Rumunia z najgorszymi wynikami PISA od 20 lat, ponad połowa uczniów nie radzi sobie z podstawową matematyką

Wyniki PISA 2025 i rankingi krajowe

OECD opublikowało wyniki badania PISA 2025 w dniu 8 września 2026 r., oceniając około 760 000 piętnastolatków w 91 krajach. Rumunia odnotowała najniższe wyniki od dwóch dekad, zajmując przedostatnie miejsce wśród państw członkowskich Unii Europejskiej we wszystkich trzech głównych dziedzinach, wyprzedzając jedynie Bułgarię. W matematyce 52% rumuńskich uczniów nie osiągnęło poziomu 2, czyli progu podstawowych kompetencji OECD (w 2022 r. było to 49%). Wyniki z czytania spadły o 16 punktów, co oznacza, że 48% uczniów znalazło się poniżej progu minimalnego (w poprzednim cyklu 42%). W naukach ścisłych 46% rumuńskich uczestników nie osiągnęło podstawowych kompetencji, a blisko 60% nie poradziło sobie z zadaniami z zakresu rozwiązywania problemów cyfrowych.

W rankingach światowych na czele znalazły się Singapur i Chiny, a za nimi Estonia, Japonia oraz Korea Południowa. Na kontynencie europejskim Rumunię wyprzedziły kraje spoza UE, w tym Czarnogóra i Albania. W matematyce Rumunia uzyskała 419 punktów, remisując z Mongolią, natomiast w naukach ścisłych zdobyła 425 punktów, o jeden punkt więcej niż Mongolia (424 punkty). W czytaniu rumuńscy uczniowie osiągnęli 413 punktów w porównaniu do 374 punktów dla Mongolii.

Podziały społeczno-ekonomiczne i reakcja prezydenta

Prezydent Nicușor Dan, dwukrotny złoty medalista Międzynarodowej Olimpiady Matematycznej z lat 1987 i 1988, odniósł się do wyników z Bukaresztu. Dan stwierdził, że osiągnięcia edukacyjne w Rumunii wciąż zależą w dużej mierze od dochodów rodziny i miejsca zamieszkania, a nie od indywidualnego potencjału. Wezwał partie polityczne i rząd do zabezpieczenia znacznych środków budżetowych na wczesną identyfikację uczniów zagrożonych, stworzenie narzędzi ewaluacji opartych na danych, ograniczenie odsetka porzuceń szkolnych oraz uregulowanie technologii w klasach.

Szansa dziecka w Rumunii na dobre wyniki w nauce zależy w niedopuszczalnie dużym stopniu od rodziny, z której pochodzi, oraz miejsca, w którym się uczy.

Dan argumentował, że odizolowane szkoły osiągające wysokie wyniki nie zastąpią funkcjonalnego systemu ogólnokrajowego. Zaapelował do instytucji państwowych o przekształcenie istniejących wysp edukacyjnej doskonałości w sprawiedliwy system wspierający konkurencyjność gospodarczą i obronność kraju.

Krytyka rodziców i braki systemowe

Przedstawiciele rodziców przypisali spadek błędom w zarządzaniu, a nie możliwościom uczniów. Prezes Krajowej Federacji Rodziców Cătălin Viorel Nan zauważył, że wyniki Rumunii pozostają w tyle za średnią OECD we wszystkich badanych dyscyplinach, ponawiając żądania zwiększenia finansowania edukacji publicznej do 6% produktu krajowego brutto. Nan argumentował, że szkoły nadal pracują w oparciu o program nauczania z epoki przemysłowej, niezmieniony od lat 1900., przez co uczniowie nie potrafią zastosować wiedzy w codziennych sytuacjach, takich jak obliczanie rabatów handlowych czy rozumienie reklam promocyjnych.

To w większym stopniu porażka dorosłych, którzy zbudowali, zarządzali i bronili tego systemu. To nie jest porażka dzieci.

Kontekst europejski i inicjatywy polityczne

Odwołany minister edukacji i badań naukowych Mihai Dimian przyznał, że programy nauczania muszą zostać zmodernizowane, aby przygotować uczniów do zmieniającego się rynku pracy. Na szczeblu europejskim wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Roxana Mînzatu wskazała, że deficyty w podstawowych kompetencjach dotyczą młodzieży w wielu państwach członkowskich.

Zbyt wielu młodych Europejczyków ma trudności z podstawowymi umiejętnościami, takimi jak czytanie, matematyka czy nauki ścisłe. To sygnał, który musimy potraktować bardzo poważnie.

Mînzatu zapowiedziała, że Komisja Europejska przedstawi w listopadzie 2026 r. pakiet edukacyjny, który pomoże rządom krajowym w programach nabywania umiejętności.