Działania dyplomatyczne w Sarajewie

Bośnia i Hercegowina uznała we wtorek dwóch urzędników ambasady Serbii za persona non grata, dając im 48 godzin na opuszczenie Sarajewa. Minister spraw zagranicznych Elmedin Konaković wskazał, że wydaleni dyplomaci to attaché wojskowy Milan Dulanović oraz doradca ds. wywiadu Danko Maksimović, pełniący funkcję przedstawiciela serbskiej Agencji Bezpieczeństwa i Informacji. Konaković stwierdził, że Serbia przekroczyła wszelkie granice swoim zachowaniem podczas pogrzebu i w okresie poprzedzającym uroczystość. Oprócz wydaleń rząd bośniacki wycofał cały personel dyplomatyczny podlegający ministerstwu z ambasady w Belgradzie, pozostawiając jedynie ambasadora i konsula, którzy podlegają bezpośrednio prezydium Bośni.

„Gdybym mógł, natychmiast zerwałbym stosunki dyplomatyczne z Serbią. Mogę pracować nad ich zminimalizowaniem.”

Operacje konsularne i administracyjne prowadzone dotychczas w Belgradzie zostaną przeniesione do ambasad Bośni w Zagrzebiu i Podgoricy. Sarajewo wstrzymało również planowane podpisanie porozumienia o współpracy regionalnej z Belgradem.

Honory pogrzebowe w Belgradzie

Dyplomatyczny spór nastąpił po pochówku dowódcy armii bośniackich Serbów Ratko Mladicia, który odbył się w poniedziałek w cerkwi św. Łukasza w Belgradzie. Mladić zmarł 27 sierpnia w wieku 84 lat w Hadze, gdzie odbywał karę dożywocia po skazaniu w 2017 roku za ludobójstwo, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym za oblężenie Sarajewa i masakrę 8000 bośniackich mężczyzn i chłopców w Srebrenicy w lipcu 1995 roku. W ceremonii wzięły udział tysiące żałobników, trumnę nieśli żołnierze armii serbskiej, a liturgii przewodniczył zwierzchnik Serbskiego Kościoła Prawosławnego. Obecnych było co najmniej sześciu serbskich ministrów, co nastąpiło po propozycji ministra sprawiedliwości Nenada Vujicia, by zapewnić honory państwowe i wojskowe, zanim prezydent Aleksandar Vučić stwierdził, że wydarzenie będzie zgodne z życzeniem rodziny.

Potępienie ze strony Zachodu i wezwania dyplomatyczne

Przedstawiciele Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii potępili oficjalny udział Serbii w ceremoniach. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz przewodniczący Rady Europejskiej António Costa wydali wspólne oświadczenie, opisując obrazy z Belgradu jako szokujące i szkodliwe dla pojednania.

„Elementy oficjalnego wsparcia i obecność niektórych wysokich rangą serbskich urzędników na pogrzebie są głęboko godne ubolewania. Pokazują one brak gotowości do zmierzenia się z mrocznym rozdziałem niedawnej historii Europy i są sprzeczne z wartościami leżącymi u podstaw drogi Serbii do Unii Europejskiej.”

W Londynie brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wezwało chargé d'affaires Serbii, aby zaprotestować przeciwko wydarzeniu, stwierdzając, że Mladić odpowiadał za jedne z najgorszych okrucieństw w Europie od czasów drugiej wojny światowej. Wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas dodała, że kraje kandydujące muszą wykazać jednoznaczne zaangażowanie w wartości europejskie i prawdę historyczną.

Konsekwencje dla akcesji europejskiej

Kontrowersje wywołały natychmiastowe konsekwencje instytucjonalne dla Serbii, która złożyła wniosek o członkostwo w UE w 2009 roku i uzyskała status oficjalnego kandydata w 2012 roku. Rzecznik Komisji Europejskiej przekazał niemieckiej agencji prasowej DPA, że władze europejskie oceniają formalne kolejne kroki wobec kraju kandydującego. Komisarz ds. rozszerzenia UE Marta Kos odwołała planowaną oficjalną wizytę w Belgradzie, a przedstawiciele Komisji Europejskiej wskazali, że Ursula von der Leyen prawdopodobnie pominie Serbię podczas swojej nadchodzącej podróży po Bałkanach Zachodnich.