Globalne przesiedlenia przymusowe spadają po raz pierwszy od dekady, ale UNHCR ostrzega, że powroty często są niebezpieczne

Odwrócenie dziesięcioletniego trendu

Po raz pierwszy od ponad dziesięciu lat liczba osób przymusowo przesiedlonych z powodu wojny, przemocy i prześladowań spadła. Opublikowany w czwartek w Genewie roczny raport UNHCR „Global Trends” podaje, że pod koniec 2025 roku liczba ta wyniosła 117,8 miliona – mniej więcej jedna na 70 osób na świecie. Oznacza to spadek o około 4% w porównaniu z rokiem poprzednim, czyli o 5,4 miliona mniej przesiedlonych osób niż pod koniec 2024 roku.

Spadek nie jest spowodowany spowolnieniem nowych ucieczek. Zamiast tego odzwierciedla gwałtowny wzrost liczby powrotów: 14,7 miliona osób wróciło do swoich regionów pochodzenia w 2025 roku, w tym 10,3 miliona osób przesiedlonych wewnętrznie. To o 50% więcej powracających niż w 2024 roku i drugi najwyższy roczny wynik od czasu, gdy UNHCR rozpoczął śledzenie powrotów 60 lat temu.

Skąd pochodzili powracający

Ponad 90% osób, które wróciły, pochodziło z zaledwie trzech krajów. Afganistan odpowiadał za 1,9 miliona powracających, Syria za 1,3 miliona, a Sudan za 651 500. Liczby dotyczące Syrii są związane z upadkiem reżimu Assada w grudniu 2024 roku, co zachęciło wielu Syryjczyków do powrotu do domu. Powroty Afgańczyków były w dużej mierze spowodowane erozją ochrony w sąsiednich państwach – Pakistan i Iran zmusiły setki tysięcy Afgańczyków, z których część mieszkała za granicą od lat, do opuszczenia tych krajów w 2025 roku. Powracający z Sudanu przenieśli się na obszary, gdzie walki w wojnie domowej w tym kraju ucichły.

Wiele z tych ruchów powrotnych nie odbywało się w bezpiecznych i stabilnych warunkach, ale pod różnymi formami presji, do krajów, w których utrzymuje się brak bezpieczeństwa, infrastruktura jest zniszczona, a dostęp do podstawowych usług i możliwości ekonomicznych pozostaje poważnie ograniczony.

Skład przesiedleń

Spośród 117,8 miliona przesiedlonych osób, 68,6 miliona to osoby przesiedlone wewnętrznie we własnych krajach. Kolejne 28,5 miliona to uchodźcy pod mandatem UNHCR. Około 9 milionów to osoby ubiegające się o azyl oczekujące na decyzję w sprawie swojego wniosku, 7,2 miliona to osoby potrzebujące ochrony międzynarodowej, a 6 milionów to uchodźcy palestyńscy pod mandatem UNRWA. Liczba oczekujących wniosków o azyl wzrosła o 645 300 do prawie 9 milionów, podczas gdy szacunkowa populacja bezpaństwowców wzrosła o 3% do 4,5 miliona.

Prawie trzy czwarte wszystkich uchodźców pochodzi z siedmiu krajów: Wenezueli (6,4 miliona), Palestyny (6 milionów), Ukrainy (5,2 miliona), Syrii (4,9 miliona), Afganistanu (3,7 miliona), Sudanu (2,8 miliona) i Sudanu Południowego (2,4 miliona).

Kraje przyjmujące i kryzys w Libanie

Ponad jedna trzecia uchodźców na świecie mieszka w zaledwie siedmiu krajach przyjmujących. Kolumbia przoduje z 2,8 miliona, za nią plasują się Niemcy (2,7 miliona), Turcja (2,4 miliona), Uganda (1,9 miliona), Iran (1,7 miliona), Czad (1,5 miliona) i Pakistan (1,3 miliona). Około 65% uchodźców i innych osób potrzebujących ochrony międzynarodowej mieszka w krajach sąsiadujących z ich krajem pochodzenia.

Ostrożnie optymistyczną główną liczbę raportu przyćmiewa szybko narastający kryzys w Libanie. Od początku wojny USA-Izrael z Iranem pod koniec marca 2026 roku, izraelskie ataki przymusowo przesiedliły ponad milion osób z Libanu, a kolejne 3,2 miliona zostało przesiedlonych wewnętrznie w Iranie.

Integracja jako alternatywa

Barham Salih, nowy Wysoki Komisarz ONZ ds. Uchodźców, określił niewielki spadek jako dobrą wiadomość, ale natychmiast ją skomentował. Zauważył, że tylko raz w ciągu ostatnich 60 lat więcej osób wróciło do domu niż w 2025 roku, jednak znaczna część tego ruchu nie była dobrowolna. Przymusowe powroty do niebezpiecznych krajów, ostrzegł, mogą szybko wywołać kolejną falę ucieczek.

Inkluzja to nie ciężar, to zysk.

Salih argumentował, że uchodźcy potrzebują więcej możliwości edukacyjnych i integracyjnych, aby mogli budować nowe życie i przyczyniać się do gospodarki oraz systemów społecznych krajów przyjmujących. Najwyższym priorytetem UNHCR, powiedział, pozostaje pokój w krajach pochodzenia uchodźców – ale gdy nie jest to możliwe, integracja jest niezbędnym rozwiązaniem zastępczym.

Nowe przesiedlenia trwają

Nawet gdy liczba powrotów wzrosła, 5,4 miliona ludzi opuściło swoje domy do innych krajów w 2025 roku. Największe odpływy pochodziły z Sudanu (952 700), Ukrainy (788 100) i Wenezueli (455 300). Raport wyraźnie pokazuje, że globalny obraz przesiedleń pozostaje dynamiczny: miliony wracają pod presją, podczas gdy miliony innych nadal uciekają przed aktywnymi konfliktami.