Węgierski parlament wybierze Andrása Bakę na prezydenta. To krytyk Orbána

Sędzia usunięty przez Orbána powraca

András Baka, 73-letni prawnik urodzony w 1952 roku, zostanie we wtorek o godzinie 14:00 (12:00 GMT) wybrany na nowego prezydenta Węgier, gdy Zgromadzenie Narodowe zagłosuje nad jego kandydaturą. Baka pełnił funkcję prezesa węgierskiego Sądu Najwyższego do czasu, gdy rząd Orbána usunął go w 2011 lub 2012 roku (zależnie od źródła), po tym jak skrytykował on reformę sądownictwa jako zakamuflowaną czystkę. Reforma obniżyła wiek emerytalny sędziów, zmuszając wielu z nich do odejścia z zawodu. Baka zaskarżył swoje zwolnienie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), w którym sam zasiadał jako sędzia w latach 1991–2008. Cztery lata po jego usunięciu ETPC orzekł, że dymisja miała charakter polityczny.

Głosowanie jest formalnością. Baka jest jedynym kandydatem, a rządząca partia Tisza posiada 141 ze 199 miejsc w parlamencie, co stanowi większość dwóch trzecich głosów. Partia premiera Pétera Magyara nominowała Bakę w sobotę 8 sierpnia po tajnym głosowaniu wśród trzech finalistów. Pozostałymi kandydatami byli historyk Ignác Romsics oraz niezależny prawnik Botond Fülöp.

Dlaczego urząd prezydenta był nieobsadzony

Wybory następują po usunięciu byłego prezydenta Tamása Sulyoka, którego mandat wygasł 19 lipca 2026 roku, po tym jak większość partii Tisza przegłosowała poprawkę do konstytucji umożliwiającą jego odwołanie. Magyar nazywał Sulyoka „marionetką Orbána” i uczynił jego usunięcie priorytetem jeszcze przed wygranymi wyborami w kwietniu 2026 roku. Węgierskie prawo wymaga, aby parlament wybrał nowego prezydenta w ciągu miesiąca od opróżnienia urzędu. Poprawka do konstytucji stanowi również, że nowy prezydent będzie pełnił funkcję do czasu wejścia w życie nowej konstytucji lub przez maksymalnie pięć lat.

Fidesz, partia Orbána, zapowiedział bojkot wtorkowego głosowania, nazywając je „nielegalnym” po skróceniu mandatu Sulyoka. Organizacje pozarządowe, w tym Human Rights Watch, skrytykowały usunięcie Sulyoka, argumentując, że zastosowano metody przypominające te, których Orbán używał do przekształcania węgierskich instytucji.

Poszukiwania kandydata konsensusu przez Magyara

Magyar początkowo proponował na urząd prezydenta mistrzynię szachową Judit Polgár, jednak odmówiła ona przyjęcia kandydatury. Partia Tisza przeanalizowała około dziesięciu kandydatów i przeprowadziła ankietę w mediach społecznościowych, zanim zawęziła wybór do trzech osób. Baka, choć mniej znany w mediach niż Fülöp, został ostatecznie wybrany. Fülöp odegrał w 2024 roku rolę w doprowadzeniu do rezygnacji byłej prezydent Katalin Novák poprzez anonimowo rozpowszechniane śledztwa. Ta afera ułaskawieniowa, dotycząca darowania kary wspólnikowi w sprawie pedofilskiej, doprowadziła również do zerwania Magyara z Fideszem i założenia partii Tisza.

Baka został wybrany do parlamentu w 1990 roku z listy konserwatywnej partii MDF. Analityk Bulcsú Zsiga z Centrum Rzetelnej Analizy Politycznej opisał Bakę jako osobę, która dążyła do końca, aby wykazać, że to, co go spotkało, było sprzeczne z prawem europejskim.

Dążył do końca, aby wykazać, że to, co go spotkało, było sprzeczne z prawem europejskim.

Zsiga stwierdził, że powrót Baki „głównym wejściem” wysyła sygnał do europejskich partnerów Węgier i daje gwarancję, że przywrócenie demokracji liberalnej będzie przebiegać według jasno określonej ścieżki.

Partia Tisza w oświadczeniu podkreśliła, że Baka konsekwentnie bronił rządów prawa i niezawisłości sądownictwa.

Zawsze przywiązywał nadrzędną wagę do zasady trójpodziału władzy i konsekwentnie bronił rządów prawa oraz niezawisłości sądownictwa.

Partia opisała go jako najsilniejszą gwarancję, że urząd prezydenta odzyska godność i zdolność do jednoczenia narodu, dodając, że będzie on stanowić przeciwwagę dla rządzącej większości.