UE proponuje Kanadzie status członka stowarzyszonego, Donald Trump grozi odwetem handlowym

Propozycja członkostwa stowarzyszonego dla Kanady

W środę 16 września 2026 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wygłosiła w Parlamencie Europejskim w Strasburgu doroczne orędzie o stanie Unii. Zaproponowała w nim, aby Kanada została pierwszym członkiem stowarzyszonym Unii Europejskiej, co stanowi status nieprzewidziany w obecnych traktatach unijnych. Premier Kanady Mark Carney uczestniczył w sesji plenarnej jako pierwszy zagraniczny szef rządu zaproszony na orędzie o stanie Unii. Von der Leyen przedstawiła wspólne cele obejmujące sztuczną inteligencję, inteligentną produkcję przemysłową, integrację baz przemysłu obronnego oraz wspólne projekty w Arktyce. Zaprosiła również Kanadę do udziału w proponowanej Europejskiej Radzie Bezpieczeństwa.

Podczas wystąpienia w Parlamencie Europejskim Ursula von der Leyen wezwała do strukturalnej przebudowy więzi transatlantyckich.

Mówię, że musimy pilnie wymyślić nasze partnerstwo na nowo. Chciałabym zatem pracować z państwem nad otwarciem drzwi dla Kanady, aby stała się pierwszym członkiem stowarzyszonym UE.

Precedens i integracja gospodarcza

Status członka stowarzyszonego zaproponowany przez Komisję nie istnieje w traktatach założycielskich Unii Europejskiej. Istniejące ramy traktatowe, takie jak art. 217 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pozwalają na umowy stowarzyszeniowe z państwami spoza UE, takimi jak Chile czy Gruzja, podczas gdy Europejski Obszar Gospodarczy zapewnia dostęp do jednolitego rynku krajom takim jak Norwegia i Islandia bez prawa głosu w procesie legislacyjnym. Podobną formułę członkostwa stowarzyszonego zaproponował w maju 2026 r. kanclerz Niemiec Friedrich Merz dla Ukrainy, przewidując udział ministrów w posiedzeniach bez prawa głosu. Współpraca gospodarcza między Brukselą a Ottawą zacieśniła się od czasu zawarcia w 2016 r. kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA), która zwiększyła handel dwustronny o 80%. Kanada stała się również pierwszym krajem spoza UE, który dołączył do unijnej inicjatywy obronnej Safe na początku 2026 r.

Groźby celne USA i globalne tarcia handlowe

Europejska propozycja spotkała się w środę z natychmiastową reakcją Waszyngtonu. Prezydent USA Donald Trump oświadczył dziennikarzom, że inicjatywa jest nie do przyjęcia i zagroził bezpośrednimi środkami odwetowymi wobec Unii Europejskiej. Relacje handlowe między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą pogorszyły się już po fiasku dwustronnych negocjacji handlowych w sierpniu 2026 r., co wywołało kolejne rundy działań odwetowych. Australijski minister handlu Don Farrell zauważył, że Canberra będzie z zainteresowaniem śledzić ruchy dyplomatyczne Kanady, po tym jak w marcu 2026 r. zawarła umowę o wolnym handlu między UE a Australią. Australijski ekonomista Warwick McKibbin wskazał, że choć Stany Zjednoczone odpowiadają za 15% światowego handlu, pozostałe 85% reorganizuje się niezależnie.

Jeśli to zrobią, jeśli uznam to za akt wrogi, nałożę bardzo wysokie cła lub wstrzymam cały handel z Europą.

Podróż Carneya i bezpieczeństwo surowcowe

Po wystąpieniu w Strasburgu Mark Carney udał się do Wielkiej Brytanii na rozmowy dwustronne z brytyjskim premierem Andym Burnhamem, poświęcone współpracy obronnej i handlowej. Carney ma wygłosić formalne przemówienie w Parlamencie Europejskim w czwartek 17 września 2026 r., przed szczytem UE-Kanada zaplanowanym na koniec października 2026 r. Europejscy decydenci priorytetowo traktują długoterminowy dostęp do kanadyjskich złóż surowców krytycznych, takich jak lit, nikiel, kobalt, grafit, uran, tytan i metale ziem rzadkich, aby zmniejszyć zależność od chińskich łańcuchów dostaw. Carney wcześniej w styczniu 2026 r. na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos wzywał państwa średniej wielkości do koordynacji działań przeciwko przymusowi gospodarczemu.