Brief poranny, wtorek, 18 sierpnia

Donald Trump nie przedłużył 60-dniowego terminu na negocjacje z Iranem. Potem zaostrzył stanowisko USA, mówiąc, że Teheran powinien się poddać, a nie negocjować. Memorandum podpisane w czerwcu miało rozstrzygnąć szersze kwestie sporne, w tym irański program jądrowy, ale rozejm, który towarzyszył tym zabiegom, rozpadł się już w lipcu. Waszyngton zapowiada teraz, że nie przedłuży obowiązywania tych ustaleń. Szykuje kolejne sankcje, a siły Stanów Zjednoczonych utrzymują blokadę morską w rejonie Cieśniny Ormuz, szlaku, którym przed wojną płynęło około 20% światowych dostaw ropy i skroplonego gazu ziemnego.

Donald Trump uderzył też w Oman, który rozmawia bezpośrednio z Teheranem o przywróceniu żeglugi handlowej przez cieśninę. Maskat i Teheran twierdzą, że wytyczyły trasy tranzytowe dla statków, które wpływają do cieśniny w pobliżu Iranu i wypływają z niej w pobliżu Omanu. Donald Trump uznał jednak tę dyplomację za przeszkodę i zagroził sułtanatowi działaniami wojskowymi.

Ta groźba ma znaczenie, bo Oman często był cichym kanałem między Waszyngtonem a Teheranem, także przy wcześniejszych rozmowach nuklearnych. Recep Tayyip Erdogan wezwał Donalda Trumpa do powrotu do negocjacji, lecz Biały Dom mówił o blokadzie jako bezterminowej i przekonywał, że krajowa produkcja ropy może ochronić rynki energii. Niebezpieczeństwem nie jest tylko kolejny przekroczony termin. Chodzi o to, że Waszyngton traktuje teraz mediatora jak cel.

Jared Kushner przeniósł się z Kairu do Jerozolimy po bezpośrednich rozmowach z przywódcą Hamasu Chalilem al-Hajją i czterogodzinnym spotkaniu z Benjaminem Netanjahu, Nikołajem Mładenowem i Tonym Blairem. Kierowana przez Amerykanów Rada Pokoju powołała grupy robocze i zapowiedziała, że siły izraelskie nie zmienią pozycji, dopóki Hamas w pełni się nie rozbroi, a Gaza nie zostanie zdemilitaryzowana. Proces miałby weryfikować amerykański generał, a pieniądze na odbudowę pozostałyby zablokowane do czasu rozpoczęcia usuwania broni i zamykania tuneli.

Plan od razu utknął na sporze o definicje. Rada Pokoju twierdzi, że rozbrojenie obejmuje broń lekką, broń ciężką i wszystkie tunele. Przedstawiciele Hamasu mówią, że zgodzili się tylko na złożenie broni ciężkiej pod nadzorem palestyńskiego ciała technokratycznego wspieranego przez Stany Zjednoczone, pod warunkiem że siły izraelskie wstrzymają ataki i będą się wycofywać wraz z rozmieszczaniem nowych sił bezpieczeństwa. Donald Trump powiedział, że Izrael powinien przestać uderzać w Gazę, ale Benjamin Netanjahu odrzucił mapę drogową. Uznał ją za niewystarczającą przed październikowymi wyborami w Izraelu. Z podsumowania źródeł wynika, że w izraelskich atakach w Gazie zginęło co najmniej 1265 osób od początku zawieszenia broni w październiku 2025 roku. Hamas i sprzymierzeni z nim bojownicy zabili około 1200 osób i wzięli 251 zakładników 7 października 2023 roku.

Polityka wewnętrzna Izraela jeszcze bardziej utrudniła zadanie dyplomatów. Itamar Ben Gwir wezwał do nocnych celowanych zabójstw w Gazie i masowej emigracji Palestyńczyków, co skłoniło niemieckiego polityka Jürgena Hardta do zaapelowania o sankcje Unii Europejskiej wobec niego.

Następne porozumienie w sprawie Gazy ostoi się albo upadnie na czasownikach, nie na hasłach: rozbroić, wycofać, zweryfikować, odbudować.

