UE proponuje Kanadzie status członka stowarzyszonego, Donald Trump grozi cłami

Propozycja statusu stowarzyszonego

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zaproponowała otwarcie drogi do uzyskania przez Kanadę statusu pierwszego członka stowarzyszonego Unii Europejskiej podczas swojego szóstego corocznego orędzia o stanie Unii w Strasburgu 16 września 2026 r. Premier Kanady Mark Carney uczestniczył w wystąpieniu w Parlamencie Europejskim przed własnym przemówieniem zaplanowanym na 17 września. Propozycja spotkała się z owacją na stojąco ze strony europejskich parlamentarzystów, po czym Carney uścisnął von der Leyen. Obie strony zamierzają rozszerzyć istniejącą kompleksową umowę gospodarczą i handlową o szerszy sojusz gospodarczy obejmujący produkcję obronną, sztuczną inteligencję, surowce krytyczne oraz łańcuchy dostaw czystych baterii.

To partnerstwo nie przeciwko komukolwiek, lecz dla naszej wspólnej siły.

Presja handlowa i dywersyfikacja eksportu

Dyplomatyczny zwrot następuje po kanadyjskich próbach zmniejszenia ekspozycji handlowej na Waszyngton. Około 70% kanadyjskiego eksportu trafia do Stanów Zjednoczonych, co czyni kraj podatnym na amerykańskie środki handlowe. Pod koniec sierpnia 2026 r. Stany Zjednoczone nałożyły 50-procentowe cła na około 5% kanadyjskiego importu w związku z nieporozumieniami dotyczącymi rolnictwa, alkoholu i motoryzacji. Ottawa odpowiedziała cłami odwetowymi i odrzuciła warunki, które według kanadyjskich urzędników podważały suwerenność narodową. Tymczasem Unia Europejska zaakceptowała oddzielne porozumienie, w ramach którego większość europejskich towarów podlega amerykańskim cłom w wysokości do 15%. Dwustronny handel między UE a Kanadą wyniósł w 2025 r. około 127 mld euro, co czyni 27-państwowy blok drugim co do wielkości partnerem handlowym Kanady.

Ograniczenia instytucjonalne i kontrola państw członkowskich

Ponieważ traktaty unijne ograniczają pełne członkostwo wyłącznie do państw europejskich, negocjatorzy analizują alternatywne modele strukturalne. Potencjalne ramy obejmują Europejski Obszar Gospodarczy (obejmujący Norwegię, Islandię i Liechtenstein), głębokie i kompleksowe umowy o wolnym handlu podobne do tych z Ukrainą i Mołdawią oraz umowy stowarzyszeniowe z jednolitym rynkiem podobne do tych z Andorą i San Marino. Kanada uczestniczy już w europejskich strukturach obronnych, stając się pierwszym pozaeuropejskim krajem, który dołączył do inicjatywy inwestycji obronnych Safe. Jonathan Wilkinson, wyznaczony ambasador Kanady przy UE, wyjaśnił, że Ottawa nie dąży do pełnego członkostwa, ponieważ nie zrzeknie się suwerenności regulacyjnej. Źródła dyplomatyczne cytowane przez Politico wskazały, że kilka stolic UE było zaskoczonych propozycją, zauważając, że Rada Europejska posiada wyłączne uprawnienia w zakresie ram integracyjnych.

Reakcja Waszyngtonu i nadchodzący szczyt

Prezydent USA Donald Trump ostrzegł przed inicjatywą podczas wystąpień w Karolinie Północnej 16 września. Trump określił Kanadę jako trudnego partnera handlowego, nazwał plan stowarzyszenia śmiesznym i zagroził odwetem handlowym wobec bloku europejskiego w zależności od europejskich intencji.

Jeśli to zrobią, a uznam to za choćby najmniejszy akt wrogi, nałożę bardzo wysokie cła lub wstrzymam handel z Europą.

Dyplomaci obu stron omawiają również współpracę w zakresie energii i bezpieczeństwa, w tym modernizację portu w Churchill w celu eksportu kanadyjskiego skroplonego gazu ziemnego do Europy. Parlament Europejski ogłosił otwarcie biura łącznikowego w Ottawie, które będzie dziesiątym biurem zewnętrznym na świecie i otrzyma mandat obejmujący Arktykę. Oficjalne rozmowy mające na celu określenie struktury partnerstwa odbędą się podczas dwustronnego szczytu UE-Kanada w Montrealu zaplanowanego na 29 i 30 października 2026 r.