Irlandzki audyt państwowy: straty w wojsku, opóźnienia w funduszach klimatycznych i wpływy podatkowe od najbogatszych

Wycofanie floty wojskowej i błędy w zarządzaniu

Irlandzki Urząd Kontroli Państwowej opublikował 30 września 2026 r. roczny raport o usługach publicznych, wskazując na straty finansowe w programach państwowych. Kontrolerzy przeanalizowali zakup 27 lekkich opancerzonych pojazdów taktycznych przez Ministerstwo Obrony w 2008 r. za 19,6 mln euro. Choć pojazdy zakupiono z myślą o 20-letnim okresie eksploatacji, Siły Obronne wycofały je w grudniu 2023 r., sześć lat przed terminem. Ministerstwo zaksięgowało odpis w wysokości 2,77 mln euro, jednak audytorzy uznali, że rzeczywista strata dla państwa jest znacznie wyższa.

Raport wskazuje na braki części zamiennych, problemy techniczne i nierzetelne prowadzenie książek pojazdów. Średni roczny przebieg utrzymywał się poniżej 1500 kilometrów, a jeden z pojazdów przejechał zaledwie 600 kilometrów w ciągu roku. Koszty utrzymania stanowiły jedynie 13% całkowitych kosztów posiadania, podczas gdy standard wojskowy wynosi 65%. Ofertę przekazania wycofanych pojazdów Ukrainie odrzucono.

„Siły Obronne powinny zapewnić, aby wszystkie pojazdy obecnie w służbie posiadały rzetelne książki pojazdów oraz systematyczną i dokładną rejestrację przebiegu.”

Opóźnienia w unijnym Funduszu Sprawiedliwej Transformacji

Raport wykazał również powtarzające się niepowodzenia w wykorzystaniu irlandzkiego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji o wartości 169 mln euro, który ma wspierać region Midlands w odejściu od produkcji torfu i energetyki węglowej. Do sierpnia 2026 r. beneficjentom wypłacono 51 mln euro, jednak do Komisji Europejskiej zgłoszono wnioski o płatność na kwotę zaledwie 14 mln euro, a z funduszy unijnych pobrano 7 mln euro. Wynik ten odbiega od prognoz Regionalnego Zgromadzenia Wschodniego i Środkowego z 2023 r., które zakładały wykorzystanie prawie 59 mln euro do końca 2025 r.

Wypłacono beneficjentom51

Pobranie wymagane do końca roku25,3

Zgłoszone kwalifikowalne wydatki14

Pobrane fundusze unijne7

Wypłacono beneficjentom

51 mln EUR

Pobranie wymagane do końca roku

25.3 mln EUR

Zgłoszone kwalifikowalne wydatki

14 mln EUR

Pobrane fundusze unijne

7 mln EUR

Dane z tekstu artykułu

Aby uniknąć automatycznego wycofania środków, rząd musi pobrać kolejne 25,3 mln euro przed końcem 2026 r. Trudności w realizacji programu skłoniły władze w marcu 2026 r. do rezygnacji z dwóch działań o wartości 15 mln euro, porzucając cele dotyczące rekultywacji 10 000 hektarów ziemi i instalacji 60 publicznych ładowarek dla pojazdów elektrycznych. Rozproszenie rachunków między kilka resortów utrudniło ocenę łącznych wydatków programu.

„W rezultacie brakuje przejrzystości co do postępów w realizacji programu.”

Wpływy z kontroli podatkowych u najbogatszych

W obszarze administracji podatkowej audytorzy sprawdzili nadzór Komisji Skarbowej (Revenue Commissioners) nad 1558 zamożnymi osobami, których majątek netto przekracza 20 mln euro. W 2024 r. grupa ta była winna 421 mln euro podatku dochodowego przy efektywnej stawce 33%, co stanowi niemal dwukrotność stawki płaconej przez pozostałych podatników. Celowe kontrole przeprowadzone w latach 2019–2025 przyniosły 172 mln euro dodatkowych podatków, odsetek i kar, przy czym od 26% do 42% kontrolowanych osób musiało dopłacić należności.

Kontrole podatku od miejsca zamieszkania (domicile levy) przyniosły do końca 2025 r. 5,5 mln euro w 15 sprawach, co daje średnio 367 000 euro na ugodę. Kolejne 52 sprawy dotyczące nadużywania ulg podatkowych wygenerowały blisko 11 mln euro. Komisja Skarbowa wygrała około dwie trzecie odwołań podatników.

Zmiany administracyjne i strajki w sektorze publicznym

Raport zbiegł się w czasie z szerszymi napięciami administracyjnymi w Irlandii. W środę rano ponad 100 000 pracowników sektora publicznego, w tym pielęgniarki, urzędnicy i pracownicy samorządowi, rozpoczęło strajk włoski w związku z nierozwiązanym sporem płacowym. Związki zawodowe, w tym Fórsa (poparta przez 96,6% głosujących), SIPTU oraz Irlandzka Organizacja Pielęgniarek i Położnych, zaplanowały pełne dni strajku na 14 i 21 października 2026 r.

Jednocześnie Komisja Skarbowa potwierdziła wprowadzenie od 1 listopada 2026 r. bezzwrotnej opłaty manipulacyjnej w wysokości 2 euro za każdą przesyłkę pocztową spoza UE. Opłata ta następuje po zniesieniu w lipcu 2026 r. zwolnienia celnego dla przesyłek o wartości do 150 euro, które wiązało się z opłatą celną 3,69 euro za przedmiot. W połączeniu z opłatami przewoźników, podwyżka ta zwiększa koszty dla konsumentów przed ogłoszeniem budżetu na 2027 r. w dniu 6 października.