Nvidia złożyła dokumenty, z których wynika, że udzieli do 105 mld dolarów wsparcia kredytowego dla powiązanego z OpenAI projektu centrum danych w hrabstwie Pike w Ohio. Gwarancja ma mniejszy zakres niż omawiane w lipcu zabezpieczenie na 250 mld dolarów, bo obejmuje wartość rezydualną ukończonych obiektów, a nie sam czynsz. Jeśli OpenAI przestanie płacić, SB Energy musi najpierw spróbować ponownie wynająć albo sprzedać obiekty, a OpenAI musi zwrócić Nvidii każdą kwotę wypłaconą z gwarancji. Nvidia zainwestuje też 1,5 mld dolarów w SB Energy i dołączy do SoftBank Group i OpenAI, a projekt spina finansowanie, chipy i dostawy energii w jeden stos technologiczny.

Teren leży na dawnych gruntach Departamentu Energii USA, używanych kiedyś do wzbogacania uranu. SB Energy planuje elektrownię gazową o mocy 9,2 gigawata, za około 33 mld dolarów, a SoftBank i SB Energy przeznaczą ponad 4 mld dolarów na regionalne sieci dostawców energii. OpenAI podpisało 20-letnią umowę najmu. Na 2028 r. zaplanowano 800 megawatów, pierwsza faza ma mieć 4,25 gigawata, a możliwa łączna moc do 2032 r. wynosi 8 gigawatów. W pełnej skali kompleks zużywałby tyle energii elektrycznej, ile około sześć milionów amerykańskich gospodarstw domowych.

Jensen Huang przedstawił umowę jako infrastrukturę przemysłową, a nie kolejną farmę serwerów.

OpenAI twierdzi, że projekt stworzy 35 000 miejsc pracy w budownictwie i 2500 stałych etatów, a także lokalne zobowiązania warte 124 mln dolarów. Polityczny zgrzyt już widać: marcowy sondaż Gallupa pokazał, że ponad 70 proc. Amerykanów sprzeciwia się centrom danych w pobliżu domów. Plan z Ohio robi z AI nie wyścig w oprogramowaniu, lecz wyścig o prąd i kredyt, a gospodarstwa domowe i bilanse jadą razem.

Najnowsza epidemia Eboli w Demokratycznej Republice Konga stała się najbardziej śmiercionośną w historii kraju. Krajowy instytut zdrowia publicznego podał 2325 zgonów i 4945 potwierdzonych przypadków. Epidemia przekroczyła bilans fali z lat 2018–2020, która przez ponad dwa lata zabiła 2299 osób. Obecna osiągnęła 2000 zakażeń w mniej więcej dwa miesiące. Tempo pokazuje, ile czasu zyskał wirus, zanim w maju władze ogłosiły stan zagrożenia.

To szczep Bundibugyo, rzadszy gatunek, na który nie ma dopuszczonych szczepionek ani celowanego leczenia. Pierwszym pacjentom postawiono błędne diagnozy, w pierwszych testach w ramach nadzoru szukano niewłaściwego szczepu, a próbki wysłane do Kinszasy źle zabezpieczono. Tedros Adhanom Ghebreyesus powiedział, że zespoły wciąż próbowały dogonić wirusa, który już w styczniu rozprzestrzeniał się z okolic Mongbwalu, górniczego miasta w Ituri.

Zakażenia obejmują już sześć prowincji. Dzieci stanowią jedną czwartą potwierdzonych przypadków i niemal jedną trzecią zgonów. Uzbrojone grupy we wschodnim Kongu blokują dostęp ekipom medycznym, pracownicy strajkowali z powodu niewypłaconych pensji, a Światowa Organizacja Zdrowia wyliczyła w lipcu, że 80% nowych przypadków nie mieściło się w znanych łańcuchach kontaktów. Airfinity oszacowała, że łączna liczba zakażeń może być pięć razy wyższa od oficjalnej. Epidemia, która wyprzedza diagnostykę, bezpieczeństwo i wypłaty, potrafi zrobić z lokalnej porażki regionalny stan alarmowy.