USA blokują udział szefa irańskiego programu nuklearnego Mohammada Eslamiego w konferencji MAEA w Wiedniu

Cofnięcie wizy i konfrontacja dyplomatyczna

Stany Zjednoczone zablokowały udział Mohammada Eslamiego, szefa Irańskiej Organizacji Energii Atomowej i wiceprezydenta Iranu, w konferencji generalnej Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu 14 września 2026 r. Eslami wraz z delegacją powrócił do Teheranu po tym, jak władze austriackie cofnęły jego wizę wjazdową na początku pięciodniowego zgromadzenia. Eslami regularnie uczestniczył w konferencji i zabierał na niej głos od czasu objęcia stanowiska w 2021 r. Ambasador Austrii Christian Ebner poinformował państwa członkowskie, że Austria wystąpiła do komitetu sankcyjnego Rady Bezpieczeństwa ONZ o zwolnienie z zakazu podróżowania, jednak wniosek został odrzucony po formalnym sprzeciwie Stanów Zjednoczonych. W odpowiedzi rzecznik irańskiego MSZ Esmaeil Baghaei ogłosił, że Teheran wezwał chargé d'affaires Austrii w celu zaprotestowania przeciwko anulowaniu wizy. Ambasador Iranu przy MAEA Reza Najafi zgłosił oficjalny sprzeciw podczas sesji otwierającej.

„Anulowanie wizy i przedstawione dla niego tzw. uzasadnienie prawne są wyraźnym przejawem aktu politycznego i zaawansowanej formalnej upolitycznienia tej organizacji.”

Mechanizm sankcji i spór prawny

Irańscy urzędnicy ds. nuklearnych oraz przedstawiciele Rosji określili odmowę wjazdu jako element szerszych działań mających na celu blokowanie irańskim urzędnikom udziału w forach wielostronnych. Behrouz Kamalvandi, wysoki rangą urzędnik Irańskiej Organizacji Energii Atomowej, scharakteryzował wykluczenie jako przymus motywowany politycznie.

„Odmowa dostępu do konferencji generalnej tworzy precedens, który dotknie wszystkich. Dlatego musimy sprzeciwić się tak uciążliwej presji politycznej.”

Eslami został objęty sankcjami ONZ dotyczącymi podróżowania w 2008 r., gdy Rada Bezpieczeństwa ustaliła, że kierował instytutem wojskowym powiązanym z dawnymi badaniami nad bronią jądrową. Środki te zostały zawieszone na mocy Wspólnego Kompleksowego Planu Działania z 2015 r. oraz rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2231. Porozumienie załamało się po wycofaniu się Stanów Zjednoczonych przez prezydenta Donalda Trumpa w 2018 r. W ubiegłym roku Francja, Niemcy i Wielka Brytania uruchomiły mechanizm przywrócenia sankcji ONZ, w tym zakazów podróżowania i ograniczeń w handlu bronią konwencjonalną. Ani Iran, ani Rosja nie uznają ważności przywróconych kar.

Napięcia w agencji nuklearnej

Ambasador Stanów Zjednoczonych Preston Wells Griffith III potwierdził, że Waszyngton sprzeciwił się zwolnieniu z zakazu podróżowania w Nowym Jorku, aby utrzymać ramy sankcyjne ONZ. Griffith stwierdził, że Eslami nadzoruje produkcję uranu wzbogaconego niemal do poziomu wojskowego, podczas gdy Iran odmawia współpracy z międzynarodowymi obserwatorami.

„Jego udział doprowadziłby jedynie do wykorzystania obrad MAEA przez Iran jako sceny dla propagandy przy jednoczesnym unikaniu merytorycznych kwestii.”

Spór podczas dorocznego spotkania następuje po rezolucji Rady Gubernatorów MAEA z poprzedniego tygodnia, która skierowała sprawę Iranu do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Rezolucja, wspierana przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję i Niemcy, wyraziła zaniepokojenie brakiem dostępu agencji do irańskich obiektów nuklearnych oraz brakiem aktualnych danych o zapasach uranu. MAEA oceniła wcześniej, że zorganizowane badania związane z bronią jądrową zakończyły się w 2003 r., choć władze Iranu konsekwentnie utrzymują, że ich program nuklearny ma wyłącznie pokojowy charakter.