Sąd Najwyższy Rosji wyklucza antywojenną partię Jabłoko z wrześniowych wyborów do Dumy

Orzeczenie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy Rosji uwzględnił w poniedziałek 11 sierpnia pozew, wykluczając liberalną partię opozycyjną Jabłoko z wyborów do Dumy Państwowej zaplanowanych na 18–20 września. Sprawę wytoczyła partia Rodina, uznawana za bliską Kremlowi, oskarżając Jabłoko o naruszenie praw autorskich w materiałach kampanijnych, prowadzenie działań ekstremistycznych oraz przyjmowanie nielegalnego finansowania z zagranicy. Przewodniczący składu sędziowskiego Wiaczesław Kiriłłow ogłosił wyrok po dziewięciogodzinnej rozprawie. Kiriłłow to ten sam sędzia, który w kwietniu zdelegalizował rosyjską organizację praw człowieka Memoriał, uznając ją za ekstremistyczną, a wcześniej oddalał skargi prawne na rosyjską służbę więzienną składane przez Aleksieja Nawalnego, który zmarł w więzieniu w 2024 roku.

Jabłoko jest jedyną partią spośród 11 zarejestrowanych do wyborów do Dumy, która otwarcie wzywa do zawieszenia broni i pokoju w Ukrainie. Wszystkie pozostałe ugrupowania, od partii większościowej Jedna Rosja po Komunistyczną Partię Federacji Rosyjskiej, Rodinę, Nowych Ludzi, Sprawiedliwą Rosję oraz Liberalno-Demokratyczną Partię Rosji, popierają politykę wojenną prezydenta Władimira Putina. Jabłoko zostało zarejestrowane do wyborów 19 lipca, a jego 43-wyrazowy program opiera się na hasłach „Za pokój i wolność” oraz „Za życie bez strachu”, domagając się zakończenia represji politycznych i ochrony życia ludzkiego.

Reakcja społeczna i zastraszanie

Co najmniej 500 osób zgromadziło się przed Sądem Najwyższym, aby okazać wsparcie dla Jabłoka, rozdając jabłka (symbol partii) i śpiewając pieśni. Nazwa Jabłoko pochodzi od inicjałów trzech założycieli: Grigorija Jawlińskiego, Jurija Bołdyriewa i Władimira Lukina. Po dziewięciogodzinnej sesji służby bezpieczeństwa groziły zgromadzonym aresztowaniem i ostrzegały młodych mężczyzn, że mogą zostać zabrani do wojskowej komendy uzupełnień. 18-letnia wolontariuszka, przedstawiająca się jako Karina, powiedziała stacji N-tv, że była zaskoczona frekwencją, nazywając to największym zgromadzeniem opozycyjnym, jakie widziała od 2022 roku.

Lider partii Nikołaj Rybakow napisał wieczorem na Telegramie, że partia nie złamała żadnego rosyjskiego prawa i zapowiedział apelację od wyroku.

Mylą się państwo, jeśli wierzą, że jednym pociągnięciem pióra można wykreślić miliony ludzi, którzy pragną pokoju, wolności i normalnej przyszłości dla swojego kraju.

Motywy Kremla i kontekst polityczny

Grigorij Jawliński, 74-letni ekonomista, który założył partię w 1993 roku, stwierdził, że władze boją się programu Jabłoka, ponieważ usunięcie partii z taką platformą bez realnych podstaw obnaża sam system polityczny. Julia Nawalna, dyrektor Fundacji Walki z Korupcją założonej przez jej zmarłego męża Aleksieja Nawalnego, oceniła, że Kreml początkowo chciał udziału Jabłoka, ale potem „przestraszył się” i wykluczył partię. Andriej Piwowarow, koordynator sieci Komitet Antywojenny Rosji działającej na emigracji, powiedział Deutsche Welle, że nawet gdyby Jabłoko weszło do Dumy, wojna by się nie skończyła, ale pokazałoby to, że wielu Rosjan sprzeciwia się działaniom zbrojnym.

Jabłoko było ostatnio reprezentowane w parlamencie krajowym po wyborach w 1999 roku, przed głosowaniem w 2003 roku, kiedy spadło poniżej progu 5%. W każdych kolejnych wyborach do Dumy nie przekroczyło 2%. Partia posiada kilka mandatów regionalnych i samorządowych. Według danych partyjnych 12 członków, w tym polityk z regionu pskowskiego Lew Szlosberg, przebywa w więzieniu lub jest pozbawionych wolności na mocy przepisów kryminalizujących wypowiedzi pacyfistyczne. Około 40 działaczy partyjnych stoi w obliczu postępowań karnych.

Reakcja międzynarodowa

Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka wyraziło „głębokie zaniepokojenie” faktem, że jedna z najstarszych partii w Rosji została wykluczona z głosowania i wezwało władze do cofnięcia zakazu. Orzeczenie zbiegło się w czasie z apelem rosyjskich postaci opozycyjnych i kulturalnych mieszkających za granicą, w tym Lubow Sobol, Ilji Jaszyna i Andrieja Piwowarowa, wzywających do wsparcia Jabłoka. Politolog Iwan Prieobrażenski powiedział Deutsche Welle, że wykluczenie może wynikać z walki o wpływy między różnymi grupami interesu na Kremlu.

Indeks moskiewskiej Fundacji Opinii Publicznej, cytowany przez El Pais, pokazuje, że na początku sierpnia wśród Rosjan niepokój przeważał nad spokojem (54% wobec 39%), przy czym wojna była kwestią budzącą największe zainteresowanie (39%), znacznie wyprzedzając obawy o ataki na infrastrukturę czy braki paliwa.