Rozwiązanie parlamentu i przedterminowe głosowanie

9 września 2026 roku prezydent Serbii Aleksandar Vučić podpisał dekrety o rozwiązaniu Zgromadzenia Narodowego oraz wyznaczeniu przedterminowych wyborów parlamentarnych na 25 października 2026 roku, co otwiera 46-dniowy okres kampanii. Głowa państwa ogłosiła decyzję w południe podczas transmisji telewizyjnej na żywo. Krok ten nastąpił po uzasadnionym wniosku złożonym w poniedziałek, 7 września, przez rząd premiera Djuro Macuta. Zgodnie z serbską konstytucją, prawo do rozwiązania parlamentu przysługuje wyłącznie prezydentowi, a władza ustawodawcza nie głosuje w tej sprawie. Wybory powszechne pierwotnie planowano na grudzień 2027 roku.

Protesty po katastrofie w Nowym Sadzie

Decyzja o przedterminowych wyborach jest pokłosiem trwających niemal dwa lata antyrządowych mobilizacji w serbskich miastach. Protesty rozpoczęły się po zawaleniu się betonowego zadaszenia dworca kolejowego w Nowym Sadzie 1 listopada 2024 roku, w wyniku czego zginęło 16 osób. Demonstranci, głównie studenci, blokowali kampusy i organizowali wiece, w których uczestniczyły setki tysięcy ludzi. Protestujący oskarżali władze o korupcję i zaniedbania przy kontraktach infrastrukturalnych przyznawanych chińskim firmom, domagając się rozliczeń oraz przedterminowych wyborów. Służby bezpieczeństwa zatrzymały setki osób podczas demonstracji. Vučić odrzucił zarzuty o korupcję i stwierdził, że za wewnętrznymi napięciami stoją podmioty zewnętrzne.

Uzasadnienie i mandat demokratyczny

Vučić oświadczył w państwowym nadawcy RTS, że odłożenie wyborów zagroziłoby przetrwaniu demokracji w kraju. Przyznał, że państwo przeszło przez okres poważnych turbulencji i utrzymywał, że spór polityczny wymaga bezpośredniego rozstrzygnięcia demokratycznego.

„Bez tych napięć, bez tych konfliktów politycznych, z pewnością by ich nie było.”

Vučić zauważył, że przeprowadzenie wcześniejszych wyborów jest niezbędne do oceny nastrojów społecznych.

„Potrzebujemy wyników wyborów, które jasno pokażą wolę narodu i kierunek, w którym zmierza Serbia.”

Przejście na stanowisko premiera

Przedterminowe głosowanie umożliwia zmianę na stanowisku wykonawczym Vučicia. 57-letni prezydent nie może ubiegać się o trzecią kadencję prezydencką zgodnie z serbską konstytucją po zakończeniu obecnej w 2027 roku. Rządząca Serbska Partia Postępowa (SNS) nominowała w sobotę Vučicia na swojego kandydata na premiera. Aby przejąć rządy wykonawcze, Vučić zasygnalizował, że w najbliższych tygodniach ustąpi z urzędu prezydenta, co wywoła oddzielne wybory prezydenckie. Vučić pełnił już funkcję premiera w latach 2014–2017, zanim objął urząd prezydenta w 2017 roku, a w latach 90. był ministrem informacji w rządzie Slobodana Miloševicia.

Krajowy cykl polityczny i międzynarodowa kontrola

Zaplanowane na październik głosowanie to trzecie przedterminowe wybory parlamentarne zwołane podczas prezydentury Vučicia, po wcześniejszych wyborach w kwietniu 2022 i grudniu 2023 roku. Choć urząd prezydenta ma charakter głównie ceremonialny, z dowodzeniem nad siłami zbrojnymi i reprezentacją zagraniczną, krajowe decyzje wykonawcze należą do premiera. Oprócz niepokojów wewnętrznych, serbski rząd spotkał się niedawno z krytyką przedstawicieli Unii Europejskiej w związku z honorami państwowymi podczas pogrzebu w Belgradzie Ratko Mladića, byłego dowódcy bośniackich Serbów skazanego przez międzynarodowy trybunał w Hadze za masakrę 8000 mężczyzn i chłopców w Srebrenicy w 1995 roku. Vučić nie uczestniczył w ceremonii pogrzebowej.