Szczyt ASEAN w Manili: Trump przybędzie we wtorek, planowane protesty przeciwko programowi Pax Silica

Dni otwarcia w Manili

Szczyt Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) rozpoczął się w niedzielę 15 listopada w Manili i potrwa do wtorku 17 listopada. Głównymi tematami obrad są handel, bezpieczeństwo oraz kryzys energetyczny. Dyskusje mają być zdominowane przez zakłócenia spowodowane blokadą Cieśniny Ormuz, która dotknęła region, a w szczególności Filipiny. Prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva, który niedawno uzyskał reelekcję, ma wziąć udział w niedzielnej sesji plenarnej 11 państw członkowskich bloku, a Chiny będzie reprezentował premier Li Qiang. Premier Kanady Mark Carney ogłosił w sobotę zakończenie negocjacji w sprawie szerokiego porozumienia o wolnym handlu z Filipinami.

Premier Australii Anthony Albanese ma podpisać podczas szczytu nową umowę obronną z krajem goszczącym. Przywódcy planują również wypracować wspólne podejście do problemu smogu z pożarów lasów w Indonezji oraz strategie podziału zasobów energetycznych w odpowiedzi na wojnę w Iranie.

Spodziewany przyjazd Trumpa i grupa Quad

Donald Trump ma przybyć do Manili we wtorek, pod koniec szczytu, na pobyt trwający mniej niż 24 godziny. Deutsche Welle podaje, że byłaby to jego pierwsza wizyta na Filipinach od dziewięciu lat. Wizyta może obejmować spotkanie z pozostałymi członkami grupy Quad (Indie, Japonia i Australia), która ma na celu równoważenie wpływów Chin w regionie.

Spotkanie Quad ma się odbyć zaledwie kilka dni przed trójstronnymi rozmowami w Shenzhen w Chinach, zaplanowanymi na czwartek 19 listopada. Trump ma się tam spotkać z Władimirem Putinem i Xi Jinpingiem. Doniesienia na temat charakteru wydarzenia w Shenzhen są rozbieżne: jedno źródło opisuje spotkanie trójstronne, inne umiejscawia Trumpa na szczycie Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku, gdzie oczekuje go Xi.

Protesty przeciwko Pax Silica

Na czas szczytu w Manili rozmieszczono około 20 000 policjantów. Organizacje postępowe spodziewają się, że we wtorek tysiące ludzi dołączą do marszu przeciwko Trumpowi w stronę miejsca obrad. Głównym celem protestów jest amerykański program Pax Silica, który ma przeciwdziałać dominacji Chin w sektorze półprzewodników i metali ziem rzadkich.

Sztandarowy projekt programu, zakład produkcyjny o powierzchni 1620 hektarów na północ od Manili, może zmusić rdzenne rodziny do przesiedlenia. Ambasador USA na Filipinach Lee Lipton oświadczył w zeszłym tygodniu, że doniesienia o umowie, która miałaby zostać podpisana w listopadzie podczas wizyty Trumpa, nie mają podstaw.

Nierozwiązane problemy regionalne

Birma jest wykluczona z wysokiego szczebla spotkań ASEAN od czasu wojskowego zamachu stanu w 2021 roku, który obalił demokratycznie wybrany rząd Aung San Suu Kyi i wywołał trwającą do dziś wojnę domową. Przywódca birmańskiej junty Min Aung Hlaing nie został zaproszony, a Tajlandia zaproponowała w zeszłym tygodniu ponowne dopuszczenie ministra spraw zagranicznych Birmy do obrad. Minister spraw zagranicznych Filipin Theresa Lazaro powiedziała dziennikarzom w sobotę, że nie odnotowano postępów w kwestii podejścia do Birmy, której zarzuca się ludobójstwo na mniejszości Rohingya.

Dwa długotrwałe spory (kodeks postępowania na Morzu Południowochińskim oraz relacje z Birmą) prawdopodobnie zostaną przekazane Singapurowi, który przejmie rotacyjne przewodnictwo w 2027 roku. Minister spraw zagranicznych Malezji Mohamad Hasan stwierdził, że ASEAN musi działać bardziej proaktywnie w kwestii transgranicznego smogu i zaproponował dyplomację naukową oraz fundusz na rzecz zrównoważonego przeciwdziałania zanieczyszczeniom. Raporty Greenpeace i Walhi łączą firmy powiązane z Malezją i Singapurem z pożarami w Indonezji, a Singapur wezwał 28 października szefów 10 podejrzanych przedsiębiorstw.