Irlandzki audyt państwowy: straty w wojsku, opóźnienia w funduszach klimatycznych i wpływy podatkowe od najbogatszych
Urząd Kontroli Państwowej (Comptroller and Auditor General) poinformował o przedwczesnym wycofaniu pojazdów wojskowych, niedoborach w wykorzystaniu unijnych funduszy na sprawiedliwą transformację oraz 172 mln euro wpływów z kontroli podatkowych u najbogatszych obywateli.
Wycofanie floty wojskowej i błędy w zarządzaniu
Irlandzki Urząd Kontroli Państwowej opublikował 30 września 2026 r. roczny raport o usługach publicznych, wskazując na straty finansowe w programach państwowych. Kontrolerzy przeanalizowali zakup 27 lekkich opancerzonych pojazdów taktycznych przez Ministerstwo Obrony w 2008 r. za 19,6 mln euro. Choć pojazdy zakupiono z myślą o 20-letnim okresie eksploatacji, Siły Obronne wycofały je w grudniu 2023 r., sześć lat przed terminem. Ministerstwo zaksięgowało odpis w wysokości 2,77 mln euro, jednak audytorzy uznali, że rzeczywista strata dla państwa jest znacznie wyższa.
Raport wskazuje na braki części zamiennych, problemy techniczne i nierzetelne prowadzenie książek pojazdów. Średni roczny przebieg utrzymywał się poniżej 1500 kilometrów, a jeden z pojazdów przejechał zaledwie 600 kilometrów w ciągu roku. Koszty utrzymania stanowiły jedynie 13% całkowitych kosztów posiadania, podczas gdy standard wojskowy wynosi 65%. Ofertę przekazania wycofanych pojazdów Ukrainie odrzucono.
Siły Obronne powinny zapewnić, aby wszystkie pojazdy obecnie w służbie posiadały rzetelne książki pojazdów oraz systematyczną i dokładną rejestrację przebiegu.
Opóźnienia w unijnym Funduszu Sprawiedliwej Transformacji
Raport wykazał również powtarzające się niepowodzenia w wykorzystaniu irlandzkiego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji o wartości 169 mln euro, który ma wspierać region Midlands w odejściu od produkcji torfu i energetyki węglowej. Do sierpnia 2026 r. beneficjentom wypłacono 51 mln euro, jednak do Komisji Europejskiej zgłoszono wnioski o płatność na kwotę zaledwie 14 mln euro, a z funduszy unijnych pobrano 7 mln euro. Wynik ten odbiega od prognoz Regionalnego Zgromadzenia Wschodniego i Środkowego z 2023 r., które zakładały wykorzystanie prawie 59 mln euro do końca 2025 r.
- Wypłacono beneficjentom
- 51 mln EUR
- Pobranie wymagane do końca roku
- 25.3 mln EUR
- Zgłoszone kwalifikowalne wydatki
- 14 mln EUR
- Pobrane fundusze unijne
- 7 mln EUR
Aby uniknąć automatycznego wycofania środków, rząd musi pobrać kolejne 25,3 mln euro przed końcem 2026 r. Trudności w realizacji programu skłoniły władze w marcu 2026 r. do rezygnacji z dwóch działań o wartości 15 mln euro, porzucając cele dotyczące rekultywacji 10 000 hektarów ziemi i instalacji 60 publicznych ładowarek dla pojazdów elektrycznych. Rozproszenie rachunków między kilka resortów utrudniło ocenę łącznych wydatków programu.
W rezultacie brakuje przejrzystości co do postępów w realizacji programu.
Wpływy z kontroli podatkowych u najbogatszych
W obszarze administracji podatkowej audytorzy sprawdzili nadzór Komisji Skarbowej (Revenue Commissioners) nad 1558 zamożnymi osobami, których majątek netto przekracza 20 mln euro. W 2024 r. grupa ta była winna 421 mln euro podatku dochodowego przy efektywnej stawce 33%, co stanowi niemal dwukrotność stawki płaconej przez pozostałych podatników. Celowe kontrole przeprowadzone w latach 2019–2025 przyniosły 172 mln euro dodatkowych podatków, odsetek i kar, przy czym od 26% do 42% kontrolowanych osób musiało dopłacić należności.
Kontrole podatku od miejsca zamieszkania (domicile levy) przyniosły do końca 2025 r. 5,5 mln euro w 15 sprawach, co daje średnio 367 000 euro na ugodę. Kolejne 52 sprawy dotyczące nadużywania ulg podatkowych wygenerowały blisko 11 mln euro. Komisja Skarbowa wygrała około dwie trzecie odwołań podatników.
Zmiany administracyjne i strajki w sektorze publicznym
Raport zbiegł się w czasie z szerszymi napięciami administracyjnymi w Irlandii. W środę rano ponad 100 000 pracowników sektora publicznego, w tym pielęgniarki, urzędnicy i pracownicy samorządowi, rozpoczęło strajk włoski w związku z nierozwiązanym sporem płacowym. Związki zawodowe, w tym Fórsa (poparta przez 96,6% głosujących), SIPTU oraz Irlandzka Organizacja Pielęgniarek i Położnych, zaplanowały pełne dni strajku na 14 i 21 października 2026 r.
- Ministerstwo Obrony kupuje 27 pojazdów opancerzonych za 19,6 mln euro.
- Siły Obronne wycofują flotę opancerzoną LTAV ze służby czynnej sześć lat przed terminem.
- Rząd usuwa dwa działania o wartości 15 mln euro z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.
- Skumulowane pobrania środków unijnych w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji osiągają 7 mln euro.
- Urząd Kontroli Państwowej publikuje roczny raport z audytu usług publicznych.
- Związki zawodowe sektora publicznego planują pierwszy pełny dzień strajku krajowego.
- Komisja Skarbowa wprowadza opłatę manipulacyjną 2 euro za importowaną przesyłkę.
Jednocześnie Komisja Skarbowa potwierdziła wprowadzenie od 1 listopada 2026 r. bezzwrotnej opłaty manipulacyjnej w wysokości 2 euro za każdą przesyłkę pocztową spoza UE. Opłata ta następuje po zniesieniu w lipcu 2026 r. zwolnienia celnego dla przesyłek o wartości do 150 euro, które wiązało się z opłatą celną 3,69 euro za przedmiot. W połączeniu z opłatami przewoźników, podwyżka ta zwiększa koszty dla konsumentów przed ogłoszeniem budżetu na 2027 r. w dniu 6 października.
