USA blokują udział szefa irańskiego programu nuklearnego Mohammada Eslamiego w konferencji MAEA w Wiedniu
Austria odmówiła wjazdu szefowi Irańskiej Organizacji Energii Atomowej Mohammadowi Eslamiemu po tym, jak Stany Zjednoczone sprzeciwiły się zniesieniu zakazu podróżowania w Radzie Bezpieczeństwa ONZ.
Odmowa wizy na konferencję generalną
Austria odmówiła wydania wizy wjazdowej Mohammadowi Eslamiemu, szefowi Irańskiej Organizacji Energii Atomowej i wiceprezydentowi Iranu, uniemożliwiając mu udział w dorocznej konferencji generalnej Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu. Decyzja ta nastąpiła po formalnym odrzuceniu wniosku przez komitet sankcyjny Rady Bezpieczeństwa ONZ, gdy Stany Zjednoczone sprzeciwiły się wyłączeniu z zakazu podróżowania. Eslami od czasu objęcia stanowiska w 2021 r. co roku uczestniczył w konferencji i zabierał na niej głos. W sobotę 12 września 2026 r. Eslami wraz z delegacją wsiadł na pokład samolotu komercyjnego z Teheranu do Wiednia, ale musiał zawrócić po sfinalizowaniu odmowy wjazdu. Ambasador Austrii Christian Ebner poinformował w poniedziałek na sesji otwierającej, że Austria jako kraj gospodarz złożyła wniosek o zwolnienie z sankcji, jednak prezydencja Rady Bezpieczeństwa potwierdziła, że wniosek upadł z powodu braku konsensusu.
Dyplomatyczne reperkusje w Teheranie i Wiedniu
Odmowa wywołała protesty irańskich urzędników w dniu otwarcia konferencji, która potrwa do piątku 18 września 2026 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Iranu w Teheranie wezwało austriackiego chargé d'affaires, argumentując, że Austria naruszyła swoją pozycję jako gospodarza organizacji międzynarodowych. Irański dyplomata Reza Najafi przemawiając w Wiedniu, określił tę decyzję jako niedozwoloną ingerencję polityczną.
Anulowanie wizy i przedstawione dla niego tzw. uzasadnienie prawne są wyraźnym przejawem aktu politycznego i zaawansowanej formalnej upolitycznienia tej organizacji.
Rzecznik irańskiego MSZ Esmaeil Baghaei stwierdził, że choć decyzję wymusiła presja Stanów Zjednoczonych, Austria pozostaje odpowiedzialna za egzekwowanie zakazu.
Odmowa wydania wiz delegacji Islamskiej Republiki Iranu przez rząd Austrii jest decyzją całkowicie nieuzasadnioną. Jest dla nas oczywiste, że incydent ten miał miejsce pod presją USA, ale nie zwalnia to rządu Austrii z wszelkiej odpowiedzialności.
Przywrócenie sankcji typu snapback
Eslami został pierwotnie objęty sankcjami Rady Bezpieczeństwa ONZ w 2008 r. za kierowanie wojskowym instytutem badawczym, który według międzynarodowych inspektorów prowadził badania nad bronią jądrową do 2003 r. Te kary zostały zniesione w ramach porozumienia nuklearnego z 2015 r., które rozpadło się po wycofaniu się Stanów Zjednoczonych pod rządami Donalda Trumpa w 2018 r. W 2025 r. Francja, Wielka Brytania i Niemcy uruchomiły mechanizm snapback w związku z nieprzestrzeganiem przez Iran ustaleń, przywracając zakazy podróżowania, zamrożenie aktywów, embargo na broń konwencjonalną i ograniczenia rakietowe. Iran i Rosja nie uznają przywróconych środków. Ambasador Stanów Zjednoczonych Preston Wells Griffith III potwierdził, że Waszyngton zablokował zwolnienie, twierdząc, że Eslami ponosi odpowiedzialność za zwiększenie produkcji wzbogaconego uranu.
Stany Zjednoczone sprzeciwiły się wnioskowi o zwolnienie, co zgodnie z zasadami komitetu sankcyjnego ONZ skutkowało odrzuceniem wniosku przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.
- Rada Bezpieczeństwa ONZ nakłada sankcje i zakaz podróżowania na Mohammada Eslamiego
- Stany Zjednoczone wycofują się z JCPOA z 2015 r.
- Mocarstwa europejskie uruchamiają mechanizm snapback przywracający sankcje ONZ wobec Iranu
- Mohammad Eslami wsiada na pokład samolotu komercyjnego z Teheranu do Wiednia
- Austria odmawia wjazdu Eslamiemu w dniu otwarcia konferencji generalnej MAEA
Wstrzymane inspekcje i zapasy wzbogaconego uranu
Spór o podróż odbywa się w cieniu konfliktu zbrojnego i impasu w inspekcjach. Po załamaniu się zawieszenia broni w lipcu 2026 r. w następstwie działań wojennych rozpoczętych 28 lutego 2026 r., walki między Stanami Zjednoczonymi a Iranem trwają z przerwami. Teheran odmawia inspektorom MAEA dostępu do obiektów nuklearnych uderzonych przez Stany Zjednoczone i Izrael podczas 12-dniowego konfliktu w czerwcu 2025 r. Raporty agencji wskazują, że Iran posiada 440,9 kg uranu wzbogaconego do 60% czystości, co jest poziomem bliskim 90-procentowemu progowi dla materiału klasy wojskowej. Teheran zaprzecza, jakoby dążył do pozyskania broni jądrowej. W zeszłym tygodniu Rada Gubernatorów MAEA przegłosowała skierowanie sprawy Iranu z powrotem do Rady Bezpieczeństwa ONZ przy poparciu Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec.
