Szwajcarski Federalny Urząd Kontroli stwierdza trwałe wady prognoz w broszurach wyborczych, wzywa do reform

Szwajcarski Federalny Urząd Kontroli (EFK) stwierdził znaczące niedociągnięcia w prognozach publikowanych w federalnych broszurach wyborczych i przesłaniach parlamentarnych. W raporcie zamówionym przez sam rząd, organ nadzorczy stwierdził, że często pomijane są kluczowe informacje, nie ujawnia się niepewności, a uwaga skupia się przede wszystkim na kosztach finansowych, podczas gdy skutki społeczne lub środowiskowe są zaniedbywane.

Historia głośnych błędów

Audyt został wywołany serią żenujących pomyłek obliczeniowych. Najsłynniejszym było głosowanie w 2016 r. w sprawie zniesienia kary za małżeństwo (Heiratsstrafe), w którym oficjalna broszura oszacowała 80 000 dotkniętych par z podwójnym dochodem; rzeczywista liczba wynosiła 450 000. Sąd Federalny unieważnił wynik (jedyne w historii Szwajcarii unieważnienie referendum ogólnokrajowego). Inne przykłady sięgają 2002 r., kiedy imigracja po wprowadzeniu swobody przepływu osób znacznie przekroczyła prognozy, oraz 2008 r. – reforma podatku od osób prawnych II, której niedobór dochodów został mocno niedoszacowany. W 2022 r. głosowanie w sprawie podniesienia wieku emerytalnego kobiet zawierało błędne obliczenie deficytu AHV na około 2 mld CHF. W 2022 r. inicjatywa w sprawie masowej hodowli zwierząt zawyżyła roczne koszty renowacji, ignorując 25-letni okres przejściowy, całkowicie pomijając szacowane korzyści dla bioróżnorodności w wysokości 30–140 mln CHF. Broszura dotycząca rozbudowy autostrad z 2024 r. pominęła 1,2 mld CHF z tytułu inflacji i VAT w szacunkach kosztów.

Wąskie skupienie i brak niepewności

EFK zbadał 190 przesłań parlamentarnych i broszur wyborczych od 2020 r., z czego siedem studiów przypadku przeanalizowano dogłębnie. Stwierdzono, że 59 procent przesłań parlamentarnych i 30 procent wyjaśnień do głosowania zawierało prognozy finansowe, podczas gdy skutki środowiskowe pojawiły się w mniej niż 5 procent wszystkich dokumentów. „Na szczeblu federalnym nie ma wiążących wymogów dotyczących angażowania ekspertów ds. analizy danych w przygotowanie [prognoz” – stwierdził EFK. Co więcej, niepewności właściwe projekcjom gospodarczym są rzadko sygnalizowane, co uniemożliwia wyborcom ocenę, jaką wagę przywiązywać do liczb.

Ryzyko ingerencji politycznej

EFK zwrócił również uwagę na konflikt interesów. Sekretariaty generalne departamentów, które opracowują wyjaśnienia do głosowania, mają cele polityczne, a zatem motywację do przedstawiania wyników korzystnych dla swojego departamentu. „Realizują cele polityczne, a więc są zainteresowane, aby skutki były zgodne ze stanowiskiem ich departamentu. Z drugiej strony skutki muszą być przedstawione obiektywnie i w zrozumiały sposób” – powiedział urząd kontroli.

Zaproponowane reformy, ale brak zewnętrznego przeglądu

EFK zalecił wymóg udziału specjalistów od danych przy ważnych propozycjach, wprowadzenie obowiązkowej kontroli czterech oczu, poprawę szkoleń oraz upublicznienie podstawowych danych i modeli. Wezwał urzędy federalne do jasnego wyjaśniania założeń i niepewności. Rząd powitał ogólny kierunek raportu, ale odrzucił sugestię utworzenia zewnętrznego organu kontrolnego, powołując się na napięty budżet federalny.

Odpowiedź pozostawia otwartą kwestię, jak szybko (i wiarygodnie) szwajcarska demokracja bezpośrednia umocni dokładność informacji, na których polegają miliony wyborców.