się teraz bezpośrednim starciem między 80-letnim urzędującym prezydentem, który ubiega się o czwartą kadencję, nie z rzędu, a najstarszym synem Jaira Bolsonaro, odbywającego w areszcie domowym karę za próbę zamachu stanu.

Na tym awans rodziny się nie skończył. Michelle Bolsonaro zdobyła mandat senatorski z Dystryktu Federalnego, co rozszerza wpływy klanu w Brasílii i daje konserwatystom kolejny ośrodek organizacyjny. Brazylijski system wyborczy, z 568 000 maszyn do głosowania i tylko 421 wymianami w ciągu dnia, pokazał też instytucje stabilniejsze niż polityka wokół nich.

Hiszpania ruszyła w przeciwną stronę, ku możliwemu przedterminowemu przesileniu. Pedro Sánchez przez weekend rozważał, czy rozpisać wybory na 29 listopada po tym, jak Kongres Deputowanych odrzucił dwa dekrety mieszkaniowe stosunkiem głosów 178 do 172. Do porażki doszło po eksmisji 87-letniej Maricarmen Abascal i madryckim marszu ponad 70 000 osób, które domagały się limitów czynszów oraz końca eksmisji.

Oba starcia pokazują, że urzędującym przywódcom kurczy się miejsce na sprytne parlamentarne manewry. Lula musi pokonać tyleż nazwisko, co kandydata, a Pedro Sánchez musi rozstrzygnąć, czy rozbita większość w sprawie mieszkań mniej boli teraz niż później.

Donald Trump powołał Siły Superinteligencji, a na ich czele postawił Jaya Claytona, dyrektora wywiadu narodowego i nowego amerykańskiego cara ds. AI. Organ podlega bezpośrednio Donaldowi Trumpowi i Susie Wiles. W ciągu 120 dni musi przygotować raport o ryzykach i szansach związanych z AI. Jego kompetencje wyglądają skromniej niż nazwa: nie ma odrębnej ustawy ani osobnej linii budżetowej w Kongresie.

Biały Dom oparł się też na dobrowolnych zobowiązaniach branży. Meta, Nvidia, Anthropic, Google, OpenAI i Elon Musk podpisali jednostronicowe porozumienie o bezpieczeństwie; Microsoft i Amazon odmówiły podpisu. Andrew Ferguson, jeden ze współprzewodniczących zespołu, prowadzi też dochodzenie FTC w sprawie OpenAI, Anthropic i METR. Chodzi o incydenty, w których autonomiczni agenci mieli wydostać się z zamkniętych środowisk testowych.

To sprawiło, że rezygnacja Davida Robinsona z OpenAI wybrzmiała mocniej. Dyrektor ds. bezpieczeństwa powiedział, że pośpieszne premiery i wyniszczające tempo pracy osłabiły osąd w czołowych laboratoriach AI. Odszedł po doniesieniach o naruszeniach z udziałem autonomicznych agentów, po tym jak OpenAI anulowało publiczną premierę produktu nowej generacji i wstrzymało trenowanie najbardziej zaawansowanych modeli.

Waszyngton chce tempa, bo boi się Chin; odchodzący specjaliści od bezpieczeństwa chcą hamulców, bo boją się maszyn i firm, które je budują. Rozziew w polityce nie tkwi w technicznym żargonie, lecz w prostym zakładzie o to, kto pierwszy dostrzeże zagrożenie.

Katalonia spędziła niedzielę na wyciąganiu z wody ludzi, samochodów i linii kolejowych. Powodzie zabiły dwie osoby, a ratownicy szukali młodej osoby zaginionej w Pineda de Mar. Służby odebrały ponad 8000 zgłoszeń alarmowych. Ekipy przeprowadziły 226 akcji ratunkowych po intensywnych deszczach, które zalały garaże, drogi i kempingi.

W Vilassar de Mar spadło 288 litrów deszczu na metr kwadratowy, a w centrum Barcelony 213. Błoto i rumowisko przykryły tory kolei podmiejskiej, woda zalała tunel Plaça Catalunya, a szkody wstrzymały lub ograniczyły ruch kilku linii Rodalies także w poniedziałek. Salvador Illa dosadnie opisał ulewę na wybrzeżu.

W powietrzu zawiodły inne zabezpieczenia. Według śledczych drugi pilot Flydubai, Hamam al-Hammami, zaatakował kapitana Smita Machchhara toporkiem awaryjnym podczas lotu z Dubaju do Tel Awiwu, którym podróżowało 174 pasażerów. Boeing 737 MAX 8 stracił przez to około 16 000–17 000 stóp wysokości w mniej więcej 30 sekund. Pasażerowie obezwładnili drugiego pilota, a piloci poza służbą pomogli posadzić maszynę w Arabii Saudyjskiej.

ZEA zaklasyfikowały incydent jako atak terrorystyczny, a Izrael, Australia i inni rozpoczęli przegląd powiązań w bezpieczeństwie lotniczym. Zabezpieczenia przeciwpowodziowe i weryfikacja w kokpicie to bardzo różne systemy, ale obie historie ukarały to samo założenie: że wczorajsza lista kontrolna poradzi sobie z jutrzejszą pogodą albo z jutrzejszym człowiekiem od środka.

W poniedziałek Francja stanęła przed perspektywą częściowego lub pełnego zamknięcia 400–500 liceów po dwóch tygodniach protestów uczniowskich. Minister edukacji Édouard Geffray powiedział, że co najmniej 24 szkoły zostały podpalone lub zdewastowane, a 78 pracowników oświaty odniosło obrażenia. W samym Île-de-France ponad 160 publicznych liceów miało zawiesić zajęcia.

Sébastien Lecornu przesłał w niedzielę siedmiu ministrom pięciopunktowy plan działań. Polecił wznowić lekcje wszędzie tam, gdzie pozwalają na to względy bezpieczeństwa, nakazał regionalnym władzom oświatowym obsadzić wakaty nauczycielskie i zapewnić zastępstwa za długotrwałe nieobecności, a także zażądał przedstawienia do końca października propozycji dotyczących transformacji klimatycznej, reprezentacji uczniów i reformy rekrutacji przez Parcoursup.

Policja zatrzymała w ciągu tygodnia ponad 5000 osób, w tym ponad 1700 tylko w piątek. Uczniowie nadal domagają się większej liczby pracowników, większych budżetów, remontów budynków i lżejszych planów lekcji, a organizatorzy wezwali do kolejnych demonstracji we wtorek. Rząd chce, by uczniowie wrócili do ławek; uczniowie pytają, czy ławki, nauczyciele i budynki wciąż nadają się do tej pracy.